Dekzandvlakte Het Goor Aalten

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Het Aaltense Goor is een voormalig veengebied in een komvormige dekzandvlakte. Het dekzand vormde tot aan het eind van de laatste ijstijd, het Oude Dryas (13.900-14.000 jaar geleden). Door kwel vanaf omliggende hogere gronden en de slechte ontwatering van het gebied begon hier vervolgens veenontwikkeling, die sterk toenam tijdens het nattere en warmere Holoceen. Deze dunne laag veen is vrijwel geheel afgegraven ten behoeve van de turfwinning.

Aardkundig fenomeen (primair)

dekzandplateau

Overige aardkundige fenomenen

veenrestvlakte

Periode(s)

Pleistoceen - Weichselien - Laat-Glaciaal
Holoceen

Gevormd door

wind

Kenmerkendheid

Laat-Glaciale vernatting en vegetatiegroei heeft grote invloed gehad op de vorming van het gebied en is nog steeds herkenbaar.

Ontstaansgeschiedenis

Dekzand tijdens de laatste ijstijd

Tijdens de laatste ijstijd, het Weichselien (ongeveer 110.00-11.700 jaar geleden), heerste een periglaciaal klimaat in Nederland. Door een afwisselend toendra en poolklimaat was er weinig vegetatie, en de wind had vrij spel om zand te vervoeren en af te zetten. Zo is Het Goor afgezet als komvormige dekzandvlakte. De bovenste zandlaag van Het Goor is afgezet aan het eind van de ijstijd, tijdens het Oude Dryas (13.900-14.000 jaar geleden). Hierna volgde een periode met een relatief warm en nat klimaat (het Allerød, 12.900-13.900 jaar geleden), waarin de vegetatiegroei toenam. Als gevolg van kwel ontwikkelde veen zich in de depressies van Het Goor, terug te zien aan een bodemlaag met houtskool uit deze tijd. Door deze vegetatie kon aan de zuidwestkant en noordwestkant van Het Goor een dekzandrug worden afgezet aan het eind van de ijstijd (het Jonge Dryas, 12.900-11.700 jaar geleden). Dit dekzand vormde de Halserug.

Veengroei in het Holoceen

In het Holoceen warmde het klimaat op en werd het natter, waardoor de ontwikkeling van veen weer begon. Dit keer in grotere mate. Kwel vanaf het Oost-Nederlands plateau kon niet worden weggevoerd vanwege de blokkade door de Halserug in het zuiden en westen, waardoor geen drainage mogelijk was en het gebied sterk vernatte. Een dun veenpakket bedekte het gehele gebied, dat vanaf de 17e eeuw is afgegraven ten behoeve van de turfwinning. Hierdoor is het veen vrijwel geheel verdwenen.

Huidige aardkundige processen

Geen

Bodems en waterhuishouding

De bodem bestaat voornamelijk uit veldpodzols. In kleine depressies zijn moerige podzolgronden te vinden. Aan de zuidwestkant van het Aaltense Goor liggen gooreerdgronden en moerige eerdgronden. Kwelgebied, kwel vanuit terrassenlandschap omgeving Winterswijk leidde tot veenvorming.

Relatie met cultuurhistorie en archeologie

Grootschalige afgraving van het veen voor turfwinning begon al in de 17e eeuw. Hierbij zijn sleuven in de zandondergrond gegraven, om de naastgelegen gronden mee te bezanden. Zo is de kenmerkende rationele verkavelingsstructuur ontstaan (Afb. 1).

Verder lezen

Gonggijp, G. P. (1988). Geo-objecten van Gelderland. Leersum, Rijksinstituut voor natuurbeheer, RIN-rapport, 88, 64.
Harbers, P., Rosing, H. (1983). Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50 000: Toelichting bij de kaartbladen 41 West Aalten en 41 Oost Aalten. Pudoc, Wageningen.