's-Graveland - Noordereinde, Oude Meentweg, Spanderswoud - Complex Spanderswoud
Complexnummer: 521980
Introductie
De buitenplaats Spanderswoud bestaat uit een hoofdhuis (monumentnummer 521981) en een historische park- en tuinaanleg (monumentnummer 522125).
Binnen deze aanleg bevinden zich de volgende elementen:
- een stenen brug met inrijhek (monumentnummer 522126)
- een brug met lantaarns (monumentnummer 522127)
- een houten poortgebouwtje (monumentnummer 522128)
- twee fruitmuren (monumentnummer 522129)
Daarnaast staan op het terrein de volgende bijgebouwen:
- een ensemble van dienstwoningen en stallen (monumentnummer 522130)
- een boerderij met zomerhuis genaamd Spandershof (monumentnummer 522131)
- een tuinmanswoning (monumentnummer 522132)
- een portierswoning, inrijhek en Wilhelminaboom (monumentnummer 522133)
- een dienstwoning (monumentnummer 527113)
Geschiedenis
Tijdens de ontginning van ’s-Graveland verwierf Andries Bicker (1586-1652) dit kavel. Over het eerste hoofdhuis is weinig bekend; vermoedelijk betrof dit een eenvoudige hofstede en geen luxueuze buitenplaats. Het gebrek aan informatie over deze periode is mede te wijten aan het feit dat het huis en de gronden tussen 1709 en 1815 tweemaal voor langere tijd gescheiden eigendommen waren. Tijdens de eerste scheiding, in 1709, verkocht J. Deutz jr. het hoofdhuis aan B. Ringerberg, terwijl de landerijen in de familie Deutz bleven. Gedurende deze periode, die ruim een eeuw zou duren, heeft Spanderswoud nooit een park- en tuinaanleg gekend. De huidige historische park- en tuinaanleg bestaat daarom uit een aantal verspreide elementen uit verschillende perioden. Met als belangrijkste verbindende structuur de rechte lijn van de oorspronkelijke ontginning, zichtbaar in de grote open ruimte aan de noordzijde en in de met monumentale beuken beplante Spanderslaan.
In 1815 kwamen de gronden weer in één hand toen het echtpaar Backer-Dadel beide bezittingen kocht. In 1843 worden de buitenplaatsen Noord- en Zuid-Wolfbergen aan Spanderswoud toegevoegd. Ook worden de Achterbossen toegevoegd aan het landgoed; dit grote bosperceel staat nu bekend als Het Spanderswoud. De naam Spanderswoud werd waarschijnlijk gegeven in 1737 door toenmalig eigenaar Jan Wolters (1683-1757). De naam verwijst naar het woord spaander, dat hakhout betekent, passend bij de wijze van bosbeheer in dit gebied.
In 1850 verwierf het echtpaar Van der Oudermeulen-Dedel de buitenplaats. Het echtpaar realiseerde in deze periode een aantal wijzigingen die in hoge mate bepalend waren voor het huidige aanzicht van de buitenplaats. Ze lieten het bestaande hoofdhuis grondig verbouwen in een sobere neoclassicistische stijl en vergrootten het in 1860 met een eetzaal. Het rechthoekige hoofdhuis telt zeven traveeën en bestaat uit twee bouwlagen met kelder en een zink gedekt schilddak. Het hoofdhuis is van algemeen belang als voorbeeld van een groot maar sober buitenhuis uit circa 1850-1860 en is in redelijke mate gaaf bewaard gebleven, waarbij exterieur en interieur een harmonische eenheid vormen. De indeling van het huis is grotendeels bewaard gebleven, waarbij ook een aantal bijzondere neoclassicistische interieuronderdelen bewaard zijn gebleven. In de achterkamer is het met wijnranken gedecoreerde stucplafond behouden evenals de haardpartij die schuin is weggewerkt in de muur. In plaats van een schoorsteenboezem bevindt zich hierdoor boven de marmeren schouw een venster. Dit venster kan worden afgesloten met een in de wand weggewerkte spiegel die door middel van een hendel beweegbaar is. Ook in de voorkamer is nog het oorspronkelijke stucplafond met een bloemornament, de haardpartij en de parketvloer aanwezig. Het trappenhuis met trappen, leuningen en balusters zijn ook behouden gebleven.
