Veenmeer het Naardermeer

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Het Naardermeer is een meer dat na 800 n.Chr. is ontstaan en nog steeds zichtbaar is in het landschap. Dit meer is ontstaan door golfslag en erosie van kleine riviertjes in het veenlandschap van de noordelijke Vechtstreek.

Aardkundig fenomeen (primair)

veenmeer

Periode(s)

• Holoceen

Gevormd door

rivieren, veenvorming, wind

Kenmerkendheid

• Eén van de weinige meren in Noord-Holland die niet is ontstaan door de bodemdaling van het veenlandschap.
• Nog actieve veenvorming langs de randen van het meer.
• Voorbeeld van veengebied met hoge kweldruk.
• Sporen van mislukte inpoldering gerelateerd aan de aardkundige situatie (hoge kweldruk) nog goed te zien.

Ontstaansgeschiedenis

Het Naardermeer ligt aan de oostrand van het westelijk veengebied, niet ver van de stuwwallen van ’t Gooi. Het zandige Pleistocene oppervlak (dekzand) ligt hier vrij ondiep, rond 2 à 3 meter onder NAP. Door deze omstandigheden is het gebied altijd aan een hoge kweldruk onderhevig geweest, wat het moeilijk maakte om dit gebied in te polderen.

Ontstaan van het meer

Het Naardermeer is ontstaan als natuurlijk meer in het veengebied, vermoedelijk als onderdeel van een reeks meren aanwezig in dit gebied. Rond 2800 jaar geleden vormde de Utrechtse Vecht als noordelijke aftakking van de Rijn richting het Almere (de latere Zuiderzee). Deze rivier bracht sediment dat de meren grotendeels opvulde, met uitzondering van het gebied aan de westkant van het huidige Naardermeer.

Uitbreiding van het meer

Het gebied rondom het huidige Naardermeer was tot het jaar 800 een veenmoeras. Tussen ca. 1400 en 1700 werd er door stormen en golfslag veen langs het meer afgeslagen. Dit gebeurde in de oostelijke richting, vanwege de dominante westerwind. De Utrechtse Vecht en Zuiderzee zorgden waarschijnlijk ook voor periodieke hoge waterstanden, waardoor de westerwinden hoge golven konden genereren. Hierdoor is het meer in de oostelijke richting uitgebreid, terwijl aan de westkant het oorspronkelijke meer juist weer opvulde. De uitbreiding van het Naardermeer richting het noordoosten is te herkennen aan de steeds jongere ouderdom van de onderste meerafzettingen van het meer. Vanaf de 13e eeuw werden er dijken langs het Naardermeer aangelegd en in de 1383 werd de verbinding tussen de Vecht en het Naadermeer afgesloten. Dat er geen veen ligt in het Naardermeer zelf, maar wel in het omliggende gebied, is bewijs voor de vorming van het Naardermeer door middel van erosie van een veengebied. Daarnaast is de invloed van de Rijn en Zuiderzee nog terug te vinden als een kleilaag op de bodem van het meer.

Huidige aardkundige processen

Actieve veenvorming aan de oevers van het Naardermeer.

Bodems en waterhuishouding

Vanwege de ondiepe ligging van het Pleistocene zand en de nabijheid van de hogere stuwwallen onderindt het gebied een hoge kweldruk. De omliggende bodems bestaan uit vlakvaaggronden, moerige eerdgronden en kalkarme drechtvaaggronden.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

• Het Naardermeer werd tussen 1623 en 1629 drooggelegd. Echter, werd in 1629 de drooglegging van het Naardermeer gestaakt en weer onder water gezet om Amsterdam te beschermen tegen Spaanse troepen.

Verder lezen

• Swinkels, D., Timmerman, H. en Balsem, T. (2004) Bijlagerapport Actualisatie Intentieprogramma Bodembeschermingsgebieden (Ed B.B.i.o. Provincie Noord-Holland, afdeling Milieubeheer & Bodemsanering). De Straat Milieu-adviseurs B.V. Bijlagerapport
• Bodemkartering, S.v. (1965) Bodemkaart van Nederland 1:50.000, Toelichting bij kaartblad 25 Oost Amsterdam. G.W.van der Wiel & Co. Wageningen Toelichting bodemkaart
• De Gans, W., Bunnik, F.P. en Van Wirdum, G. (2010) Het Naardermeer: een bijzondere en complexe ontstaansgeschiedenis. Grondboor en Hamer, 1. Het Naardermeer
• Geopark Heuvelrug

Overlap met eerder benoemd aardkundig erfgoed

NH66 (Naardermeer) Van Beusekom (2007): NH1 (Naardermeer)

Tekst: Harm Jan Pierik & Eva Barning (VU)

Zie ook

Aardkundig erfgoed

• Veenrivieren Amstelland

Artikelen

• Panorama Landschap - Vechtstreek

Hoort bij deze thema's

• Landschap
• Aardkundig erfgoed

Trefwoorden

Holoceen, veenmeer

Specialist(en)

• Harm Jan Pierik

---