Kreeksysteem Anna Paulowna

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Bij het kreeksysteem van Anna Paulowna is er nog een oude zee-erosiegeul te zien, genaamd Oude Veer. Deze zee-erosiegeul ontstond nadat het Marsdiep werd gevormd in de 12^e eeuw. Daarnaast is het gebied een zichtbaar voorbeeld voor een voormalig getijdensysteem.

Aardkundig fenomeen (primair)

getijvlakte

Overige aardkundige fenomenen

getijkreek, zee-erosiegeul

Periode(s)

Holoceen

Gevormd door

getij, mens

Kenmerkendheid

Deze bedijkte wadgeul is nog goed te zien als open geul in een bedijkt landschap (Oude Veer).
De Oude Veer is een duidelijk voorbeeld van een getijsysteem dat sediment aanvoerde in getijdegebieden. Kenmerkend voor jonge ingedijkte getijgebieden langs de kust.

Kreeksysteem Anna Paulowna — Afb. 1. AHN afbeelding van het kreeksysteem bij Anna Paulowna. De Oude Veer is een voormalig zee-erosiegeul. De kleinere zijkreken (Lotmeer, Razend Zwin en Kruiszwin) doorsnijden de rationele verkaveling. (klik voor een vergroting)

Ontstaansgeschiedenis

Vanaf de Middeleeuwen ontstonden er drie getijsystemen in de kop van Noord-Holland: het Zijper zeegat tussen de 9^e en 10^e eeuw (tussen Sint Maartensvlotburg en Callantsoog), het Marsdiep in de 12^e eeuw (tussen Texel en Den helder) en het Heersdiep, ook in de 12e eeuw (tussen Groote Keeten en Den Helder). Met de vorming van deze zeegaten nam de invloed van de zee in dit gebied toe, waardoor het aanwezige veengebied veranderde in een waddengebied. De ontginning van het veengebied kan mogelijk invloed hebben gehad op de vorming van de zeegaten, wellicht als gevolg van de bodeminklinking, waardoor de zee-invloed gemakkelijker het achterland kon bereiken en behouden. Het Marsdiep scheidde Texel van de Kop van Noord-Holland. De Oude Veer was daar een zijtak van, die nog steeds zichtbaar is in het landschap (Afb.1). Enkele kleinere zee-erosiegeulen die toen vormden zijn het Kleinmeer en het Lotmeer. Nadat de strandwallen tussen Petten en Den Helder, rond 300 jaar geleden, een aangesloten strandwallencomplex vormden, nam de invloed van de zee-erosiegeul de Oude Veer af en slibde dit systeem verder dicht tot de bedijking in 1847.

Huidige aardkundige processen

Geen.

Bodems en waterhuishouding

De Oude Veer is tot heden een open geul. Langs de randen van de geul zijn moerige eerdgronden, kalkrijke drechtvaggronden, kalkrijke poldervaaggronden en kalkrijke leek-/woudeerdgronden afgezet. Het omliggende gebied van de geul bestaat uit drogere zavelige poldervaaggronden. Buiten de geul bestaat het gebied uit drogere zavelige poldervaaggronden. Hydrologisch gezien is dit een kwelgebied met zoetwaterinvloed.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

Enkele oude zijkreken (Lotmeer, Razend Zwin en Kruiszwin) zijn nog in het landschap te zien. Deze doorsnijden de rationele verkaveling (Afb.1).
Inbraak hangt mogelijk samen met Middeleeuwse veenontginningen in de kop van Noord-Holland.
Rondom de Oude Veer zijn aardewerken gevonden met een Middeleeuwse datering.
Het gebied rondom het kreeksysteem is pas laat ingepolderd, in 1846, waarschijnlijk door de grote invloed die het Marsdiep had op de zee-erosiegeul (Oude Veer). Waardoor het systeem pas later genoeg was dichtgeslibd.

Verder lezen

Gans, W. De (nd.) Aardkundige Monumenten in Noord-Holland, een overzicht van het Aardkundig Erfgoed in de provincie aan de hand van historische prenten, brochure provincie Noord-Holland. Brochure Aardkundig Erfgoed
Swinkels, D., Timmerman, H. en Balsem, T. (2004) Bijlagerapport Actualisatie Intentieprogramma Bodembeschermingsgebieden (Ed B.B.i.o. Provincie Noord-Holland, afdeling Milieubeheer & Bodemsanering). De Straat Milieu-adviseurs B.V. Bijlagerapport
De Mulder, E.F.J. en Bosch, J.H.A. (1984) Holocene geologische geschiedenis van Centraal en Noordelijk Noord-Holland. Holocene geschiedenis
Rosing, H. (1995). Bodemkaart van Nederland 1: 50 000; toelichting bij de kaartbladen blad 9 West Texel (gedeeltelijk)-14 West Medemblik, blad 14 Oost Medemblik-15 West Stavoren (Noordhollands gedeelte), blad 19 West Alkmaar. SC-DLO.

Overlap met eerder benoemd aardkundig erfgoed

NH13a (Kleinmeer), NH13b (Oude Veer), NH13c (Lotmeer)
Van Beusekom (2007) NH18 (onbenoemd)

Tekst: Eva Barning, VU

Zie ook

Aardkundig erfgoed

Aardkundig erfgoed/Duingebied Petten-Den Helder (bestaat nog niet)
Aardkundig erfgoed/Westelijke kuststrook Texel (bestaat nog niet)

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Trefwoorden

Holoceen, Oude Veer, kreeksysteem, wadgeul, zee-inbraakgeul

Begrippen

kreekrestanten

Specialist(en)

Harm Jan Pierik

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.