Diatomeeën-onderzoek

Introductie

DiatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) of kiezelwieren zijn eencellige algen met een exoskelet van kiezel. Ze zijn goede milieu-indicatoren en worden daarom vaak gebruikt in onderzoek.

In het kort

DoelGewenste verandering in de organisatie, een doelgroep of de samenleving waar voor een gerichte inspanning geleverd moet worden.: reconstructie van de leefomgeving.
Bruikbaar voor: het inzichtelijk maken van de inrichting van het landschap en de veranderingen in landgebruik.
Nodig: grondmonsters uit de verschillende te reconstrueren bewoningslagen of bouwfasen van een gebouw, monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) van het erf of sediment uit omgeving van nederzetting.
Pinnularia viridiformis (1000x) - foto G. Verweij
Pinnularia viridiformis (1000x) - foto G. Verweij
Delphineis surirella (1000x) -foto G. Verweij
Delphineis surirella (1000x) -foto G. Verweij
Diatomeeën onder de microscoop - foto G. Verweij
DiatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) onder de microscoop - foto G. Verweij
Overzicht geprepareerd monster 200x - foto G. Verweij
Overzicht geprepareerd monster 200x - foto G. Verweij
Overzicht geprepareerd monster 400x - foto G. Verweij
Overzicht geprepareerd monster 400x - foto G. Verweij

Om het verleden te reconstrueren is het van belang een beeld te scheppen van de leefomgeving: hoe zag het landschap eruit? Hoeveel invloed had de mens daarop en hoe veranderde het door de tijd heen? Biologische resten zoals pollenStuifmeel oftewel pollen bestaat uit de mannelijke sporen (microsporen) van zaadplanten. Het is afkomstig van de meeldraden van bloemen, van katjes of van de mannelijke kegels van naaktzadigen. en fossielenOnder fossielen verstaat men alle resten en sporen van planten en dieren die geconserveerd zijn in gesteente. (Wikipedia) van kleine ongewervelde dieren kunnen helpen de leefomgeving te reconstrueren. Omdat de groei van diatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) sterk afhankelijk is van de heersende omstandigheden en ze zeer goed tot op soort te determineren zijn, is diatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)-onderzoek van grote toegevoegde waarde voor landschapsreconstructies en milieuomstandigheden.

Kansen en beperkingen

De soortensamenstelling van de diatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) (of kiezelalgen) die voorkomen in een monster geven een beeld van onder andere het zoutgehalte in de bodemNULL, voedselrijkdom, organische verontreiniging, zuurtegraad, getijdewerking en droogte. Het is eenvoudig om monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) voor dit onderzoek te nemen en de kiezelalgen zijn goed van elkaar te onderscheiden. Verschillende soorten hebben daarbij een duidelijke voorkeur voor verschillende milieus zodat de uitkomsten leiden tot een goed beeld van (veranderingen in) de leefomgeving. De voor analyseAnalyse is het onderzoek van een voorwerp met instrumentele en analytisch-chemische methoden. Men doet dit om bijvoorbeeld de samenstellende materialen te identificeren of de vervaardigingswijze te achterhalen. bewerkte monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) kunnen bovendien niet bederven en kunnen dus ook in een later stadium opnieuw bestudeerd worden wat ze tot een blijvende referentie maakt.

Hoe neem je een monster

  • Alle soorten bodemmonsters zijn geschikt.
  • Ook bouwmateriaal (kleiKlei is het verweringsproduct van stollingsgesteente en metamorf gesteente. Klei bestaat uit gehydrateerde aluminiumsilicaten., veenVeen is een laag afgestorven plantenmateriaal in diverse stadia van afbraak. Het ontstaat door de opeenstapeling van vegetatieresten in moerassen en veengebieden., mergelMergel is een kleisoort die ijzeroxide bevat en een hoog gehalte aan calciumverbindingen. Mergelsoorten worden gebruikt als pottenbakkersklei voor laagbakkend aardewerk en voor bakstenen.) kan indicatieve kiezelalgen bevatten.
  • Een hoeveelheid van enkele kubieke centimeters bodemmateriaal is voldoende.

