Erfgoed Deal - project Almeleau

Introductie

Herontwikkeling van Achter de Molen, het industrieel hart van Almelo, tot een levendige, inclusieve wijk. Erfgoed vormt het vertrekpunt: water, migratieverhalen, religieus erfgoed en industriële gebouwen worden verweven in het ontwerp. Het project koppelt woningbouw, klimaatadaptatie en sociale cohesie aan erfgoed, met ruimte voor ontmoeting, educatie en culturele expressie.

Dit artikel maakt deel uit van Erfgoed Deal. Het programma Erfgoed Deal (2019-2025) was een stimuleringsregeling voor cofinanciering van aansprekende projecten, waarin het behoud en gebruik van erfgoed samengaat met de grote ruimtelijke opgaven van dit moment, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame economie, natuur en landbouw, de woonopgave en mobiliteit.

Projectartikel: Een nieuwe wijk met diepe wortels

Dit projectartikel is origineel gepubliceerd als onderdeel van het tijdschrift DEAL!

In het hart van Almelo, achter de historische molen aan de Nieuwstraat, ontstaat een nieuwe stadswijk: Achter de Molen als onderdeel van de Ontwikkelvisie Almelo Centraal. Onder de naam Almeleau komt hier een unieke mix van water, erfgoed, wonen en gemeenschap tot leven. Het project is een voorbeeld van hoe verleden, heden en toekomst op een betekenisvolle manier met elkaar kunnen worden verbonden.

Wat maakt Almeleau uniek?

Almeleau is geen standaard gebiedsontwikkeling. Het project grijpt terug op de rijke geschiedenis van Almelo, waarin water en migratie als een blauwe draad door de tijd lopen. De Almelose Aa, ooit de levensader van de stad, wordt opnieuw zichtbaar en beleefbaar gemaakt. Deze herontdekking van het waterlandschap vormt de ruggengraat van de nieuwe wijk, die zich kenmerkt door een kleinstedelijke opzet, veel groen en een sterke verbinding met het verleden.

Achter de Molen is een wijk met een sterke sociale structuur, gedragen door bewoners met een gedeelde migratieachtergrond. Moskeeën, theehuizen en buurtwinkels zijn belangrijke plekken voor ontmoeting en informele zorg. Tegelijkertijd zijn er uitdagingen zoals hittestress, wateroverlast en risico op segregatie. Almeleau speelt hierop in met vergroening, klimaatadaptatie en het versterken van sociale netwerken.

Erfgoed als fundament van de wijk

Erfgoed is in Almeleau geen decor, maar een actieve inspiratiebron voor ontwerp en ontwikkeling. De wijk wordt opgebouwd rond historische plekken zoals de molen, de Almelose Aa en de moskeeën. Deze elementen worden behouden en krijgen een nieuwe betekenis in de openbare ruimte.

De ontwikkeling van Almeleau kent veel erfgoedinclusieve keuzes die het verleden zichtbaar maken en tegelijkertijd bijdragen aan de leefkwaliteit van vandaag:

Herinrichting van de Aa vóór woningbouw

De landschappelijke en cultuurhistorische kwaliteiten worden eerst zichtbaar gemaakt. Door het water als eerste te herstellen, ontstaat een herkenbare en aantrekkelijke setting die de identiteit van de wijk versterkt.

De molen weer “vrij in het veld”

De molen krijgt opnieuw een prominente plek in het landschap, zoals historisch bedoeld. Zichtlijnen worden hersteld en het Molenplein wordt een groene ontmoetingsplek.

Twee moskeeën tegenover elkaar aan de Laan van De Hoop

Deze opstelling benadrukt de culturele gelaagdheid van de wijk en maakt religieus erfgoed zichtbaar en beleefbaar in de openbare ruimte.

Masjid Moskee als sociaal centrum

Het plein bij de moskee is ontworpen als een intieme, uitnodigende plek, geïnspireerd op Arabische binnenplaatsen. Hier komen ontmoeting, rust en gemeenschapszin samen.

Culturele expressies in gevels

Bij zelfbouw worden bewoners gestimuleerd om hun culturele identiteit te vertalen in de architectuur. Zo ontstaat een straatbeeld dat de diversiteit van de wijk weerspiegelt.

Bescherming van sociaal-cultureel erfgoed

Zowel gebouwen als gebruiken, verhalen en netwerken worden gekoesterd. Moskeeën, theehuizen en buurtwinkels blijven belangrijke plekken voor ontmoeting en informele zorg.

Ontwerpen met het verhaal van de stad

De Aa wordt hersteld als natuurlijke en recreatieve zone. Slingerende paden in Twentse zandtinten, verlaagde oevers, stepping stones met vistrap en natuurlijke speelplekken maken het gebied aantrekkelijk én ecologisch waardevol. Wilgenstruwelen, kruidenrijk grasland en gevarieerde oevervegetatie zorgen voor biodiversiteit en kleur. De Aa wordt zo opnieuw een plek voor rust, recreatie en natuurbeleving. Aan de Masjid Moskee ontstaat een intiem buurtplein dat uitnodigt tot ontmoeting en rust. De vormgeving verwijst subtiel naar Arabische binnenplaatsen, met ruimte voor sociaal contact, spelende kinderen en buurtactiviteiten. Het plein is een voorbeeld van hoe erfgoed en cultuur samenkomen in de openbare ruimte.

In Almeleau krijgt iedereen een kans om zelf te bouwen. Met smalle kavels en collectieve bouwmogelijkheden wordt realisatie van een eigen woning voor meer mensen mogelijk. De gemeente ondersteunt bewoners met gratis architectenbegeleiding en een kwaliteitsteam dat waakt over de samenhang en identiteit van de wijk. Culturele expressie in gevels wordt aangemoedigd, zodat de diversiteit van de wijk ook zichtbaar wordt in de architectuur.

