's-Graveland - Leeuwenlaan, Noordereinde - Complex Hilverbeek
Complexnummer: 523475
Introductie
Buitenplaats Hilverbeek bestaat uit een hoofdhuis (monumentnummer 523476) en een historische tuin- en parkaanleg (monumentnummer 523706). Hierin bevinden zich:
- een ensemble van moestuinbebouwing met tuinmanswoning en slangenmuur (monumentnummer 523707)
- een brug met toegangshek (monumentnummer 523816)
- een neogotische brug (monumentnummer 524070)
Daarnaast bevinden zich de volgende bijgebouwen op het terrein:
- Koetshuis annex oranjerie (monumentnummer 524071)
- een ijskelder (monumentnummer 524072)
- een ensemble van boerenerfbebouwing bestaande uit boerderij Stofbergen, een stal, twee kapbergen, een bergplaats (monumentnummer 524073)
- een boerderijtje (monumentnummer 524074)
Geschiedenis
In 1634 kocht Anthony Oetgens van Waveren (1585-1658), burgemeester van Amsterdam, tijdens de verloting van de ’s-Gravelandse ontginning de kavels 14, 15, 16, 17 en de helft van kavel 13. Tijdens de ontginning werd de huidige Leeuwenlaan aangelegd; deze sneed de kavels doormidden. Deze laan werd destijds ook wel de Oetgenslaan genoemd. Aan de zuidzijde liet Oetgens van Waveren een hofstede bouwen genaamd Spiegelrust, vernoemd naar zijn echtgenote Anna Spiegel (1582-1644). In 1636 werd op de kavels een boerderij gesticht, genaamd Stofbergen. Meer informatie over deze boerderij is te vinden op de kennispagina over Stofbergen.
In 1658 werd in de noordwesthoek van het perceel een stuk grond afgesplitst voor de bouw van de hervormde kerk van ’s-Graveland door architect Daniel Stalpaert (1615-1676, stadsbouwmeester van Amsterdam). Aan de noordzijde van het perceel liet Oetgens van Waveren in 1668 een hofstede bouwen genaamd ‘Hilverbeecq’.
Mr. Hendrik Bicker (1670-1738) kocht in 1724 Hilverbeek en de gronden van boerderij Stofbergen. Tussen 1725 en 1730 liet Bicker het huidige hoofdhuis (ver)bouwen in Lodewijk XIV-stijl. Het hoofdhuis is nagenoeg vierkant en telt twee bouwlagen en een souterrain. Het schilddak is met pannen gedekt en heeft op elke hoek een schoorsteen. De bakstenen gevels hebben geblokte hoeklisenen en worden afgesloten met een kroonlijst met gesneden balusters waartussen de vensters een mezzanino is aangebracht. De voorgevel is vijf traveeën breed met een middenrisaliet met daarboven een dakkapel met klauwstukken en een halfronde bekroning met snijwerk. De oorspronkelijke toegang bevond zich in de middenrisaliet; deze werd omstreeks 1860 gewijzigd tot de huidige brede glaspui met pilasters. Aan de noordzijde bevindt zich een uitgebouwde zaal met afgeronde hoeken.
Hoewel het oorspronkelijke interieur deels is aangetast door latere aanpassingen, is de oorspronkelijke indeling nog goed herkenbaar. De hoofdas van het huis ligt op de begane grond in noord-zuidelijke richting en is op de verdieping een kwartslag gedraaid. Rondom de hal en de zaal liggen vier vertrekken symmetrisch gegroepeerd. Het oorspronkelijke trappenhuis bevindt zich in het oostelijke deel van het huis en bevat nog de eikenhouten trap met gesneden balusters. Van de interieurafwerking in Lodewijk XIV-stijl zijn met name op de begane grond in de linker voorkamer, de hal, de zaal, de rechter achterkamer en het trappenhuis veel onderdelen bewaard gebleven. In de linker voorkamer bevindt zich een stucplafond en houten schouw in een eenvoudige Lodewijk XIV-stijl. De hal heeft een marmeren vloer en de wanden en het plafond zijn afgewerkt met stucwerk. Ook het stucwerk in de zaal is uitgevoerd in een Lodewijk XIV-stijl; geheel in lijn met deze stijl heeft de zaal afgeronde hoeken. De rechter achterkamer heeft een eenvoudig Lodewijk XIV-plafond. In de kelder bevinden zich nog originele onderdelen van de kelderkeuken zoals: het balkenplafond, diverse kasten, een plavuizen vloer, grote okergele geglazuurde wandtegels en een pomp met een natuurstenen wasbak.
