Ben Smit (1922-2020)

Introductie

Ben Smit (Amsterdam, 26 november 1922 – aldaar, 23 maart 2020) was een Nederlandse architect die lange tijd woonde en werkte op Curaçao. Met zijn ontwerpen drukte hij een grote stempel op de naoorlogse moderne architectuur van het eiland. Inspiratie haalde Smit onder andere uit de Braziliaanse School, de bakermat van het tropisch modernisme in Latijns Amerika dat in 1936 was ontstaan.

Studie en loopbaan

Ben Smit studeerde architectuur aan de Koninklijke Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. Vanwege zijn joodse komaf vluchtte Smit met zijn ouders naar Zuid-Frankrijk, waar hij zijn studie voortzette aan de École des Beaux Arts in Lyon. In 1942 wilde het gezin naar de Verenigde Staten, maar belandde in een vluchtelingenkamp in Jamaica; een jaar later vertrokken zij naar Curaçao. Hier vond Smit werk als bouwkundige bij het Departement van Openbare Werken, waar hij drie jaar werkzaam bleef. Kort na de Tweede Wereldoorlog startte hij op het eiland zijn eigen architectenbureau.

Eerste ontwerpen

De eerste opdrachten en ontwerpen van Smit waren voornamelijk particuliere woonhuizen. Na enkele inrichtingen en verbouwingen volgden vanaf 1950 steeds meer winkelpanden, maar ook een kapel. Daarnaast bleef Smit woonhuizen voor particulieren ontwerpen, waaronder dat van zichzelf aan de Angloweg 9 uit 1951 (sinds 2018 een beschermd monument conform de Monumenteneilandsverordening Curaçao). Al in het eerste jaar van zijn bureau werd Smits ontwerp voor het (inmiddels afgebroken) gebouw van de Curaçaosche Sport Club te Scharloo bekroond met de eerste prijs in de sectie 'architectuur voor de sport' tijdens de V Juegos Deportivos Centroamericanos y del Caribe te Barranquilla, Colombia.

Architectuurvisie

De ontwerpen van Smit ademen het Nieuwe Bouwen, ook wel bekend als de nieuwe zakelijkheid of het functionalisme. Deze stroming kenmerkt zich door de toepassing van nieuwe materialen en technieken en zuivere vormen. Niet het Europese Nieuwe Bouwen, maar met name de Braziliaanse School, 'bakermat van het tropisch modernisme', vormde een grote inspiratiebron voor Smit. Verticale lamellen, roosters en patio's zijn kenmerkend voor zijn werk.

Klimaat

Smit hield in zijn ontwerpen sterk rekening met het klimaat op het eiland. Bij een particulier woonhuis voor E. Spritzer aan de S.B.N. Doormanweg in Curaçao groepeerde hij de dag- en nachtverblijven zo dat rekening werd gehouden met de oriëntatie ten opzichte van de wind en de zon. In alle vertrekken in dit huis is doorventilatie mogelijk en kan de middagzon worden geweerd door beweegbare verticale zonneroosters, in dit geval voorzien van een schildering van Smit. Bij ieder ontwerp van Smits hand is aandacht voor de oriëntatie van het gebouw, doorventilatie en bescherming tegen de zon, onder andere door de toepassing van patio's, betonrasters en zonneschermen.

Samenwerking

Na eerst enkele jaren een eigen architectenbureau te hebben gehad, werd Smit partner van architect Kees Bakker (1903-1989). Beide architecten waren zeer actief als architect op het eiland. De samenwerking vanaf 1950 was echter van korte duur: in 1952 emigreerde Bakker naar Canada. Eind jaren zestig verliet ook Smit Curaçao. Hij keerde terug naar Nederland, waar hij ging wonen in Amsterdam. Smit startte met architect Jan Postma een architectenbureau in Rotterdam.

Einde loopbaan

In 1971 beëindigde Smit zijn loopbaan als architect op Curaçao, hoewel hij bij meerdere projecten betrokken bleef of aan prijsvragen en adviezen werkte. Op 80-jarige leeftijd nam hij het initiatief tot het maken van een boek over zijn projecten op Curaçao in de periode 1946-1969. Smit was ridder in de Orde van Oranje-Nassau. Hij overleed op 23 maart 2020 in zijn woonplaats Amsterdam.

Enkele objecten

Eigen woonhuis Ben Smit aan de Angloweg 9 (1951), Curaçao.
Woonhuis B. Brycska aan de Argusweg 19 (1951), Curaçao.
Clubgebouw Centro Social Venezuela aan de Martin Luther King Boulevard, Curaçao (1956). Gerealiseerd voor Venezolanen woonachtig in Curaçao. Zie afb. 3.
Residentie Casa Bolivar (1956) aan de St. Anna Boulevard, Curaçao.
Hotel Curaçao Intercontinental in het Waterfort (1957), Curaçao. In samenwerking met de Amerikaanse architecten Joseph Salerno en Richard Smit. Zie afb. 4.
Voor het hierboven genoemde hotel ontwierp Smit de hoogbouw die in 1971 in gebruik werd genomen.
Klooster Alverna (1957), Gouverneur van Lansbergeweg te Welgelegen in Curaçao.
Antilliaanse Verffabriek (1961) te Zeelandia, Curaçao. Ter herkenning werd 'een abstracte stalen structuur met kleurvlakken' geplaatst.
Landslaboratorium (1965) te Vredeberg, Curaçao.
ESSO Service Center (1968), Curaçao.
Recreatiecentrum Lagoen (1968), Curaçao.
Edwards Henriquez Bank te Kralendijk, Bonaire.

Een overzicht van bijna honderd projecten van Ben Smit uit de periode 1946-1969, is te vinden in het boek Ben Smit. Projecten Curaçao 1946-1969, p. 64-66.

Bronnenlijst

Smit, B. Ben Smit. Projecten Curaçao 1946-1969 (Curaçao 2002).
Gill, R. G., Een eeuw architectuur op Curaçao: de architectuur en stedenbouw van de twintigste eeuw op Curaçao (Klein Bottelier/Curaçao 2008).
Newton, M. A., Modern architecture of Curaçao (Edam 2024).
In de digitale beeldbank van het Nationaal Archief Curaçao zijn foto's van Smits gebouwen en bouwtekeningen te vinden. Veel van die foto's werden door fotograaf Fred Fischer gemaakt.
Ondanks de vele foto’s in de Beeldbank van het Curaçaos Nationaal Archief, is het foto-archief van Smit ondergebracht in de Mongui Maduro Bibliotheek. Zijn tekeningen-archief is wel ondergebracht in het Nationaal Archief.

Dit artikel is geschreven door Manon Fonteijn.

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

architecten, Post 65, Modernisme, wederopbouw en Functionalisme

Personen

Ben Smit

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.