Erfgoed Deal - project Erfgoed Sterren

Introductie

Erfgoed in transities: kapitaal voor ons allemaal. Met Erfgoed Sterren willen de provincie Overijssel en Het Oversticht laten zien hoe erfgoed kan bijdragen aan huidige maatschappelijke en ruimtelijke opgaven. De campagne is erop gericht de samenleving hierbij te betrekken door mensen realistische, uitvoerbare, inspirerende initiatieven te laten indienen en vervolgens die initiatiefnemers te helpen om tot realisatie te komen. Bij Erfgoed Sterren staan het bijdragen aan huidige opgaven en de mensen achter het initiatief centraal.

Dit artikel maakt deel uit van Erfgoed Deal. Het programma Erfgoed Deal (2019-2025) was een stimuleringsregeling voor cofinanciering van aansprekende projecten, waarin het behoud en gebruik van erfgoed samengaat met de grote ruimtelijke opgaven van dit moment, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame economie, natuur en landbouw, de woonopgave en mobiliteit.

Projectartikel: ‘Lichtend voorbeeld voor de erfgoedeigenaar’

Dit projectartikel is origineel gepubliceerd als onderdeel van het tijdschrift DEAL!

Voor het tweede jaar op rij organiseert de Overijsselse erfgoedorganisatie Het Oversticht de prijsvraag Erfgoed Sterren. Belangrijkste beoordelingscriterium: het ingezonden plan moet op inspirerende wijze erfgoed aan maatschappelijke doelen verbinden. Marieke van Zanten en Anneke Coops leiden het project: Het is onze droom dat we er een landelijke campagne van kunnen maken.

Voor de Erfgoed Sterren 2021 zijn 24 plannen ingediend. Volgens de website: Van Nieuwleusen tot Hengelo, van Hasselt tot Losser – allemaal plannen die erfgoed als motor inzetten voor maatschappelijke vraagstukken. Plannen die zich richten op sociale doelen, zoals zorg en gezondheid, en plannen die zich richten op het vinden van vakmensen voor de erfgoedbranche of klimaatadaptatie.

Marieke van Zanten stond aan de wieg van Erfgoed Sterren, zij was een van de bedenkers en vertelt enthousiast over het ontstaan: Er verandert veel en snel in de wereld en er zijn veel ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. We hebben te maken met een energietransitie, de gevolgen van klimaatverandering, demografische verschuivingen en aanpassingen in het gebruik van onze grond en voedselproductie. Erfgoed kan een bijdrage leveren aan deze opgaven.

Met het project Erfgoed Sterren wil Het Oversticht mensen inspireren, met goede voorbeelden en het delen van ervaringen. Ook kennisoverdracht is een belangrijk onderdeel, vertelt Anneke Coops: We willen mensen laten zien dat je erfgoed en cultuurhistorische kennis in kunt zetten voor huidige ruimtelijke en maatschappelijke opgaven. Dat je logische lijnen, verbindingen, werkwijzen, fysieke ingrepen uit het verleden kan herwaarderen en gebruiken voor moderne oplossingen.

Meer dan een prijsvraag

Erfgoed Sterren is erop gericht mensen aan te zetten om uitvoerbare, inspirerende plannen in te dienen en om de winnaars vervolgens te helpen bij de realisatie. De prijsvraag is echter geen doel op zich, maar een middel om te laten zien wat erfgoed kan betekenen bij de genoemde opgaven. De winnende plannen zijn immers originele voorbeelden van de inzet van erfgoed voor het oplossen van maatschappelijke en ruimtelijke vraagstukken. Een inspiratie voor toekomstige ‘erfgoedondernemers’ die erfgoed gaan gebruiken als motor.

Daarnaast brengt het project allerlei partijen in het erfgoednetwerk met elkaar in contact. Per thema staan erfgoedexperts en deskundigen op het thema zelf de organisatie bij om samen inhoudelijk de opgaven te formuleren en te beoordelen – zodat erfgoed bijdraagt aan de oplossing van het maatschappelijke thema en vice versa. Tevens helpen de externe experts de deelnemers door hen te ondersteunen en te stimuleren en brengen hen in contact met partners uit hun netwerk. De provincie Overijssel en gemeenten zijn betrokken bij alle thema’s, en per thema wisselen de overige partners. Zo waren bij het thema human capital (voor de campagne vertaald in Vakmensen Gezocht!) een aantal onderwijsinstellingen en het Ribo (organisatie voor ‘scholing, restauratie en innovatie in de bouw in Overijssel’) nauw betrokken.

Behalve op zoek naar voorbeeldige plannen is Erfgoed Sterren ook bedoeld om de erfgoedeigenaren aan te zetten plannen uit te voeren. Daartoe organiseert de organisatie inspiratiesessies, masterclasses en de begeleiding van de ingediende plannen. Diverse communicatiekanalen en media zijn daarvoor ingezet, en ook het persoonlijke netwerk van de deskundigen is daarbij onmisbaar. De boodschap is nieuw, dus het is soms lastig om haar helder over te brengen. Mensen zijn zich er soms niet eens bewust van dat ze erfgoed inzetten – en dan komen ze dus ook niet op het idee om zich aan te melden voor Erfgoed Sterren, aldus Marieke van Zanten.

