Erfgoed Deal - project Stinspark Zwolle

Introductie

De groeiopgave van Zwolle wordt vooralsnog binnenstedelijk opgelost. Het Stinspark in de Zwolse wijk Westenholte is een groene stepping stone in de openbare ruimte om te bewegen en te recreëren. Vanuit buurt initiatief wordt het park heringericht. Het ontwerp is erfgoedinclusief en geïnspireerd op Kasteel Voorst, dat in 1362 werd belegerd en verwoest .De locatie is een archeologisch rijksmonument. De herinrichting draagt tevens bij aan klimaatadaptatie o.a. door extra waterberging.

Dit artikel maakt deel uit van Erfgoed Deal. Het programma Erfgoed Deal (2019-2025) was een stimuleringsregeling voor cofinanciering van aansprekende projecten, waarin het behoud en gebruik van erfgoed samengaat met de grote ruimtelijke opgaven van dit moment, zoals klimaatadaptatie, energietransitie, duurzame economie, natuur en landbouw, de woonopgave en mobiliteit.

Projectartikel: Stads ontmoeten op verdwenen kasteel

Dit projectartikel is origineel gepubliceerd als onderdeel van het tijdschrift DEAL!

Waar ooit kasteel Voorst stond, ligt nu het Stinspark – de locatie is het enige archeologische rijksmonument in de gemeente Zwolle. Bij de gebiedsontwikkeling van het park in de wijk Westenholte bieden het kasteel en zijn verhalen inspiratie voor het ontwerp. Inwoners van de wijk stonden aan de wieg van het plan om de verborgen geschiedenis beleefbaar te maken.

Het Stinspark is een van de locaties waar Zwolle zijn oog op heeft laten vallen om een rol te spelen in zijn verstedelijkingsopgave. Zwolle is een historische stad met een belangrijke regionale centrumfunctie. De verstedelijkingsopgave met een forse groei wordt vooralsnog binnenstedelijk opgelost. Dit vraagt om vitale woonwijken met een aantrekkelijke en verbindende groene openbare ruimte.

In de herinrichting van het Stinspark komen meerdere stedelijke opgaven samen. Het park is op stedelijk niveau een schakel in de stedelijke groenstructuur. Het is een groene stapsteen vanuit het centrumgebied en vanuit de naastgelegen Vinexwijk Stadshagen naar het buitengebied met onder meer het Nationaal Landschap IJsseldelta. Het park moet een groene openbare ruimte worden die uitnodigt tot bewegen, verblijven en ontmoeten.

En het moet bijdragen aan oplossingen voor de grote transitieopgaven, zoals de gevolgen van klimaatverandering. Het Stinspark biedt bovendien een uitgelezen kans voor een erfgoedinclusief ontwerp, gebaseerd op het verdwenen kasteel Voorst. Stadsarcheoloog van Zwolle Michael Klomp noemt de locatie, die begin jaren tachtig archeologisch is onderzocht, een zeer belangrijke archeologische vindplaats. Klomp is enthousiast over de plannen voor de metamorfose van het Stinspark: Belangrijk onderdeel van het ontwerp is de ruimtelijke-historische structuur die vooral bestaat uit het grachtenstelsel en de indeling in een hoofd- en voorburcht van kasteel Voorst.

Ontmoeting centraal

Dat er een erfgoedinclusief ontwerp zou komen was aanvankelijk niet vanzelfsprekend. Het eerste plan, in 2015, hield nauwelijks rekening met de historie van de plek en kon daarom niet op draagvlak rekenen. Wijkvereniging Westenholte, Voorst en Frankhuis betrok tal van partijen bij de planvorming: de stadsarcheoloog, de Rijksdienst voor Cultureel Erfgoed en de provincie Overijssel, evenals lokale partijen als wijkbewoners, twee nabijgelegen scholen en de kinderopvang, het comité van aanbeveling met leden uit de wijk en de stad en een nazaat van de ridder van Voorst.

Inmiddels was duidelijk geworden dat door de relatie te leggen met de archeologie, en dus de genius loci – oftewel het verhaal van de plek – het plan veel meer kon betekenen dan in de aanvankelijke plannen was voorzien. In opdracht van de wijkvereniging werkte Strootman Landschapsarchitecten samen met beeldend kunstenaar Paul de Kort vervolgens een ontwerp voor de gebiedsontwikkeling uit. Centraal daarbij staat dat het Stinspark een plek moet worden waar kan worden gerecreëerd en waar ontmoeting centraal staat – en waar de historie weer zichtbaar wordt. Hierbij werken de ontwerpers samen met inwoners en overheden om de verhaallijnen van de plek te vatten in een hedendaags ontwerp dat zichtbaar is geënt op het rijke verleden.

Ontwerp met schillen

Het parkontwerp bestaat uit een ruimtelijk kunst- en landschapsontwerp met vier schillen die zijn gebaseerd op archeologisch onderzoek. De resten van het kasteel, een archeologisch rijksmonument, worden hierbij zo veel mogelijk in de bodem behouden. De buitenste schil is de buitengracht. De locatie is aangewezen voor de berging van overtollig water en draagt zodoende bij aan klimaatadaptatie in het kwetsbare Westenholte.

De tweede schil is de ‘heemparkschil’. In deze schil met wandel- en fietspaden wordt groene beplanting toegevoegd. Dit zorgt mede voor vermindering van hittestress. In deze schil is ruimte voor een dierenweide, jongerenontmoetingsplek, hondenlosloopterrein en theehuis. De volgende schil verbeeldt de brede slotgracht rond het kasteel – nu als droge gracht, geaccentueerd door een hoogteverschil als overgang met de heemparkschil. Hier is volop ruimte voor spelen, voorstellingen en evenementen.

