Hugo de Gruijter (1930-2018)
Introductie
Architect Jan Hugo de Gruijter (Tjimahi, 1930 - Groningen, 2018) werkte vanaf 1963 voor de Rijksgebouwendienst in de regio Groningen, Friesland en Drenthe. Als jonge tiener verliet De Gruijter het toenmalige Nederlands-Indië om naar Nederland te gaan. Hij bleef tot op hoge leeftijd als architect werken. Zijn bekendste werk, het Eemsmondgebouw, staat in Farmsum (Delfzijl). Het Eemsmondgebouw is in het kader van het programma Post 65 geselecteerd als potentieel rijksmonument.
Naar Nederland
Architect Hugo de Gruijter werd in 1930 in Tjimahi geboren. Zijn vader was er als ambtenaar werkzaam in de functie van directeur van het Magazijn van Oorlog. Nadat koningin Wilhelmina op 8 december 1941 de oorlog aan Japan verklaarde, werd het gezin De Gruijter uit elkaar gehaald. De Gruijter kwam als jonge tiener in een Japans interneringskamp voor jongens terecht. De capitulatie van Japan op 14 augustus 1945 betekende geen einde aan zijn internering. Met het uitroepen van de republiek door Soekarno brak gelijktijdig een burgeroorlog uit. Uiteindelijk kwam De Gruijter in 1947 vrij en reisde hij alleen af naar Nederland. Zijn ouders en oudste zus volgden pas later.
Rijksgebouwendienst
In 1963 kwam De Gruijter te werken bij de directie Groningen, Friesland en Drenthe van de Rijksgebouwendienst. Hier ontwierp hij gedurende zijn bijna vier decennia durende carrière de meest uiteenlopende bouwwerken, variërend van politiebureaus tot scholen. Ook een luchthaven in Eelde, een Molukse kerk in Bovensmilde en een penitentiaire inrichting in Veenhuizen behoren tot het oeuvre van De Gruijter. Zijn meest bekende gebouw, het Eemsmondgebouw, staat op de rand van Farmsum en Delfzijl en fungeerde oorspronkelijk als kantoorgebouw voor de rijksdiensten die zich op of met het water bezighielden. Vanwege de goede uitvalsbasis nabij de Waddenzee bij een eventuele dreiging of escalatie van de Koude Oorlog, werd een noodzetel onder het Eemsmondgebouw gerealiseerd. De gevels van het gebouw werden bekleed met betonkunst van Jaap van der Meij, met wie De Gruijter eind jaren zestig al eerder samenwerkte bij een rijksscholengemeenschap in Heerenveen. Ondanks zijn prepensioen in 2002 bleef De Gruijter werkzaam als architect.
Kinderen uit de Japanse Bezetting
Het verleden van De Gruijter in een Japans interneringskamp knaagde op latere leeftijd steeds meer aan hem.
In een interview met Nieuwsblad van het Noorden zei hij daarover het volgende: Juist de laatste tien jaar komen bij velen van ons emoties los. Als je jong bent, kun je veel hebben. Het gekke is dat naarmate je ouder wordt, je weerstand afneemt.
En: Het naarste was toen dat niet werd erkend wat je had geleden.
Om een vuist te maken sloot De Gruijter zich aan bij de in 1988 opgerichte vereniging Kinderen uit de Japanse Bezetting en de Bersiap 1941-1949
. De vereniging had als doel er te zijn voor de mensen die een band hadden met het voormalig Nederlands-Indië, speciaal voor hen die er tijdens de Tweede Wereldoorlog of de Bersiap-periode woonden, maar ook voor hen van wie de band met het voormalig Nederlands-Indië pas ná deze periode is ontstaan
. In 2010 werd de vereniging opgeheven.
In 2018 overleed De Gruijter op 87-jarige leeftijd in Groningen.
Projecten
De lijst is op willekeurige volgorde en bestaat uit projecten waaraan De Gruijter heeft gewerkt tijdens zijn werkzame periode bij de Rijksgebouwendienst (regio Drenthe, Friesland en Groningen):
- Rijkspolitiebureau, Elzenlaan 1 in Smilde
- Eemsmondgebouw, Duurswoldlaan 2 in Delfzijl
- Belastingdienst, Mandemaat 1 in Assen
- Gewestelijk Arbeidsbureau en het provinciale bureau van het Rijksconsulentschap voor complementaire sociale voorzieningen, Galmanspad 2 in Meppel
- Rijkspolitiebureau, Trambaan 13 in Bergum
- Rijksdienst voor het Wegverkeer, Skagerrak 10 in Veendam
- Penitentiaire Inrichting (PI) Norgerhaven, Oude Asserstraat 20 in Veenhuizen
- Rijkspolitiebureau, Swannedrift 3 in Mantgum
- Rijkspolitiebureau, Tettingbuorren 1 in Workum
- Rijks Hogere en Middelbare School voor Levensmiddelen-technologie, Snekerstraat 43 in Bolsward
- Penitentiaire Inrichting (PI) Bankenbosch, Bankenbosweg 2 in Veenhuizen
- Opleidingsschool Rijkspolitiebureau, Koningin Wilhelminastraat 41 in Harlingen
- Rijkspolitiebureau, Hoofdstraat 5 in Odoorn
- Rijkspolitiebureau, Noorderholt 2 in Siddeburen
- Rijksgeneeskundige Dienst, Kerkplein 2 in Assen
- Rijksluchthaven, Machlaan 14a in Eelde
- Molukse Kerk, Berberisstraat 18 in Bovensmilde
- Openbaar Lyceum, Rijksscholengemeenschap, Fedde Schurerplein 1 in Heerenveen
Als zelfstandig architect:
- (Voormalige) bibliotheek, Westervalge 5a in Warffum
De bouwjaren ontbreken nog; dit wordt momenteel uitgezocht en op een later moment aangevuld.
Dit artikel is geschreven door Manon Fonteijn.
Zie ook
Artikelen- Post 65 (1965-1990) - De jongste rijksmonumenten van Nederland
- Post 65 - Beeldende kunst in de openbare ruimte 1965-1990
- Post 65 - Tuinen bij woonhuizen en gebouwen in de periode 1965-1990
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 11 nov 2025 om 04:13.