Veengebied Haaksbergerveen

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Het Haaksbergerveen is een restant van een hoogveengebied, dat sterk door de mens is aangetast. Hierdoor is een landschap van trekgaten en legakkers ontstaan. Echter zijn delen hoogveen bewaard gebleven. Het veen kon zich vanaf het begin van het Holoceen (11.700 jaar geleden) ontwikkelen onder invloed van het natte en warme klimaat. Het onderliggende dekzandreliëf bestaande uit twee west-oost lopende dekzandruggen uit de laatste ijstijd (het Weichselien, ongeveer 115.000 – 11.700 jaar geleden) is zichtbaar.

Aardkundig fenomeen (primair)

veenrest

Periode(s)

Holoceen

Gevormd door

mens, veenvorming

Kenmerkendheid

Een van de weinige (restanten van) hoogveengebieden in Nederland.
Waardevol natuurgebied met voor hoogveen kenmerkende soorten.

Ontstaansgeschiedenis

Het Haaksbergerveen is een restant van een hoogveengebied waar ook het Buurserveen en Horsterveen deel van zijn. Onderliggend dekzandreliëf uit de laatste ijstijd (Weichselien, ongeveer 115.000 – 11.700 jaar geleden) is nog goed te zien. Tegenwoordig is het veen deels verdwenen en bestaat het uit veenplassen en niet vergraven weilanden dat samen een gebied van ruim 500 hectare vormt.

De ondergrond van het veengebied bestaat uit een oude moeilijk doorlaatbare kleilaag, die uit Tertiaire klei en vermoedelijk ook keileem bestaat. Deze klei ligt op een diepte van ongeveer 4 meter onder het oppervlakte. Hierboven is tijdens de laatste ijstijd een pakket dekzand afgezet. In het huidige reliëf zijn twee dekzandruggen die ongeveer van west naar oost lopen nog duidelijk te zien. De Groene Plas ligt in een natuurlijke laagte in het dekzandreliëf. Het is mogelijk dat de dekzandruggen de afwatering hebben belemmerd waardoor veen zich kon ontwikkelen vanaf het Holoceen (11.700 jaar geleden) in het stagnerende water. Gewoonlijk vond eerst ontwikkeling van voedselrijke veen zoals broekveen en zeggeveen plaats, voordat het voedselarme hoogveen ontwikkeld vanaf het Atlanticum (8.900 – 5.800 jaar geleden). Dit vond plaats toen het klimaat verder vernatte en hoogveen bestaande uit veenmos ontwikkelde onder invloed van regenwater.

Ten behoeve van de turfwinning is het Haaksbergerveen sterk aangetast waardoor een landschap is ontstaan dat bestaat uit langwerpige petgaten met hiertussen legakkers. Afgravingen gingen nog door tot in de 20^e eeuw. Echter zijn nog gebieden met hoogveen intact gebleven.

Huidige aardkundige processen

Geen

Bodems en waterhuishouding

Het veengebied bestaat voornamelijk uit madeveengronden. Op de dekzandruggen is een veldpodzolgronden ontwikkeld. Voornamelijk aan de randgebieden liggen moerige podzolgronden, hier is het veen tot op het onderliggende zandpakket afgegraven.

Relatie met cultuurhistorie en archeologie

In het Haaksbergerveen is een knuppelpad ontdekt, die gebruikt werd om het veengebied in en uit te komen. De exacte leeftijd is onbekend, maar de ligging van 2 meter onder het oppervlakte wijst op een prehistorische ouderdom. Mogelijk werd het pad gebruikt voor veenoffers.
Het veengebied is sterk veranderd door intensief landgebruik. In het gebied is de geschiedenis van de veenafgraving nog goed zien aan de overgebleven structuren van ontwatering, gevormd door trekgaten en legakkers.

Verder lezen

Stichting voor Bodemkartering (1979). Bodemkaart van Nederland, Schaal 1:50 000: Toelichting bij de kaartbladen 34 West Enschede en 34 Oost Enschede – 35 Glanerburg. Pudoc, Wageningen.

Overlap met eerder genoemd aardkundig erfgoed

GEA-object: -
Van Beusekom (2007): OV 31

Tekst: Vera Smits

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Trefwoorden

Hoogveenrestant, hoogveen

Begrippen

hoogveen

Specialist(en)

Harm Jan Pierik

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.