Het ensemble van bijgebouwen dateert ook grotendeels uit deze periode. Ten noorden van het hoofdhuis werd rond 1850 de eerste serie dienstgebouwen en stallen gebouwd. Gevolgd door een nieuw koetshuis in 1870, waarvan de stallen als enige in ’s-Graveland bewaard zijn gebleven. In 1903 werd het ensemble uitgebreid met een extra dienstwoning.
Het echtpaar Van der Oudermeulen-Dedel liet eveneens de bescheiden parkaanleg voor het hoofdhuis aanpassen in een landschappelijke stijl. Hiervoor werd de rechthoekige vijver rond gemaakt, met een eilandje in het midden. Voor het huis werd een grote parkweide aangelegd, omgeven door bomen en struiken. Vanuit het hoofdhuis loopt een zichtlijn tot aan het Noordereinde. Voor de toegang aan de noordzijde liet het echtpaar in de tweede helft van de negentiende eeuw een gemetselde boogbrug over de vaart bouwen. Boven in het toegangshek is de naam SPANDERS-WOUD opgenomen.
Tussen 1850 en 1900 zijn er nog een aantal toevoegingen gedaan in de parkaanleg van Spanderswoud. Ten oosten van het hoofdhuis ligt de voormalige moestuin. Deze is nog herkenbaar aan de twee fruitmuren uit 1865 en het houten poortgebouwtje met rieten dak uit omstreeks 1900. Aan de uiterste oostgrens van Spanderswoud, aan de achterzijde van de Spanderslaan, staat een portierswoning uit omstreeks 1890-1900. In de as van deze laan staat een Wilhelmina-lindenboom (1895). De laan wordt afgesloten met een eenvoudig gietijzeren spijlenhek uit omstreeks 1900. Bij het ensemble van hoofdhuis en bijgebouwen behoort ook de hallenhuisboerderij Spandershof met zomerverblijf uit de achttiende eeuw. Het zomerverblijf ligt ten noorden van de boerderij en is in materiaalgebruik en vormgeving een miniatuur van de grote boerderij.
Sinds 1957 is de buitenplaats in eigendom van Natuurmonumenten.
Bronnen en verwijzingen
- Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit complex
- Dressing, René W. Chr., Jan Holwerda en Jan van der Werff, red. Nationale gids historische buitenplaatsen. Wormerveer: Stichting Uitgeverij Noord-Holland, 2024.
- Mehrtens, U.M. 's-Graveland en zijn buitenplaatsen. Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 1985.
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Ronald Rommes, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Noord-Holland – 's-Graveland (gemeente Wijdemeren) (2006), p. 305
- Natuurmonumenten Spanderswoud
- Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst (1908-1933) Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel V, I. De provincie Noord-Holland (uitgezonderd Amsterdam) - 's Gravenland. (1921)
- Wikimedia Commons Meer afbeeldingen van dit complex
- Wikipedia Landgoed Spanderswoud
Zie ook
Monumenten- 's-Graveland - Spanderswoud 1 - Huis Spanderswoud
- 's-Graveland - Bij Spanderswoud 1 - Historische tuin- en parkaanleg
- 's-Graveland - Bij Spanderswoud 1 - Stenen brug
- 's-Graveland - Bij Spanderswoud 1 - Brug
- 's-Graveland - Spanderswoud 1 - Houten poortgebouwtje
- 's-Graveland - Spanderswoud 1 - Fruitmuren
- 's-Graveland - Spanderswoud 2 - Ensemble dienstwoningen en stallen
- 's-Graveland - Spanderswoud 6 - Spandershof
- 's-Graveland - Noordereinde 8 - Petit Grangette
- 's-Graveland - Oude Meentweg 6 - Portierswoning, hek en Wilhelminaboom
- 's-Graveland - Noordereinde 6 - Dienstwoning
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 7 apr 2026 om 19:19.