Randmeerkust Oosterwolde

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Veengebied ten noorden van Elburg, tussen de noordrand van de Veluwe en het Veluwemeer. In de veenvlakte steekt een langgerekte dekzandrug uit, deze zijn ontstaan aan het eind van de laatste ijstijd. Direct langs het Veluwemeer ligt een strandwal, bestaande uit klei vermengd met door golven opgewerkt zand vanaf de Zuiderzeebodem (met name tijdens stormvloeden in de 15^e tot 17^e eeuw). In het uitgestrekte veengebied achter de strandwal ligt een kleidek, eveneens afgezet vanuit de Zuiderzee.

Aardkundig fenomeen (primair)

veenrestvlakte

Overige aardkundige fenomenen

paraboolduin, strandwalcomplex

Periode(s)

• Pleistoceen - Weichselien - Pleniglaciaal
• Pleistoceen - Weichselien - Laat-Glaciaal
• Holoceen

Gevormd door

golven, veenvorming, wind

Kenmerkendheid

• Overgang van hogere Veluwse zandgronden naar de Zuiderzee.
• Strandwal langs de voormalige Zuiderzee is hier goed te zien.

Afb.1. Fragment van de Geomorfologische Kaart van Nederland (2022) van het gebied. De groengele ruggen zijn de dekzandruggen, paars is de veenvlakte, de kleiige gronden rondom de Zuiderzee zijn groenig.

Ontstaansgeschiedenis

Dit overgangsgebied van de Veluwe naar de Zuiderzee is ontstaan vanaf de laatste ijstijd. In het zuidelijk deel ligt zand aan het oppervlak, dat onder het veengebied doorloopt. Dit zand is als dekzand afgezet tijdens de laatste ijstijd (het Weichselien 115.000-11.700 jaar geleden). In de veenvlakte steekt een zuidwest-noordoost lopende dekzandrug uit, die loopt van Oostendorp-Oosterwolde-Zuideinde (Afb. 1). Deze rug is vermoedelijk gevormd tijdens de laatste koude periode van de laatste ijstijd (het Jonge Dryas, 12.900-11.700 jaar geleden). De ruggen bestaan voor een deel uit samengesmolten paraboolduinen en zijn vermoedelijk vanuit het westen/zuidwesten in het spaarzaam begroeide landschap geblazen.

Tijdens de zeespiegelstijging in het warmere Holoceen (11.700 jaar geleden tot nu) steeg in het binnenland eveneens de grondwaterstand, waardoor veengroei tot ontwikkeling kwam. Ter hoogte van het huidige Flevoland ontstond een groot veengebied met meren (de Flevomeren en het Almere). Deze breidden zich steeds verder uit, na de Middeleeuwen ontstond zo de Zuiderzee. De veenvorming langs de rand van de Zuiderzee kwam pas op gang tijdens de laatste paar duizend jaar. Hierbij raakten de zandgronden in dit gebied overgroeid met een laag veen. In vergelijking met de randmeerkust bij Nunspeet is het overgebleven veengebied hier breder.

Direct langs het Veluwemeer ligt een kleiig ontwikkelde kustwal/strandwal. Deze bestaat uit klei, vermengd met door golven opgewerkt zand afkomstig van de Zuiderzeebodem. Het veengebied achter de wal raakte bedekt met een kleilaag. Dit gebeurde met name tijdens stormvloeden in de 15^e tot 17^e eeuw. Aan de noordkant gaat het gebied over in de IJsseldelta.

Huidige aardkundige processen

geen

Bodems en waterhuishouding

Het gebied is door de nabijheid van de randmeren en kwel vanaf de Veluwe vrij nat. Langs het noordelijk deel van de Veluwe bij Oldenbroek liggen veengronden op dekzand. De dekzandrug Oostendorp-Oosterwolde-Zuideinde bestaat uit veldpodzolgronden (al dan niet met cultuurdek, bij Oosthoek ligt een enkeerdgrond). Deze gaan over in moerige podzolgronden en veengronden bedekt met klei. Langs de kust liggen zavelige strandwalgronden.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

• Op de langgerekte dekzandrug liggen oude akkers en kromme wegen.
• In het veengebied ligt een strokenverkaveling. De dekzandrug Oostendorp-Oosterwolde-Zuideinde diende als ontginningsbasis en -einde.
• Het gebied is bedijkt. In een oud dijkrelict landinwaarts ligt de Wakolk, als relict van een dijkdoorbraak.

Verder lezen

• Eilander, D. A., Kloosterhuis, J. L., de Jong, F. H., Steur, G. G. L., & Heijink, W. (1982). Bodemkaart van Nederland 1: 50.000: toelichting bij de kaartbladen 26 Oost Harderwijk en 27 West Heerde. STIBOKA, Wageningen.
• Gans, W., de & Bernink, F. B. M. (2005). Resten van stormruggen rond de voormalige Zuiderzee. Grondboor & Hamer, 59(5/6), 124-127.

Overlap met eerder benoemd aardkundig erfgoed

• GEA-objecten: -
• Van Beusekom 2007: -

Zie ook

Aardkundig erfgoed

• Randmeerkust Nunspeet

• Randmeerkust Arkemheen

Artikelen

• Panorama Landschap - IJsseldelta
• Laagveen
• Dekzandreliëf

Hoort bij deze thema's

• Landschap
• Aardkundig erfgoed

Trefwoorden

Zuiderzee, veen, dekzand, randgebied

Specialist(en)

• Harm Jan Pierik

---