Kalkmoeras Gulickhof bij Susteren

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Tussen Gulickhof en Susteren ligt een oud kalkmoeras dat door de mens in de vorige eeuw volledig is afgegraven. 10.000 jaar geleden, tijdens het begin van het Holoceen, ontwikkelde hier zich samen met het moeras ook kalkveen. Delen van het vroegere moeras zijn overgebleven. Op sommige plekken bestaat de bodem nog uit 50% kalk en zijn restanten van kalklagen die 2,2 meter diep waren te vinden. Dit soort moerassen komen nog op enkele plekken voor in Nederland, zoals in Zuid-Limburg.

Aardkundig fenomeen (primair)

veenrestvlakte

Periode(s)

• Holoceen

Gevormd door

veenvorming

Kenmerkendheid

• In het gebied zijn restanten van een kalkmoeras en kalklaagveen te vinden.

AHN-afbeelding van Gulickhof bij Susteren. De lage ligging van het droogdal met daarin het verdwenen kalkmoeras is te zien op de kaart.

Ontstaansgeschiedenis

Het kalkmoeras

Het kalkmoeras bij Susteren is ontstaan in een oud droogdal van de laatste ijstijd, het Weichselien (116.000 tot 11.700 jaar geleden), op de oude Maasterrassen van voor het Weichselien. Kalkmoerassen zijn moerassen waar door kwelwater veel kalk in het water zit. Het kwelwater komt van de hogere oude Rijnterrassen die in het oosten en zuiden van het gebied liggen. In deze moerassen kan alkalisch laagveen zich vormen van planten die houden van deze basenrijke kwelmilieus.

Door de verschillen in hoogte tussen het droogdal en de omliggende hogere gebieden is er een permanente aanvoer van basisch kalkwater en is de grondwaterstand het hele jaar boven het maaiveld. Hierdoor heeft zich op bepaalde plekken laagveen kunnen vormen tijdens het Holoceen (11.700 jaar geleden tot nu). Dit veen ontstond in de laagste delen van het moeras boven de kalklaag. Het kalk heeft in het verleden op sommige plekken een dikte van 2,20 meter gehad. Het open moerasgebied had enkele meertjes en vennen en het gebied bedroeg waarschijnlijk iets meer dan honderd hectare, maar door turfontginning, kalkwinning en ontwatering voor landbouw is het moerasgebied bijna helemaal verdwenen.

Er zijn maar weinig kalkmoerassen in Nederland en het is vaak een kwetsbaar en bedreigd ecosysteem. Een deel van het oude kalkmoeras is nu het natuurgebied Ijzerenbosch geworden. In dit gebied wordt het kalkmoeras weer gestimuleerd om kalkminnende soorten weer terug te brengen. Sinds 2020 is weer een deel hersteld.

Huidige aardkundige processen

De ontwikkeling van een kalkmoeras wordt hier door mensen weer gestimuleerd.

Bodems en waterhuishouding

In het gebied zijn poldervaaggronden en moerige eerdgronden te vinden. Poldervaaggronden bevatten vaak rivierklei, maar weinig organische resten. Moerige eerdgronden daarentegen bevat wel een organische bovenlaag.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

• In geschreven bronnen is te lezen dat het moeras al sinds de 18de eeuw al word ontgonnen voor turf. In de 19de eeuw zijn delen van het moeras ontwaterd voor de landbouw en werden de turven gestoken voor brandstof. Dit ging in de 20ste eeuw door tot er weinig overbleef van het kalkmoerasgebied. Pas in de 21ste eeuw kwamen er projecten om het moeras weer terug te brengen en zo habitatten te herstellen.

Verder lezen

• Gonggrijp, G. P. (1986). Gea-objecten van Limburg. Leersum, Rijksinstituut voor natuurbeheer, RIN-rapport, 86, 21.

Tekst: Tessa Bosch (UU)

Zie ook

Artikelen

• Laagveen

Trefwoorden

Kalkmoeras, kalkveen, droogdal

Specialist(en)

• Harm Jan Pierik

---