Ten slotte, het letterlijke en figuurlijke hoogtepunt van het park: het burchteiland met voorburcht en hoofdburcht. De burcht verrijst hier als kunstwerk en iconisch middelpunt op zijn oorspronkelijke plek. Op de voorburcht, waar het dagelijks leven van het kasteel zich afspeelde, komt ruimte voor sport, spel en ontmoeting. Hier ga je naartoe om te ravotten, te klauteren of om lekker te ontspannen.

Verhaal vertellen

Beeldend kunstenaar Paul de Kort en landschapsarchitect Remco van der Togt van Strootman Landschapsarchitecten vatten hun plan als volgt samen: In de bodem van het Stinspark schuilt een bijzonder verhaal, wat op dit moment nog onzichtbaar is, en niet voelbaar. Wij willen met ons ontwerp recht doen aan die geschiedenis. Vanaf de heemparkschil tot aan de kern van de nieuwe hoofdburcht vertellen alle elementen van het park het verhaal. Dat levert een divers park op, met meer ruimte voor water, veel bomen voor schaduw, en bloemen voor een feestelijk voorjaar en bovendien meer insecten.

Beide ontwerpers benadrukken ook het belang van het ontwerpproces, waar de inmiddels opgerichte ‘Stichting Stinspark, van Voorst tot Verder’ als opdrachtgever intensief bij betrokken was. Linda Bosselaar Modderkolk, secretaris van de stichting: Met het park wordt een bijzondere plek gecreëerd, waarin kunst en landschap elkaar versterken. Het wordt een plek die de historie van kasteel Voorst zichtbaar maakt en waar Zwollenaren elkaar op verschillende plekken kunnen ontmoeten, kinderen kunnen spelen en er ruimte is voor groen. Als stichting zijn we trots op de samenwerking met verschillende partners. Het stinspark moet een plek worden waar Zwollenaren elkaar kunnen ontmoeten in een omgeving van historie en cultuur.

De bijdrage vanuit de Erfgoed Deal werkte als een noodzakelijk vliegwiel waardoor deze erfgoed inclusieve gebiedsontwikkeling mogelijk wordt. In 2022 gaat de uitvoering van start.

Dit projectartikel is geschreven door Henry Kranenborg, senior beleidsadviseur cultureel erfgoed (monumentenzorg, cultuurhistorie & archeologie) bij de gemeente Zwolle.

Leerpunten en opbrengsten

Gebruik de historie van de plek als inspiratie.
Draagvlak is essentieel. Zowel in de wijk als bij partners.
Communiceer bij de start uitvoerig over de rolverdeling en verantwoordelijkheden.
Communiceer vaak en duidelijk met bewoners. Respecteer hun proces en gevoelens.
Geef de mensen die een burgerinitiatief vertegenwoordigen tijd en ruimte om te wennen aan hun rol.
Betrek ontwerpers en uitvoerders tijdig bij elkaar.
Geïntegreerd landschappelijk en kunstontwerp levert meerwaarde.
Historie blijkt mede oplossing voor klimaatadaptatie (waterberging).
Participatie bij archeologisch onderzoek.

Welke les zouden jullie vanuit het project graag meegeven aan andere projecten?

De belangrijkste les die we vanuit ons project kunnen meegeven is: zorg ervoor dat je een goed verhaal hebt, daar ook in gelooft en dat ook uitstraalt. Zorg ervoor dat je dit verhaal ook weet over te brengen aan stakeholders of potentiële stakeholders. Wat ons hielp is dat we een duidelijke visie hadden met het park om het erfgoed weer zichtbaar en tastbaar maken, en de verhalen over de burcht en de slechte naam van ridder Zweder van Voorst te nuanceren. Ook andere aspecten als stedelijke vergroening hadden we al meteen vanaf het begin voor ogen.

Met die visie hebben we in het begin heel veel tijd gestopt in gesprekken met veel partijen. We merkten dat het verhaal dat we vertelden aansloeg en dat mensen enthousiast werden en gingen meedenken. Er ontstond een soort beweging, een netwerk. Een andere les die ik dan ook zou willen meegeven is om je netwerk actief in te zetten. Dat heeft ons absoluut geholpen, soms in praktische zin, maar ook dat mensen met je meedenken of bepaalde handige connecties hebben. Als derde les wil ik nogmaals benadrukken hoe belangrijk communicatie is, zowel onderling tussen de organisaties als richting de wijkbewoners en andere belanghebbenden. Dat moet niet worden onderschat.

We hebben rond het project in het park allerlei verhalen verteld. Er zijn jeugdboeken geschreven, Stadsmuseum ANNO heeft projecten met kinderen en scholen uit de wijk georganiseerd en het team Archeologie van de gemeente Zwolle heeft wijkbewoners mee laten helpen met het archeologisch onderzoek, wat een groot succes was. Zij konden onderzoeksvragen indienen die allemaal tijdens het project zijn beantwoord en er hebben zo’n 20 wijkbewoners daadwerkelijk meegeholpen met het onderzoek in het park. En zo werd het verhaal van het park voor iedereen tastbaar. Cultureel erfgoed is immers van iedereen.

Meer weten

Contact
- Henry kranenborg
- Linda Bosselaar
Bekijk de website van het project
Bekijk de projectpagina Landschapsarchitect Strootman
Beluister de podcast over het project: Zoek in je favoriete podcast-app naar ‘Verborgen in het volle zicht’.
Bekijk de kernkaartenbundel

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Erfgoed Deal

Specialist(en)

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud