Data Story. Meer uit erfgoeddata halen

Introductie

Een data story, of dataverhaal, is een manier om complexe gegevens te presenteren in een begrijpelijke en boeiende vorm, waarbij de nadruk ligt op het vertellen van een verhaal dat de inzichten uit de data op een aantrekkelijke manier overbrengt. Het is meer dan alleen het tonen van grafieken; het gaat erom de data te voorzien van context, zodat het publiek de informatie beter kan begrijpen en de resultaten van de analyse kunnen worden gebruikt voor acties. De RCE is maakt al enkele jaren data stories.

De noodzaak

Als sinds het begin van de monumentenzorg in Nederland zijn de 7 W-vragen van belang. Het wie, wat, waar, wanneer, waarom, waarmee en hoe van de monumentenzorg kan dankzij digitalisering steeds beter beantwoord worden. Waar ligt een rijksmonument kan tegenwoordig gemakkelijk getoond worden via de Erfgoedatlas. Afgeleide vragen over het aantal rijksmonumenten zijn gemakkelijk te vinden via de Erfgoedmonitor. Daar vindt de gebruiker geaggregeerde gegevens die op een aantrekkelijke wijze getoond worden en inzicht geven over hoe een trend zich ontwikkelt. Maar niet alle vragen over erfgoed zijn gemakkelijk te beantwoorden. Soms hebben we de data niet, maar is die bij derden of is deze niet zomaar uit de beschikbare data te halen. Hoe beantwoord je de vraag over hoeveel rijksmonumenten van ijzer of metaal zijn vervaardigd? Zoeken op de termen in het monumentenregister levert zeker resultaat, maar niet op de wijze waarop je er wat mee kunt. Met een data story kunnen we proberen antwoord te geven op meer complexe vragen. Daarbij blijven data stories altijd bij de feiten: we presenteren de gegevens, de gebruiker trekt zelf conclusies.

Anders omgaan met data

Veel van de vragen die over de gegevens in de erfgoeddata werden gesteld, konden alleen beantwoord worden na een intensieve zoektocht waarbij kennis van de gegevens van grote waarde was. Door de gegevens op te halen bij de bron, deze als Linked Data op te slaan, kan met een digitale vraag (query) een antwoord gegeven worden op tal van vragen. De data blijft gewoon waar die altijd staat, maar in de Linked Data Voorziening (LDV) wordt de data samengebracht en op een vaste manier met elkaar verbonden. Daardoor ontstaat een centrale plek waar je de informatie kunt doorzoeken zonder dat de originele bestanden hoeven te worden aangepast of verplaatst. Het is een soort verzamelpunt en vertaalslag: alle gegevens blijven in hun eigen systemen, maar worden via de LDV toegankelijk gemaakt alsof het één geheel is. Voordeel is dat als er wat in de data veranderd, dat ook in de LDV wordt aangepast, dus kijk je meestal mee naar de laatste versie van de data.

In de LDV wordt gezocht met een vraagtaal (SPARQL) die lijkt op hoe mensen hun vraag normaal zouden stellen. In plaats van alleen zoeken op bijvoorbeeld het woord “ijzer”, kun je meerdere zoekwoorden combineren: je vraagt naar monumenten uit een bepaalde tijd, in een bepaalde provincie, met een constructie van een bepaald type metaal. Tegelijk kun je aangeven wat je niet wil meenemen. Zoals personen met de naam Staal of monumenten die al afgevoerd zijn. Zo wordt zoeken veel rijker dan het intypen van één los trefwoord en dus ook het antwoord.

Het voordeel is dat je nu vanuit dezelfde data verbanden kunt leggen die anders verborgen blijven. Het is mogelijk om eigenschappen te combineren, zoals materiaal, bouwjaar, functie en locatie en zo ontdekken welke patronen er in de data zichtbaar worden. Door de data op deze manier te ontsluiten, wordt niet alleen een specifiek antwoord gevonden, maar ontstaat ook inzicht in bredere samenhang binnen het erfgoed. Zo helpen data stories om niet alleen losse feiten te tonen, maar ook het grotere verhaal van erfgoed zichtbaar te maken. Daarbij gaat het altijd om de data zelf: de resultaten zijn feitelijke weergaven van wat in de databronnen is vastgelegd. Interpretatie of synthese hoort daar niet bij; de gebruiker kan zelf conclusies trekken op basis van de gepresenteerde gegevens.

Data verbinden

Vooralsnog hebben we vooral gekeken naar eigen data, maar het is voorstelbaar dat ook andere databronnen worden toegevoegd. Dat gebeurt al heel vaak bij de talloze kaartbeelden die de RCE presenteert, maar kan dus ook op het niveau van de data zelf. Stel je voor dat een medewerker van de RCE jaren lang bijgehouden heeft hoeveel schouwen hij tegenkwam in monumenten. Die gegevens zijn te combineren met de data in het monumentenregister en als ook nog bijgehouden is welke materialen zijn toegepast, kan eventueel de vraag beantwoord worden waar diezelfde materialen nog meer voorkomen. Alles met een grote mits, want als die gegevens niet opgenomen zijn in de data, dan vindt je die ook niet. Maar het is niet uit te sluiten dat we steeds vaker databronnen met elkaar verbinden om daarmee een data story te maken om specifieke vragen te beantwoorden. Tegelijk kan de data story aanleiding zijn om gegevens aan te vullen of om data te verbeteren.

Veel gestelde vragen

Door belangstellenden en monumentencollega's in het land worden veel vragen gesteld over de data van de RCE. Zo wordt er nog regelmatig gevraagd naar gegevens van het Monumenten Inventarisatie Project en ook over de Wederopbouwdatabase komen nog steeds vragen binnen. Door ook die data te zijner tijd aan te bieden in een data story kunnen geïnteresseerden zelf uit de data halen wat ze nodig hebben om hun vraag te beantwoorden. Het ontsluiten van deze oudere datasets gebeurt stapsgewijs: delen worden waar mogelijk toegevoegd aan de LDV en later via data stories beschikbaar gemaakt. Er is inmiddels een eigen onderdeel van de RCE-website opgezet voor de data stories.

Ook vragen als hoeveel kerken hebben een beschermde preekstoel of waar vind ik de meeste beschermde bruggen kunnen via een data story beantwoord worden. Hoe meer data van derden of aanvullende eigen data via de LDV wordt ontsloten, hoe meer stories en hoe meer vragen er beantwoord kunnen worden.

Op verzoek kunnen ook data stories gemaakt worden. Een ingang voor zo'n story kan een artikel zijn op de kennisbank. Daardoor kan iedereen in Nederland en daarbuiten die geïnteresseerd is in erfgoed vinden wat hij zoekt. Dus naast de erfgoedmonitor, de erfgoedatlas en de kennisbank geven data stories een directe link met de data zelf. Dit artikel vormt daarmee niet alleen een overzicht van wat er nu is, maar ook een startpunt voor toekomstige data stories op de kennisbank.

Meer informatie of hulp

Mail het team Erfgoeddata & Datamanagement: datamanagement@cultureelerfgoed.nl

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Data stories

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het reactieformulier