Na de bouw van het hoofdhuis liet Bicker rondom het huis een formele tuinaanleg realiseren. Ook liet Bicker een moestuin (ten oosten van het hoofdhuis, circa 1731), een slangenmuur (langs de noordzijde van de tuin, circa 1730) en twee sterrenbossen aanleggen. Delen hiervan zijn nog herkenbaar in de huidige aanleg. In 1731 liet Bicker een solitaire eik planten; deze valt nog altijd op in de parkaanleg van Hilverbeek.
In 1758 werd Hilverbeek gekocht door Coenraad Jacob de Leeuw. De Leeuwenlaan is naar hem vernoemd. Het familiewapen van De Leeuw en zijn echtgenote Jacoba Arendina Meulenaar is nog altijd terug te vinden in de noordgevel van het hoofdhuis. Het echtpaar liet een landschappelijke aanleg realiseren in het park, met onder andere een slingerbos en hertenkamp. Delen van de geometrische aanleg hielden zij hierbij in stand. Een neef van De Leeuw, Hendrik Muilman, erfde Hilverbeek in 1808. Hij liet de oude bouwhuizen op het voorplein, een koetshuis en een tuinmanswoning, slopen. Ter vervanging hiervan bouwde hij ten oosten van het huis, nabij de moestuin, een blokvormig complex met een koetshuis en een tuinmanswoning. In 1831 werd het koetshuis vergroot door de aanbouw van een oranjerie aan de zuidwestzijde. Door de wijzigingen van Muilman verschoof de entree naar Hilverbeek naar het oosten. Hiervoor liet hij een toegangshek plaatsen ten zuidoosten van de Leeuwenlaan.
In 1826 kocht het echtpaar Six-Van Winter Hilverbeek. De buitenplaats bleef drie generaties in de familie Six. Het echtpaar Six-Van Winter liet tussen 1826 en 1828 een groot deel van het park ten noorden van het huis opnieuw aanleggen in Engelse landschapsstijl. Hierin werd een heuvellandschap met waterpartij gecreëerd met enkele zichtassen. Het echtpaar liet eveneens de oranjerie verbouwen en de aanplant verrijken met exotische gewassen. Ook de ijskelder dateert uit deze periode. Rond 1830 begon Six met het afzanden van de heide gelegen ten oosten van boerderij Stofbergen. Dit gebied kreeg hierdoor de naam Zanderij. Honderd jaar lang werd hier zand met één of twee bootjes met 3 m3 per dag afgevoerd. Het zand diende als metselzand voor bouwwerkzaamheden in de omgeving. Door de afgravingen ontstonden grote waterpartijen in het landschap.
In 1933 kocht Natuurmonumenten Hilverbeek van de laatste generatie Six, Jan Willem Six van Vromande. Dit gebeurde conform het testament van zijn nicht Louise Digna Catherina Six (1862-1934) van het nabijgelegen Gooilust. Hoe deze afwikkeling verliep, is te lezen op de kennispagina van Gooilust. Het park van Hilverbeek is vrij toegankelijk; het hoofdhuis, koetshuis en de oranjerie worden particulier bewoond.
Bronnen en verwijzingen
- Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit complex
- Buitenplaatsen in Nederland Hilverbeek
- Dressing, René W. Chr., Jan Holwerda en Jan van der Werff, red. Nationale gids historische buitenplaatsen. Wormerveer: Stichting Uitgeverij Noord-Holland, 2024.
- Mehrtens, U.M. 's-Graveland en zijn buitenplaatsen. Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 1985.
- Mehrtens, U.M. Bijdragen tot het bronnenonderzoek naar de ontwikkeling van Nederlandse historische tuinen, parken en buitenplaatsen: Hilverbeek te ‘s-Graveland. Zeist: Rijksdienst voor de Monumentenzorg, 1988.
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Ronald Rommes, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Noord-Holland – 's-Graveland (gemeente Wijdemeren) (2006), p. 304
- Natuurmonumenten Hilverbeek
- Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst (1908-1933) Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel V, I. De provincie Noord-Holland (uitgezonderd Amsterdam) - 's Gravenland. (1921)
- Wikipedia Hilverbeek
Zie ook
Monumenten- 's-Graveland - Leeuwenlaan 7 - Huis Hilverbeek
- 's-Graveland - Bij Leeuwenlaan 7 - Historische park- en tuinaanleg
- 's-Graveland - Leeuwenlaan 3 - Moestuinensemble
- 's-Graveland - Bij Leeuwenlaan 7 - Brug met toegangshek
- 's-Graveland - Leeuwenlaan 7 - Neogotische brug
- 's-Graveland - Leeuwenlaan 1 - Koetshuis annex oranjerie
- 's-Graveland - Leeuwenlaan 7 - IJskelder
- 's-Graveland - Leeuwenlaan 13 - Stofbergen
- 's-Graveland - Noordereinde 2 - Boerderij
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 4 apr 2026 om 03:02.