Kornwerderzand - Afsluitdijk - Complex Lorentzsluizen

(516526) monumentenregister Complexnummer: 516526

Introductie

Complex bestaande uit de Lorentzsluizen 4 en 5 en een douanegebouw. De "Lorentzsluizen 4 en 5" en het douanegebouw behoren tot de Zuiderzeewerken. De Lorentzsluizen 4 en 5 vormen een eenheid met de Stevinsluizen 1, 2 en 3 in Den Oever. Samen maken ze onderdeel uit van de Afsluitdijk, aangelegd in de periode 1922-1932.

Op de Afsluitdijk bevinden zich ook de rijksmonumenten:

De Stevinsluizen 1,2 en 3 in Den Oever
Militaire stellingen in Den Oever, respectievelijk in Kornwerderzand,
Beschermde gezicht Kornwerderzand.
Een uitkijktoren met twee gedenktekens in Den Oever
Een grenspaal met bronzen plakkaat met de wapens van provincie Noord Holland en Fryslân

Tijdlijn afsluitdijk

(bron: Bouwhistorisch onderzoek monumenten Afsluitdijk, Witteveen + Bos/ BBA, juni 2014)

De eerste ideeën over een afsluiting in 1667: Hendrick Stevin (1613-1669)

(1667) ‘hoe [men] het gewelt en vergif der Noortzee uytter Verenigt Nederlant te verdrijven sal’. Hij wilde dit verwezenlijken door een dijk aan te leggen vanaf de kop van Noord-Holland langs de waddeneilanden naar de Friese zeedijken; ‘.. dammende alle gaten van Staelduy�nen over Texel, Eyerlant, Vlielant, Derschellingen en Amelant, en sluytende dit aen Vriesland. En stellen in so veel gaten sluysen, om daer deur in de Noortzee uyt te lopen, en bij ebwater te losen, als genoeg is’. Zijn naam is blijvend verbonden aan een de spuisluizen.

Inrichten van een organisatie met de oprichting Zuiderzeevereniging (1886-1926)

(1886) Opdracht tot onderzoek naar de wenselijkheid van gehele of gedeeltelijke afsluiting van de Zuiderzee, de Waddenzee en de Lauwerszee aan ingenieur Cornelis Lely (1854-1929).
(1892) Uitkomsten onderzoek ingenieur Lely: afsluiting van de Zuiderzee, maar ook de geleidelijke verwezenlijking van vier polders daarin.
(13 juni 1918) ‘Wet tot afsluiting van de Zuiderzee’, minister van Waterstaat Lely
(1918) Zuiderzeeraad
(1919) Dienst der Zuiderzeewerken
(1926) 4 september, oprichting een aannemersconsortium onder de naam N.V. Maatschappij tot Uitvoering van Zuiderzeewerken (M.U.Z).

De uitvoering van de werkzaamheden: de aanleg van de dijk (1922-1932)

(1922) aanleg L-vormige sluisput voor de uitwaterings- en schutsluizen van de Stevinsluizen bij Den Oever.
(1927) start aanleg, zowel vanuit Wieringen als vanuit Friesland. (afb. 4.1).
(1927) aanleg L-vormige sluisput van de naar de professor genoemde Lorentzsluizen bij het zuidwestelijk van Zurich gelegen Kornwerderzand.
(1929) aanleg van een werkhaven midden in het tracé op het Breezand.
(1932) 28 mei, sluiting laatste gat in de dijk, het westelijke sluitgat van de Vlieter.

Spuisluizen Den oever (Stevin 1,2 en 3)en Kornwerderzand (Lorentz 4 en 5)

De spuisluizen zijn aangelegd voor de afvoer van water uit de IJssel en hemelwater uit het gebied van het IJsselmeer.
De spuisluizen te Kornwerderzand bestaan uit twee spuigroepen en in Den Oever uit drie groepen. De nummering van de spuigroepen begon vanuit noord-holland, waarbij de groepen van de Stevinsluizen 1, 2 en 3 werden genummerd en die van de Lorentzsluizen 4 en 5. Elke spuigroep bestaat uit 5 spuikokers. ook de spuikokers en daarmee de schuiven in de kokers worden doorgaans van west naar oost doorgaand genummerd met nr. 1 in den oever en 25 in Kornwerderzand.
Alle spuigroepen zijn in principe geheel gelijk gedimensioneerd. De belangrijkste afwijkingen zijn data de beide spuigroepen in Kornwerderzand op palen zijn gefundeerd en in Den Oever niet. Ook zijn de noordelijke en de zuidelijke spuitorens in Kornwerderzand gelijk en verschillen die in Den Oever. Verder verschillen de stalen schuiven in detail omdat ze in Den Oever door een andere

firma zijn gemaakt dan in Kornwerderzand.

Bronnen en verwijzingen

Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed: praktijkvoorbeelden, Afsluitdijk waterveiligheid en iconisch erfgoed verenigd

Zie ook

Monumenten

Artikelen

Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

Monumenten

Beschermd stads- en dorpsgezicht

Kornwerderzand

Begrippen

Zuiderzeevereniging

Specialist(en)

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.