David Zuiderhoek (1911-1993)

Introductie

David Zuiderhoek (Amsterdam, 26 november 1911 – Amersfoort, 5 oktober 1993) was een Nederlandse architect. In 1945 werd Zuiderhoek benoemd als stadsarchitect van Amersfoort, een functie waarmee hij een grote stempel wist te drukken op de architectuur en stedenbouw aldaar. Nadat hij in 1956 die functie neerlegde, hield hij er tot 1984 een eigen bureau op na. Het oeuvre van Zuiderhoek varieert van vlaggen tot woonwijken en van kerken tot bejaardenwoningen.

Studie en loopbaan

Zuiderhoek genoot zijn opleidingen aan de Industrieschool voor Bouwkunde en aan de Bouwkunstacademie te Amsterdam. Na zijn opleiding werkte hij bij diverse architectenbureaus, zoals het bureau van Jantzen, dat zich voornamelijk op kerkenbouw toelegde. Later werkte Zuiderhoek bij het architectenbureau van Eschauzier. Van grote invloed op zijn latere loopbaan, was het werken bij het stedenbouwkundige bureau van Granpré Molière, Verhagen en Kok, dat zich veel met arbeiderswoningbouw bezighield.

Stadsarchitect van Amersfoort

In 1945 werd Zuiderhoek benoemd tot stadsarchitect van Amersfoort. Vanuit die functie ontwierp hij onder andere de wijken Kruiskamp, Leusderkwartier, en Soesterkwartier. In 1950 deed Zuiderhoek mee aan een prijsvraag voor de beëindiging van de kerktoren van de Sint-Walburgiskerk in Zutphen. Op 30 maart 1948 was de torenspits, de peperbus uit 1633, afgebrand. Zijn inzending, met als motto 'De Grafelijke Kroon', kreeg de tweede prijs. In zijn tijd als stadsarchitect werd Zuiderhoek geïnterviewd door het Nieuw Utrechtsch Dagblad. Hierin vertelde Zuiderhoek over het belang van samenwerking: De architect mag nooit te paard gaan zitten en denken dat hij alles wel alleen kan klaren. Hij is voor een goed deel afhankelijk van het team, waarmee hij samenwerkt. Hij moet open staan voor de suggesties van zijn medewerkers, die zich op bepaalde terreinen hebben gespecialiseerd.

Eigen bureau en inspiratie

Nadat Zuiderhoek in 1956 zijn functie als stadsarchitect van Amersfoort neerlegde, vestigde hij zich als zelfstandig architect. Ook bleef hij doceren aan de Bouwkunstacademie te Amsterdam, wat hij uiteindelijk tot 1964 bleef doen. Zuiderhoek haalde zijn inspiratie onder andere uit (studie)reizen naar Amerika en Scandinavië, met name Denemarken: “Wat de Denen op ’t gebied van de stedenbouw doen is verrukkelijk. Je hoeft geen verstand van architectuur te hebben – wat trouwens toch een stom begrip is: verstand van architectuur” – om dat te waarderen. Zuiderhoek schreef vele publicaties en artikelen, onder andere voor vakbladen als Bouwkundig Weekblad en Forum. Publiceren vond hij van groot belang, zelf las hij veel: "De tijdschriften zorgen ervoor dat je binnen de kortst mogelijke tijd de beschikking hebt over reproducties van de nieuwste ontwerpen van de grootste architecten."

Visitekaartje cementindustrie

Een bijzonder ontwerp in het oeuvre van Zuiderhoek, is het Cementrum in Den Bosch. In 1976 werd Zuiderhoek benaderd voor een ontwerp van een kantoorpand dat als ‘visitekaartje van de Nederlandse cementindustrie’ moest gelden. In de jaren zeventig hadden verschillende partijen en bedrijven in de cementverwerkende industrie hun krachten gebundeld, waarna al snel behoefte aan een centraal bestuur bleek. De ENCI en de Hoogovens namen het initiatief hierin en sloten een overeenkomst waarin werd afgesproken dat de raad van bestuur, de stafdiensten en niet-locatie gebonden onderdelen in een nieuw hoofdkantoor werden ondergebracht. Als locatie voor dit nieuwe hoofdkantoor werd Den Bosch gekozen: halverwege Maastricht, IJmuiden en Rotterdam. In 1979 was het hoofdkantoor klaar en kreeg als naam ‘Cementrum’. Uniek aan het gebouw zijn de betontoepassingen, zoals dragende gevelelementen en vloeren met TT-balken. De tuinaanleg, zoals de bestrating, vijver en fontein, zijn ontworpen door omgevingskunstenaar Joop Beljon (1922-2002). Twee betonnen kunstwerken in de tuin werden later toegevoegd en zijn gemaakt door Beljon en Jaap van der Meij (1923-1999).

Van onderscheiding tot advieswerk

Voor zijn werk in de stedenbouw en architectuur werd Zuiderhoek op 29 april 1969 onderscheiden tot Officier in de orde van Oranje Nassau door toenmalig minister W. Schut van Volkshuisvesting en Ruimtelijke Ordening. Zuiderhoek nam zitting in allerlei commissies en jury's. Nadat hij in 1980 afscheid nam van zijn bureau (sinds 1973 een associatie met ir. Gerard van der Veen), bleef hij nog enige tijd als adviseur betrokken. In 1984 ging het Bureau Zuiderhoek en Van der Veen failliet.

In oktober 1993 overleed Zuiderhoek op 82-jarige leeftijd in Amersfoort.

Enkele objecten

Bethlehemkerk (1963), Hilversum-Zuid.
Eembrug (1954), Amersfoort.
Bergkerk (1952), Amersfoort.
Fonteinkerk (1966), Amersfoort.
Torenpleinkerk (1971), Vleuten.
Gemeentevlag van Amersfoort (1959).
De Ark (1966), Dronten.
Open Hofkerk (1967), Apeldoorn.
Indeling van het Sovjet Ereveld (1948), Leusden.
Wijk Rozendaal/Eurowoningen (jaren 70) i.s.m. architect Henk Klunder, de dienst Gemeentewerken en projectontwikkelaar Eurowoningen NV, Leusden.
Hoofdkantoor DHV (1970), Amersfoort.
Cementrum (1979) in Den Bosch.

Zie voor een compleet overzicht de publicatie David Zuiderhoek. Componist van de ruimte 1911-1993 (Bussum 2017) p. 260-310.

Bronnenlijst

'Uitslag van prijsvraag kerktoren Zutphen', Twentsch Dagblad Tubantia (9 maart 1950).
'Architect David Zuiderhoek. Bouwen: kunst van ruimte', Nieuw Utrechtsch Dagblad (5 oktober 1955).
Cramer, Max, Johan Galjaard, Anton Groot en Dorothee Segaar-Höweler, David Zuiderhoek. Componist van de ruimte 1911-1993 (Bussum 2017).
Bossche Encyclopedie, Sint Teunislaan 1, Cementrum.

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

architecten, Post 65 en wederopbouw

Personen

David Zuiderhoek

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.