Stuifzandgebied Het Zand Zelhem

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Het Zand is een voormalig stuifzandgebied dat ontstaan is door intensief landgebruik vanaf de Middeleeuwen. Bijzonder aan dit gebied zijn stuifduinen met een opvallend rechte en hoekige vorm, als gevolg van afzetting langs perceelsgrenzen van oude bouwlanden. De duinen, waaronder de Vossebult, kunnen meer dan 2 meter boven de omgeving uitsteken. Het stuifgebied is vastgelegd met bos, waardoor het niet langer actief is.

Aardkundig fenomeen (primair)

stuifzandreliëf

Overige aardkundige fenomenen

stuifzandduin

Periode(s)

Holoceen

Gevormd door

mens, wind

Kenmerkendheid

Het Zand is het grootste stuifzandgebied van de Achterhoek.
Herhaaldelijke voorkomende rechte hoge stuifduinen is uniek in Nederland. Deze reflecteren de voormalige perceelsgrenzen en markeren de sterke menselijke invloed op stuifzandvorming.

Ontstaansgeschiedenis

Het reliëf uit dit gebied stamt grotendeels van vlak na de Middeleeuwen door menselijke invloed. Tijdens het verstuiven werd het aanwezige dekzand dat gevormd was in de laatste ijstijd (het Weichselien, 115.000-11.700 jaar geleden) opnieuw verstoven. De verstuiving vond vermoedelijk na de Middeleeuwen plaats, als gevolg van intensivering van de landbouw. Door de bevolkingsgroei werd landbouw steeds intensiever en men ging plaggen steken, die op bouwland werden aanbracht ter bemesting. Bij Het Zand zijn oude bouwlanden verstoven, te zien aan de mestdekken die plaatselijk onder het stuifzand zijn gevonden. Nu vindt men bossen op de stuifduinen, die het zand hebben vastgelegd.

Veel stuifduinen van Het Zand liggen in opvallend rechte en hoekige lijnen. Het stuifzand dat met de wind werd aangevoerd is mogelijk vastgelegd in de begroeiing langs de perceelsgrenzen van akkers. Deze rechte vorm laat de relatie tussen verstuiving en intensieve landbouw duidelijk zien in het landschap.

Huidige aardkundige processen

Geen

Bodems en waterhuishouding

In de stuifzandduinen liggen duinvaaggronden, in de uitblaaskommen vlakvaaggronden.

Relatie met cultuurhistorie en archeologie

De groeifase van de stuifzandactiviteit hangt nauw samen met intensivering van de landbouw en het steken van plaggen. Dit is duidelijk te zien aan de rechte lijnen van de stuifduinen, die de oude perceelsgrenzen volgen.

Verder lezen

Gonggijp, G. P. (1988). Geo-objecten van Gelderland. Leersum, Rijksinstituut voor natuurbeheer, RIN-rapport, 88, 64.
Stichting voor Bodemkartering (1979). Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50 000: Toelichting bij de kaartbladen 34 West Enschede en 34 Oost Enschede. Pudoc, Wageningen.

Overlap met eerder genoemd aardkundig erfgoed

GEA-object: 34W10 Het Zand
Van Beusekom (2007): GL 39

Tekst: Vera Smits (WUR)

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Trefwoorden

Stuifzand

Begrippen

stuifzanden

Specialist(en)

Harm Jan Pierik

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.