Meerwal Bennemeer

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Aan de noordoostzijde, grenzend aan de Ringsloot van Bennemeer, bevindt zich een opvallende meerwal. Deze wal, met een hoogte van ongeveer 50 cm, is ontstaan door de invloed van wind en golven bij het voormalige Bennemeer, dat in de 17e eeuw is drooggelegd. Het vormt een uniek en relatief onbekend fenomeen in Nederland.

Aardkundig fenomeen (primair)

oeverwal

Periode(s)

• Holoceen

Gevormd door

golven, wind

Kenmerkendheid

• Komt niet veel voor in Noord-Holland is alleen te vinden ten zuiden van Tolke en Wognum, bij Wogmeer en bij Diepsmeer-Noord.
• Voor aardkundig erfgoed relatief jong, omdat het pas in de Late Middeleeuwen is ontstaan.

Afb. 1. . AHN afbeelding van het ingepolderde Bennemeer met aan de noordoost kant, in zwart omcirkeld, de meerwal. (klik voor een vergroting)

Ontstaansgeschiedenis

Invloed van Zeegat van Bergen

In dit gebied trad er zo’n 5000 jaar geleden geen verzoeting op, in tegenstelling tot andere veengebieden in het oosten van Noord-Holland, vanwege strandwalvorming aan de westkust. In de omgeving van de Bennemeer meerwal bleef het gedurende circa 7500 – 3200 jaar geleden een getijdengebied met geulen, wadden en kwelders (achter het voormalig Zeegat van Bergen). Toen dit zeegat tussen 3200 en 2500 jaar geleden sloot, vormde zich veen.

Vorming meerwal bij Bennemeer

Al in de 8e en/of 9e eeuw vond er ontginning plaats van het veen in dit gebied. De veenontginning leidde tot inklinken van de bodem. Ongeveer 800 jaar geleden vormde zich het Bennemeer. Dit veenmeer ontstond waarschijnlijk door de voortdurende bodemdaling van het gebied. Het is ook mogelijk dat het op natuurlijke wijze ontstond, doordat bestaande kleine wateren in het veengebied, ontstaan door afwatering van veenbulten naar lagergelegen gebied, door stormen groter werden. Aan de noordoostzijde van het Bennemeer ontstond door wind- en golfwerking een wal van opgeworpen zandige en zavelige sedimenten, ook wel aangeduid als een meerwal (Afb.1). Deze zijn ontstaan door de overheersende zuidwestenwind. Hoewel de exacte datering van de meerwal niet precies bekend is, wordt aangenomen dat deze waarschijnlijk rond de Late Middeleeuwen ligt, na de vorming van het Bennemeer en voor de drooglegging in de 17e eeuw.

Huidige aardkundige processen

Geen.

Bodems en waterhuishouding

De meerwal bestaat uit lichte zavel waarin een kalkrijke poldervaaggrond is ontwikkeld.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

• De meerwal hoort bij het Bennemeer dat in de 17de eeuw is drooggelegd.
• In het Bennemeer zelf is een er een rationele verkaveling, maar die is er niet bij de meerwal die daar ten noordoosten van ligt.
• Door de meerwal heen ligt een langgerekt bebouwingslint die gebouwd is op een kreekrug.

Verder lezen

• Swinkels, D., Timmerman, H. en Balsem, T. (2004) Bijlagerapport Actualisatie Intentieprogramma Bodembeschermingsgebieden (Ed B.B.i.o. Provincie Noord-Holland, afdeling Milieubeheer & Bodemsanering). De Straat Milieu-adviseurs B.V. Bijlagerapport
• Pons, L.G. en Wiggers, A.J. (1960) De Holocene wordingsgeschiedenis van Noord-Holland en het Zuiderzeegebied. De Stichting voor Bodemkartering, Wageningen.

Overlap met eerder benoemd aardkundig erfgoed

NH29 (Bennemeer)

Van Beusekom (2007) NH12 (West-Friesland)

Tekst: Eva Barning (VU)

Zie ook

Artikelen

• Panorama Landschap - West-Friesland

Hoort bij deze thema's

• Landschap
• Aardkundig erfgoed

Trefwoorden

Holoceen, West-Friesland, meerwal

Specialist(en)

• Harm Jan Pierik

---