Beweging op gang brengen

Erfgoed Sterren stopt niet bij de plannen van de deelnemende initiatiefnemers. Het delen van de methodische kennis en de aanpak staat ook op de agenda. Het doel is dat andere provincies en erfgoedorganisaties zo enthousiast raken van de campagne, dat zij een vergelijkbaar project in hun gebied op willen starten. Het is onze droom om Erfgoed Sterren zo succesvol te laten worden dat we jaarlijks rond één centraal thema een landelijke campagne kunnen opzetten. Met input van de verschillende provincies willen we de thematiek uitwerken en dit aan de lokale partners aanbieden, licht Anneke Coops haar ambities toe. Op de lange termijn streven we er naar een beweging op gang te brengen die toont dat erfgoed kan bijdragen aan maatschappelijke thema’s. Ook willen we overheden aanzetten tot verbreding van het erfgoedbeleid.

Het project vraagt veel menskracht en met de bijdrage van de Erfgoed Deal is het mogelijk om de deelnemers aan de prijsvraag te ondersteunen om hun plannen daadwerkelijk uit te voeren en daarmee anderen te inspireren.

Het publiek nomineert

In totaal werden er voor Erfgoed Sterren 2021 24 plannen ingediend in drie categorieën. Uit de inzendingen koos het publiek voor elk thema één genomineerde. Meer dan 8000 publiekstemmen zijn in de maand september uitgebracht. In de categorie Sociale Kwaliteit was ‘De Molukse tuin in Deventer’ het populairst. Dit plan wil de Maranathakerk en de tuin in oude glorie herstellen zodat de verbinding met de Molukse wijk en de ontmoeting in kerk en tuin weer tot volle wasdom komen. Het plan ‘De Molenschuur in Almelo’ is gekozen in de categorie Vakmensen Gezocht! Dit plan heeft als doel om jonge mensen het vakmanschap van de molen en het molenaarsvak op een eigentijdse manier te laten zien en ervaren. In de categorie Klimaatadaptatie was het plan ‘Buitendelen in Lettele’ de publiekslieveling. Hier leert een lokaal burgerinitiatief van het functioneren van historisch landschapsbeheer in Salland en gebruikt deze kennis om de water en bodemgebruik weer in balans te brengen.

Nominaties van de vakjury

De publieksnominaties werden met twee nominaties per categorie aangevuld door de vakjury. In de categorie Sociale Kwaliteit was dat ‘Ruiken aan de geschiedenis van Hasselt’, een plan voor een geurwandeling langs het erfgoed van Hasselt. Tijdens deze wandeling leren slechtzienden over het verleden van Hasselt door aan geurstaafjes, kruiden, bloemen en etherische oliën te ruiken. Het andere project was ‘Boerenopstand’, een Twentse voorstelling over de rellen die vijftig jaar geleden in Tubbergen uitbraken uit onvrede over de ruilverkaveling. Met deze voorstelling willen de makers samen met de bewoners de boerenopstand herdenken en oude wonden helen.

In de categorie Klimaatadaptatie nomineerde de vakjury het plan ‘Visualisatie Pothoofdsluis Deventer’. De komende jaren wordt het Sluiskwartier in Deventer heringericht, en dat wordt met een kunstobject opgeluisterd. Dat object zal verwijzen naar de actuele klimaatopgaven. Het plan ‘Kats van ’t rabat’ is een project van waterschap Vechtstromen dat met de eeuwenoude rabattentechniek uit de bosbouw overtollig water in natte perioden wil opvangen.

‘Het ambacht van vlechters en wevers in Genemuiden’ werd genomineerd in de categorie Vakmensen Gezocht! In Genemuiden wordt al eeuwenlang vloerbedekking gemaakt. Nu gebeurt dat nog door steeds oudere vrijwilligers, waardoor de kennis en kunde van het ambacht langzaam verdwijnen. Het Tapijtmuseum wil het ambacht graag borgen. Het tweede plan in deze categorie, ‘Gevelwerk is vakmanschap’, is een project van een gevelbedrijf om jonge schoolverlaters te enthousiasmeren voor het gevelvak.

Uitgestelde prijsuitreiking

De jury bestond uit twee vaste erfgoedleden: Peter Breukink, voormalig directeur Stichting Oude Groninger Kerken en Henk Baas, hoofd afdeling Landschap van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Ook waren er wisselende vakjuryleden per thema.

De door de jury aangewezen winnaars zouden op een feestelijke bijeenkomst in november bekendgemaakt worden, maar vanwege de aangescherpte coronamaatregelen is de uitreiking uitgesteld. Het Oversticht hoopt in januari of februari 2022 alsnog deze bijeenkomst te houden.

Dit projectartikel is geschreven door Sonja Paauw, zelfstandig communicatieadviseur. Ze werkt voor Het Oversticht aan het project Erfgoed Sterren.

Leerpunten en opbrengsten

In 2022 organiseren we bijeenkomsten of dragen wij bij aan bijeenkomsten om het gedachtegoed en de resultaten van Erfgoed Sterren te verspreiden.
De resultaten zijn tweeledig: enerzijds de ingediende plannen met genomineerden en winnaars met goede voorbeelden over hoe erfgoed bij kan dragen aan de huidige opgaven, anderzijds de ervaringen met het concept Erfgoed Sterren. Het doel is om in de toekomst met meerdere regio’s Erfgoed Sterren te gaan uitvoeren. Zie ook de ‘Handreiking en lessen van Erfgoed Sterren’.

Meer weten

Contact
- Marieke van Zanten
Lees de handreiking Erfgoedsterren
Bekijk het project op de website van het Oversticht
Bekijk de website van het project
Bekijk het webinar klimaatadaptatie
Bekijk het webinar sociale kwaliteit
Bekijk het webinar vakmensen gezocht
Beluister de podcast over het project: zoek in je favoriete podcast-app naar ‘Verborgen in het volle zicht’
Bekijk de kernkaartenbundel

Zie ook

Artikelen

Informatie over de Erfgoed Deal

Hoort bij deze thema's

Erfgoed Deal

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud