Erfgoed Deal - project Belevenisboerderij Schieveen

Introductie

De bestaande succesvolle Belevenisboerderij Schieveen aan de Rotterdamse stadsrand groeit uit tot een voorbeeld van een natuur- en erfgoedinclusieve publieksboerderij. Boer Oosthoek heeft zijn bedrijfsvoering verder verduurzaamd. De historische boerderij op het erf is gerestaureerd en herbestemd, met functies op het gebied van korte ketens en natuurinclusieve landbouw. Op het erf zijn historische elementen teruggebracht. Het project sluit zo aan bij de natuurinclusieve en erfgoed- en landschapsinclusieve ambities van de gemeente en Natuurmonumenten om de ruimtelijke kwaliteit van het Rotterdamse platteland te versterken.

Dit artikel maakt deel uit van Erfgoed Deal. Het programma Erfgoed Deal (2019-2025) was een stimuleringsregeling voor cofinanciering van aansprekende projecten, waarin het behoud en gebruik van erfgoed samengaat met de grote ruimtelijke opgaven van dit moment, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame economie, natuur en landbouw, de woonopgave en mobiliteit.

Projectartikel: Ontmoeting tussen stad, boer, natuur en erfgoed

Dit projectartikel is origineel gepubliceerd als onderdeel van het tijdschrift DEAL!

Op de historische boerderij Schieveen is het het hele jaar druk. In het vroege voorjaar komen kinderen uit de stad lammetjes kijken. Later in het voorjaar zijn de grote groepen weidevogels in de polder de attractie. ’s Zomers is de speelnatuur de grote trekpleister en in de herfstvakantie wil iedereen nog even genieten van de zon en het buitenleven. Hier leren stad en platteland elkaar kennen.

Aan de rand van Rotterdam, in weidevogelpolder Schieveen, is in 2018 een voormalige koeienstal verbouwd tot publieks-ontvangstplek met horeca, een winkel, en een informatiepunt. Op het erf zijn ‘speelnatuur van Oerrr’ (Natuurmonumenten) en een wildebloemen- en moestuin aangelegd. ‘Belevenisboerderij Schieveen’ is onderdeel van een gemeentelijk natuur- en recreatieplan voor de Rotterdamse polder Schieveen en een initiatief van gemeente Rotterdam, stadsherder Martin Oosthoek en Natuurmonumenten.

De boerderij is een doorslaand succes, met meer dan 120.000 bezoeken per jaar en een gezonde exploitatie, ook vanwege haar gunstige ligging aan de stadsrand en aan het nieuwe Polderpad tussen het drukbezochte Rottemeren-gebied en het weidse Bijzonder Provinciaal Landschap Midden-Delfland.

De historische boerderij uit 1905 zal worden gerestaureerd en herbestemd, met een boerderijwinkel en andere functies op het gebied van korte ketens en natuurinclusieve landbouw. Op het erf worden historische elementen en structuren teruggebracht, zoals slotenpatronen, zichtlijnen en beplanting. Stadsherder Oosthoek zal zijn bedrijfsvoering verder verduurzamen en natuurinclusief maken.

Aandeel in platteland

De doorontwikkeling van Belevenisboerderij Schieveen is een voorbeeldproject van ‘Rotterdam de boer op!’ (Nationale Postcode Loterij Droomfondsproject). ‘Rotterdam de boer op!’ stimuleert stadsbewoners om natuurinclusieve lokale producten te kopen en ook op andere manieren een aandeel te nemen in het eigen Rotterdamse platteland. Agrarisch ondernemers kunnen bij ‘Rotterdam de boer op!’ ondersteuning krijgen bij een transitie naar natuurinclusieve landbouw, gericht op productie voor de stad.

Via tal van projecten wordt de verloren gegane verbinding tussen stad en ommeland hersteld. ‘Rotterdam de boer op!’ beoogt een transitie op gang te brengen in de productie en consumptie van voedsel in de regio Rotterdam, om zo de schaarse cultuurhistorisch waardevolle groene ruimte in dit sterk verstedelijkte gebied te behouden en om duurzaamheidsproblemen en de biodiversiteitscrisis het hoofd te helpen bieden.

Ervaringen opdoen

Het winkelmandje van de stadsbewoner is doorslaggevend voor de kwaliteit van natuur en landschap op het platteland bij de stad. Hoe meer stadsbewoners kiezen voor natuurinclusief voedsel van het eigen platteland, hoe meer boeren bij de stad in staat zijn om landbouw te bedrijven in harmonie met natuur, landschap en erfgoed.

