Veenrest Kruisoord

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

In het noorden van de droogmakerij de Beemster ligt een verhoging van ongeveer 2 m t.o.v. het niveau van de droogmakerij. Deze verhoging is het voormalige veenschiereiland Kruisoord dat ooit lag in het binnenmeer de Beemster.

Aardkundig fenomeen (primair)

veenrest

Periode(s)

• Holoceen

Gevormd door

mens, veenvorming

Kenmerkendheid

• Polder Kruisoord is een voormalig veenschiereiland in de Beemster.

Afb. 1. . AHN afbeelding van de veenrest Kruisoord, in zwart omcirkeld. De veenrest ligt in de polder Beemster en grenst ten noorden aan de polder Beetskoog. Duidelijk zichtbaar is dat de verkavelingsstructuur van Kruisoord niet overeenkomt met die van de polder Beemster, maar met die van de polder Beetskoog. (klik voor een vergroting)

Ontstaansgeschiedenis

De vorming van veen

Toen ongeveer 5000 jaar geleden aan de westkust van Nederland de strandwalvorming begon trad er verzoeting op van het gebied, wat leidde tot veenvorming. Nadat de veengroei op gang kwam, vormde er laagveen wat zich uiteindelijk ontwikkelde tot hoogveen. In het veengebied vormden lokaal ook meertjes, die soms in de loop van de tijd groter werden. Uiteindelijk leidde dit tot de vorming van grote binnenmeren, waaronder de Beemster. Mogelijk heeft de ontginning van veen vanaf de 11e eeuw waarbij de bodem daalde, aan deze meervorming bijgedragen.

Ontstaan van de veenrest

Vanaf de 12e eeuw begon men met het bedijken van het gebied om het te beschermen tegen overstromingen vanuit de Zuiderzee. In de 17e eeuw werd de Beemster drooggelegd, waarbij een ringvaart werd aangelegd. Deze werd echter ten noorden van polder Kruisoord aangelegd, waarmee deze van de noordelijke polder Beetskoog werd afgesneden. De verkaveling van deze gebieden sluit nog op elkaar aan (Afb.1). Als gevolg hiervan ligt het voormalige veenschiereiland Kruisoord nu ongeveer 2 meter hoger dan de Beemster droogmakerij, op dezelfde hoogte als het omliggende veenweidegebied.

Huidige aardkundige processen

Geen.

Bodems en waterhuishouding

De bodem in dit gebied is aangemerkt als weideveengrond, met een hydrologische situatie waarin infiltratie samengaat met een lage grondwaterstand.

Relatie met archeologie en cultuurhistorie

• Door de aanleg van de ringvaart voor de drooglegging van de Beemster tussen 1610 en 1612 ontstond het veenschiereiland Kruisoord. De afscheiding van Kruisoord, door de ringvaart, van de polder Beetskoog maakt het een cultureel fenomeen.

Verder lezen

• Swinkels, D., Timmerman, H. en Balsem, T. (2004) Bijlagerapport Actualisatie Intentieprogramma Bodembeschermingsgebieden (Ed B.B.i.o. Provincie Noord-Holland, afdeling Milieubeheer & Bodemsanering). De Straat Milieu-adviseurs B.V. Bijlagerapport
• Wagenaar, K. en Van Wallenburg, C. (1987) Bodemkaart van Nederland 1:50.000, Toelichting bij de kaartbladen 19 Oost Alkmaar en 20 West Lelystad (Noorhollandse gedeelte), Stichting voor Bodemkartering, Wageningen. Toelichting

Overlap met eerder benoemd aardkundig erfgoed

NH43 (Kruisoord)

Van Beusekom (2007) NH26 (onbenoemd) 

Tekst: Eva Barning (VU)

Zie ook

Aardkundig erfgoed

• Veenrest De Nes (bestaat nog niet)

• Veenrest De Nes

Artikelen

• Panorama Landschap - Waterland en Zaanstreek
• Veengebieden (bestaat nog niet)

Hoort bij deze thema's

• Landschap
• Aardkundig erfgoed

Trefwoorden

Holoceen, veenrest

Specialist(en)

• Harm Jan Pierik

---