Combineren met andere methoden

DiatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) geven een duidelijke aanwijzingUitleg vanwege de opdrachtgever van de uit te voeren werkzaamheden voorafgaande aan een (zie) aanbesteding, voor zover iets niet duidelijk mocht zijn uit bestek en voorwaarden. (Haslinghuis) voor het milieu waarin zij hebben geleefd. In combinatie met bijvoorbeeld pollenonderzoek kan het landschap worden gereconstrueerd. Door te letten op verschillen in boven elkaar liggende bodemlagen kunnen veranderingen door de tijd heen worden vastgesteld.

Hoe interpreteer je de resultaten

Bij het onderzoek worden de monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) (als context) in hun geheel bestudeerd en vervolgens de preparaten die alleen de diatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) zelf bevatten. Op basis van de aanwezige soorten leidt men een milieutype af. Door monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary) uit verschillende lagenLagen zijn reeksen aaneengevoegde stenen van gelijke dikte op hun plat, horizontaal, soms in hellende stand of op hun kant (rollaag) gelegd. De hoogte van bakstenen metselwerk wordt naar het aantal lagen opgegeven. Een laag waarin alleen de korte zijden van de bakstenen zichtbaar zijn, heet een koppenlaag. die waarin alleen de lange zijden vertonen noemt men een strekkenlaag. (Haslinghuis) met elkaar te vergelijken en te combineren met onderzoek van andere biologische resten kan de geschiedenis van het landschap worden beschreven en de plaats van de onderzochte archeologische vindplaats daarin.

Resultaten delen

Alle onderzoeksresultaten, verkregen bij de specialist, dienen als primaire data in de basisrapportage te worden weergegeven, eventueel in een voetnoot of bijlage. De gebruikte methode van monstername, hoeveelheid monstersEen monster is een stukje van een voorwerp dat eraf is genomen voor onderzoek, analyse of voor het archief. Men moet erop letten dat het monster representatief is voor het materiaal dat men wil onderzoeken. (Conservation Dictionary), relativering van data-precisie, en eventuele overwegingen/aanpassingen zijn van belang voor vervolgonderzoek, maar ook voor de vergelijking met het onderzoek op andere sites.

Lees verder

  • Bijkerk, R. & G.L. Verweij, 2010: Soortensamenstelling van kiezelwieren in Twentse plassen en beken in 2009, Rapport 2010-008, Soortensamenstelling van kiezelwieren in Twentse plassen en beken in 2009.
  • Dam, H. van, & A. Mertens 2017: Kiezelwieren uit afzettingenAfzettingen zijn neerslagen of bezinkingen van materiaal. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)", "sedimentatie is het afzetten van materiaal. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)") bij de Grote Kerk in Dordrecht. Afdeling Vakteam ErfgoedBetreft de zorg voor wat ons als samenleving rest uit het verleden. Het is dus breder dan de term 'monument', die in hoofdzaak voor gebouwen gebruikt wordt, maar omvat ook archeologisch erfgoed en 'immaterieel' erfgoed, zoals gebruiken, kennis etc. Het is het geheel van verhalen, plekken, gebouwen en objecten die binnen een groep van generatie op generatie wordt overgedragen.. Rapport 1612.
  • Demiddele, H., 2011: DiatomeeënDiatomeeën zijn eencellige plantaardige micro-organismen met een celwand van twee als deksel en doos over elkaar sluitende schaaltjes van kiezelzuur; zij komen in zoet-, brak- en zeewater voor en de kiezelschaaltjes blijven na het afsterven van de cellen in het sediment bewaard. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)- en Testacea-analyseAnalyse is het onderzoek van een voorwerp met instrumentele en analytisch-chemische methoden. Men doet dit om bijvoorbeeld de samenstellende materialen te identificeren of de vervaardigingswijze te achterhalen. van Trechterbeker- en “Vlaardingen”-aardewerkAardewerk is een breekbaar, bij lage temperatuur gebakken (600-900°C), poreus ceramiek dat allerlei kleur kan hebben, met of zonder glazuur., In: Lohof, E., T. Hamburg,
  • J. Flamman (red.) Steentijd opgespoord. Archeologisch onderzoek in het tracé van de Hanzelijn-Oude Land. Archol rapport 138 & ADC rapport 2576, 615-621.
  • Wagner-Cremer F., F. Steur, R. van Wezel & G.L. Verweij, 2018: Wat momentopnamen van fytoplankton ons kunnen vertellen over de geschiedenis van de kust, H2O-Online.

Tekst: Yvonne Lammers, met medewerking van Geurt Verweij (Bureau Waardenburg)

Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 28 jan 2021 om 15:08.