Essentieel hierin is bewustwording bij de Rotterdammers van de gevolgen van hun koopgedrag. Publieksboerderijen aan de stadsrand spelen een onmisbare rol bij die bewustwording. Hier doen stedelingen ervaringen op met alle aspecten van het boerenbedrijf en met de waarde van natuurinclusieve landbouw voor landschap, natuur, erfgoed en belevingswaarde. Waardering van de geschiedenis van het landschap en het historisch agrarisch gebruik is belangrijk voor de gewenste transitie naar duurzame productie en consumptie van voedsel in de regio. Uit onderzoek onder inwoners van Rotterdam in het kader van de gebiedsontwikkeling van de Noordrand Rotterdam, blijkt dat beleving van erfgoed inderdaad bijdraagt aan de waardering van het eigen platteland, en motiveert om er zorg voor te willen dragen.

Verder ontwikkelen

Vooralsnog is Belevenisboerderij Schieveen een tijdelijk low budget pop-upproject, op een gehuurde locatie. Dankzij steun van de Erfgoed Deal en de Nationale Postcode Loterij kunnen de initiatiefnemers er in 2023 voor zorgen dat Belevenisboerderij Schieveen als publieksboerderij kan blijven voortbestaan en verder kan worden ontwikkeld tot een voorbeeldproject ‘natuur- en erfgoedinclusieve publieksboerderij’.

Extra kwaliteit ‘verwaarden’

Andere bestaande en nieuwe publieksboerderijen rond Rotterdam en andere grote steden kunnen leren van de ervaringen van het project Belevenisboerderij Schieveen – denk aan de samenwerking tussen publieke partijen en agrarisch ondernemers. Hopelijk inspireert het project ook andere agrarisch ondernemers die met publieksfuncties hun bedrijf willen verbreden, om erfgoed op het bedrijf te beschouwen als extra kwaliteit om te ‘verwaarden’ richting klanten. ‘Rotterdam de boer op!’ zal de kennis die in het project wordt opgedaan delen met het ruime netwerk van agrariërs rond de stad dat inmiddels is opgebouwd.

Dit projectartikel is geschreven door Bob Hartog, projectmanager bij Rotterdam de boer op!

Leerpunten en opbrengsten

Stedelijke landschappen zijn van groot belang voor het vestigingsklimaat en de leefkwaliteit van grote steden; tegelijkertijd staan deze landschappen onder enorme druk (verstedelijking, milieuproblemen, duurzaamheidsvraagstukken, sociaaleconomische problematiek buitengebied). Ruimtelijke transitievraagstukken zijn daarom juist in stedelijke landschappen extra urgent en vragen juist hier om een integrale aanpak. Belevenisboerderij Schieveen is een aansprekend voorbeeld van zo’n integrale aanpak. Vergelijkbare publieksboerderijen rond Rotterdam en andere grote steden kunnen leren van de ervaringen die in dit project worden opgedaan.

Welke lessen wil het project delen?

Projectmanager Claudia van Holsteijn van Natuurmonumenten: Kijk breed. Dit project kunnen we alleen maar doen, omdat wij breder zijn gaan kijken, naar meerdere functies op het erf, naar meerdere partners om te betrekken. Ook hebben we gekeken naar een brede omgeving, namelijk de hele Noordrand Rotterdam, waarvan dit een trekpleister en parel aan het Polderpad wordt. Het maakt echt onderdeel uit van de visie op de Noordrand, zowel vanuit Natuurmonumenten als vanuit de gemeente. We trekken nu al veel mensen uit de stad die kennismaken met de natuur en de weidevogels, en dat worden er alleen maar meer. Juist die hele brede context is volgens mij een aanrader om een project mogelijk te maken.

Meer weten

Contact
- Bob Hartog: b.hartog@natuurmonumenten.nl
- Claudia van Holsteijn
Bekijk de website van Rotterdam de boer op!
Bekijk de animatie Rotterdam de boer op!
Bekijk de Noordrand op de website van gemeente Rotterdam
Bekijk Het Polderpad
Lees het nieuwsbericht over Belevenisboerderij Schieveen op de site van Natuurmonumenten
Lees het nieuwsbericht over OERRR op de website van Natuurmonumenten
Bekijk de erfgoedroute Belevenisboerderij Schieveen
Beluister de podcast over het project: Zoek in je favoriete podcast-app naar ‘Verborgen in het volle zicht’.
Bekijk het webinar erfgoedinclusieve landbouwtransitie
Bekijk de kernkaartenbundel

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Erfgoed Deal

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het reactieformulier

Inhoud