Duingebied Zuid-Kennemerland

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

In Zuid-Kennemerland liggen veel kenmerkende duinvormen. Dit reliëf ontstond in de 16^e eeuw door kusterosie, ontbossing en lokale verstuivingen onder menselijke invloed. Een uitgesproken voorbeeld van een paraboolduin is de Bruid van Haarlem.

Aardkundig fenomeen (primair)

duinreliëf

Overige aardkundige fenomenen

kamduin, paraboolduin, strandwalcomplex, stuifdijk

Periode(s)

Holoceen

Gevormd door

golven, getij, mens, wind

Kenmerkendheid

In dit gebied liggen kalkrijke duinen op oude strandwallen.
Variatie in type duinvormen, veelal intact en representatief (paraboolduinen, hoge binnenduinrand).
Bij sommige strandwallen is het reliëf van de Oude Duinen zichtbaar (Santpoort-zuid, Velsen-zuid en Aerdenhout).

Kamduin — Afb. 1. AHN afbeelding van een kamduin in het duingebied van Zuid-Kennemerland. Dit is ten westen van Santpoort-Noord. (klik voor een vergroting)

Ontstaansgeschiedenis

Oude Duinen

Nadat de zeespiegel aan het begin van het Holoceen was gestegen, lag dit gebied lange tijd in zee totdat vanaf 5500 jaar geleden de strandwalvorming begon. Door een vrij constante sedimentaanvoer bouwden deze tussen 4500 en 1500 jaar geleden richting zee uit. Dit is relatief jong voor de Hollandse kust. De strandwallen vormen parallelle ruggen waarop lage duinen (Oude Duinen) met daartussen valleien (nog in de ondergrond als veen of bodemlaag) liggen.

Jonge Duinen

Het huidige paraboolduinreliëf dateert grotendeels uit de 16^e eeuw (Jonge Duinen). Daarna trad er lokaal nog wel enige verstuiving op, maar het grote reliëfpatroon is onveranderd gebleven. Deze duinfase begon vanaf het jaar 950 – 1050. De vorming van de Jonge Duinen hangt samen met toenemende kusterosie, waardoor zand beschikbaar kwam dat landinwaarts werd geblazen. Daarnaast zorgde ontbossing van het duingebied dat het verstoven zand makkelijk landinwaarts geblazen kon worden. Onder de dominante westerwinden vormden kenmerkende paraboolduinen, met daartussen uitgestrekte duinvalleien. Langs de oostrand zijn de duinen beplant om verstuiving verder landinwaarts te voorkomen. De paraboolduinen smolten hier samen tot hogere kamduinen (met toppen boven de 30 m) (Afb.1). Deze Jonge Duinen hebben zich grotendeels op de Oude Duinen gevormd, de hogere delen van de Oude Duinen werden echter afgetopt en omgewerkt in de Jonge Duinen, alleen lagere delen liggen nog bewaard in de ondergrond.

Huidige aardkundige processen

In het duingebied zijn er actieve paraboolduinen. Daarnaast is er lokale uitblazing vooral bij de zeereep.

Bodems en waterhuishouding

In de lagere duinvalleien zijn kalkhoudende vlakvaaggronden ontwikkeld en op de duinen kalkkoudende duinvaaggronden. Het duingebied is een infiltratiegebied waar een zoetwaterbel in de ondergrond aanwezig is. Kwel treedt op aan de landzijde van de duinen. De mens heeft duinrellen gegraven waarmee deze kwel gedeeltelijk werd benut.

Relatie met cultuurhistorie en archeologie

Op strandwallen en op de Oude Duinen is prehistorische bewoning aangetroffen (IJzertijd) .
Duinvalleien zijn in de Nieuwe Tijd kleinschalig in gebruik geweest als weidegebieden voor akkerbouw (zeedorpenlandschap).
De vorming van het uitgesproken huidige duinreliëf hangt voor een belangrijk deel samen met historisch landgebruik.
Omdat de duinen grotendeels onbruikbaar waren voor de landbouw werd het gebied vanaf de 17^e eeuw vooral gebruikt voor de jacht (konijnen) en er kwamen binnenplaatsen. Vanaf de 19^e eeuw werd het gebied ook gebruikt voor bosbouw, waterwinning en recreatie.

Verder lezen

Geologie van Nederland Kennemerduinen
Jelgersma, S., De Jong, J., Zagwijn, W. T., & Van Regteren Altena, J. F. (1970). The coastal dunes of the western Netherlands: geology, vegetational history and archeology. ROB.
Jong, J. de (2005). Hoe en wanneer zijn de duinen ontstaan? De geologische geschiedenis van de Kennemerduinen. Natura, 102(5). Geologische geschiedenis van de Kennemerduinen
Rappol, M., & Soonius, C. M. (1994). In de bodem van Noord-Holland. Geologie en archeologie, Lungua Terra.
Van der Straaten, R. 2007 Aardkundig Excursiepunt 12: De Bruid van Haarlem, Grondboor & Hamer.
Gans, W. De (nd.) Aardkundige Monumenten in Noord-Holland, een overzicht van het Aardkundig Erfgoed in de provincie aan de hand van historische prenten, brochure provincie Noord-Holland. Brochure aardkundige monumenten Noord-Holland

Overlap met eerder genoemd aardkundig erfgoed

NH59a (Kennemerduinen, Duine & Kruidenberg, A’damse Waterleiding Duinen), NH59b (Aerdenhout-Vogelenzang-Heemstede-Bennebroek)
Van Beusekom (2007): NH4 (Duin en Kruidberg), NH5 (Bennebroek)

Tekst: Eva Barning (VU)

Zie ook

Aardkundig erfgoed

Artikelen

Panorama Landschap - Zuid-Kennemerland
Kustduinen (beheermodel) (pagina bestaat niet)

Hoort bij deze thema's

Trefwoorden

Kustduin, Zuid-Kennemerland, paraboolduin, kamduin

Specialist(en)

Harm Jan Pierik

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het reactieformulier