Integrale samenwerking: samen leren, ontwerpen en beleven

Almeleau is een voorbeeld van integrale gebiedsontwikkeling. Gemeente, waterschap, erfgoedorganisaties, woningcorporaties, bewoners en maatschappelijke partners werken samen aan een wijk die sociaal, ecologisch en cultureel in balans is.

Het project Almeleau is een gebiedsontwikkeling én een lerende omgeving waarin erfgoed, samenleving en ruimtelijke ontwikkeling elkaar versterken. Door het project op te zetten als een open leerproces, ontstaat ruimte voor participatie, kennisdeling en betekenisgeving. De leeromgeving is opgebouwd uit acht samenhangende onderdelen:

Participatie: ruimte voor verschillende stemmen

Almeleau hanteert een inclusieve participatieaanpak die verder gaat dan traditionele inspraak. Er worden methoden ingezet die recht doen aan de diversiteit van de wijk, zoals meertalige bijeenkomsten, visuele werkvormen, wandelgesprekken en creatieve ateliers. Bewoners, ondernemers, jongeren en ouderen worden actief betrokken bij het ontwerp en de invulling van hun leefomgeving.

Publiekscommunicatie: gedeeld leerproces zichtbaar maken

Een toegankelijke en publieksvriendelijke projectpagina vormt het digitale hart van de leeromgeving. Hier worden plannen, verhalen, inzichten en voortgang gedeeld. De pagina maakt zichtbaar hoe erfgoed en samenleving samenkomen, hoe keuzes tot stand komen, en welke lessen onderweg worden geleerd.

Beleving: erfgoed tastbaar en ervaarbaar maken

Erfgoed wordt in Almeleau niet alleen beschermd, maar ook beleefbaar gemaakt. Wandelroutes, informatieborden, natuurlijke speelplekken en ontmoetingsplekken maken het verleden zichtbaar in het dagelijks leven. Lokale initiatieven, zoals buurtwandelingen, verhalenroutes en tijdelijke exposities, zorgen ervoor dat iedereen het erfgoed kunnen ervaren met hoofd, hart en handen.

Erfgoedinclusief ontwerp: verleden als inspiratiebron

De ruimtelijke inrichting van Almeleau is gebaseerd op erfgoedinclusieve ontwerpprincipes. Historische structuren, zoals de akkerverkaveling rond de molen en de loop van de Aa, worden vertaald naar eigentijdse vormen. De molen wordt opnieuw “vrij in het veld” geplaatst, de moskeeën krijgen een prominente plek aan de Laan van de Hoop, en gevels mogen culturele expressies weerspiegelen.

Samenwerking: een lerend partnerschap

De leeromgeving wordt gedragen door een breed partnerschap van gemeente, waterschap, provincie, ontwikkelaars, ondernemers, erfgoedorganisaties en bewoners. Door samen te werken aan concrete opgaven – van klimaatadaptatie tot sociale cohesie – groeit het wederzijds begrip en de gezamenlijke verantwoordelijkheid.

Buurtactiviteiten: leren door doen en ontmoeten

De leeromgeving krijgt ook vorm in de wijk zelf, via buurtactiviteiten zoals workshops, excursies, oogstfeesten en culturele evenementen. Deze activiteiten versterken de band tussen bewoners en hun omgeving, en bieden laagdrempelige kansen om samen te leren, te maken en te vieren. Ze dragen bij aan sociale cohesie én aan het bewustzijn van de waarde van erfgoed.

Educatie: erfgoed ontsluiten voor jong en oud

Samen met het Stedelijk Museum Almelo en Het Verhaal van Twente wordt gewerkt aan de educatieve ontsluiting van het erfgoed in Almeleau. Scholen, jongerenorganisaties en culturele instellingen worden betrokken bij het ontwikkelen van lesmateriaal, erfgoedroutes en interactieve programma’s. Zo wordt het verleden verteld én beleefd en doorgegeven aan volgende generaties.

Cultuurstructuurkaart: overzicht en inzicht

Een cultuurstructuurkaart brengt de historische en culturele schatten van het gebied in beeld. Deze kaart is de basis voor ontwerpkeuzes, participatie en communicatie.

Een wijk die groeit vanuit haar geschiedenis

Almeleau is meer dan een gebiedsontwikkeling. Het is een stadsverhaal waarin verleden, heden en toekomst samenkomen – gedragen door water, verbonden door mensen. Door erfgoed niet alleen te behouden, maar actief in te zetten als inspiratiebron, ontstaat een wijk die herkenbaar, inclusief en toekomstbestendig is.

Kimber Miedema is adviseur Erfgoed & Archeologie bij de gemeente Almelo

Leerpunten en opbrengsten

Het project laat zien dat erfgoed een krachtige motor kan zijn voor ruimtelijke transities. Door water en migratieverhalen als verbindende elementen te gebruiken, ontstaat een inclusieve participatieaanpak waarin bewoners met diverse achtergronden actief meedenken. De samenwerking tussen gemeente, waterschap en erfgoedpartners is cruciaal om technische opgaven te koppelen aan sociale en culturele waarden, waardoor niet alleen een wijk wordt gebouwd, maar ook een gedeeld verhaal.

Meer weten

Contact
- Kimber Miedema: kimber.miedema@almelo.nl
Bekijk de website van gemeente Almelo
Bekijk de Promotiefilm
Bekijk de kernkaartenbundel

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Erfgoed Deal

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud