Westelijke kuststrook Texel

Overzicht aardkundig erfgoedKaart: Aardkundig Erfgoed

Samenvatting

Rondom de omgeving van de oude kern van Texel lag tot aan de vroege Middeleeuwen een uitgestrekt veengebied. Dit veen werd afgeslagen door de zee en langs de westkant van Texel ontstonden strandwallen en duinen aan de westkant. Vanaf de 17e eeuw zijn stuifdijken aangelegd. In de 19e eeuw ontstond de Slufter met tot heden actieve getijprocessen.

Aardkundig fenomeen (primair)

duinreliëf

Overige aardkundige fenomenen

actieve kwelder / schor, kreekrug

Periode(s)

Holoceen

Gevormd door

golven, getij, mens, wind

Kenmerkendheid

Grote variatie aan duinvormen en valleien.
Aanwezigheid van de Slufter; getijgat met nog actieve geulen en kweldervorming.
Landuitbreiding in het zuidwesten door verplaatsing van zandplaten.

Afb. 1. Foto van de Slufter (Ecomare, CC BY-SA 4.0, via Wikimedia Commons) (klik voor een vergroting)

Ontstaansgeschiedenis

De omgeving van de oude kern van Texel (de lage stuwwal/keileemkop) lag tijdens een groot deel van het Holoceen in een veengebied op enige afstand van de kustlijn. De zee won na verloop van tijd steeds meer terrein en rond de vroege Middeleeuwen was de kustlijn echter genaderd tot aan de westkant van de oude kern. Hier vormden toen strandwallen en de eerste duinen. Vooral in de Westerduinen zijn nog goed ontwikkelde paraboolduinen te zien, die met de westerwind landwaarts verplaats zijn. Ook in het uiterste noordpunt bij de Cocksdorp ligt een oud duingebied.

Vanaf de 17e eeuw werden deze gebieden verbonden met stuifdijken. In de 19e eeuw ontstond bij een doorbraak het getijgebied de Slufter (Afb.1). Dit gebied staat in open verbinding met de zee en hier zijn getijprocessen nog werkzaam. Actieve geulen, kwelders en verspoelde duinranden zijn hier goed te zien. De zuidwestpunt van het eiland is vanaf de 18e eeuw gefaseerd uitgebreid door verplaatsing van zandplaten vanuit het Marsdiep. Deze platen smolten samen met de zuidwestpunt van het eiland en zijn vervolgens vastgelegd met stuifdijken (De Hors).

Huidige aardkundige processen

Verstuiving langs de zeereep. Zandtransport in de Slufter (erosie en sedimentatie).

Bodems en waterhuishouding

Duinvaaggronden, enkele duinvalleien moerige gronden. Bij de zeereep en rondom de Slufter kalkrijk, verder landinwaarts kalkarm. Daarnaast zijn er in verschillende delen bodems die bestaan uit laarpodzolen, en diverse eerd- en vaaggronden. Infiltratie vindt plaats in de duingebieden en kwel langs de duinvoet.

Relatie met cultuurhistorie en archeologie

Gebied was niet geschikt voor grootschalige landbouw. Vanaf de Late Middeleeuwen was het daarom in gebruik voor de konijnenjacht, lokale beweiding (Mientgronden) en ontbossing. Zandverstuivingen door te intensief gebruik.

Verder lezen

Gans, W. De (nd.) Aardkundige Monumenten in Noord-Holland, een overzicht van het Aardkundig Erfgoed in de provincie aan de hand van historische prenten, brochure provincie Noord-Holland. Brochure aardkundig erfgoed Noord-Holland
Rappol, M., & Soonius, C. M. (1994). In de bodem van Noord-Holland. Geologie en archeologie, Lungua Terra.
Roos & Van der Wel, 2013 Duinen en mensen van Texel

Overlap met eerder genoemd aardkundig erfgoed

NH7a,b,c,d Duinen Texel

Van Beusekom (2007) NH14 Texel

Tekst: Eva Barning (VU)

Zie ook

Aardkundig erfgoed

Kreeksysteem Anna Paulowna

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Trefwoorden

Kustduinen, Texel, de Slufter

Begrippen

kustduinen

Specialist(en)

Harm Jan Pierik

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.