Faro - Digitaal erfgoed
Dit artikel beschrijft één van de thema’s in de Uitvoeringsagenda Faro. Deze agenda vormde in de periode 2023-2026 de basis voor de Subsidieregeling Faro en de werkzaamheden van het Programma Faro.
Introductie
Het Verdrag van Faro benadrukt het belang om digitale technologie in te zetten om de deelname aan cultureel erfgoed te bevorderen. In de digitale informatiemaatschappij is informatie over erfgoed makkelijker te delen. Hierdoor kunnen meer (jongere) mensen worden bereikt, die ook weer hun kennis aan het erfgoed kunnen toevoegen, en er ontstaat ruimte voor meerstemmige perspectieven en nieuwe vormen van beleving. De inzet van digitale middelen kan daardoor bijdragen aan de maatschappelijke waarde van erfgoed, vooral als erfgoedgemeenschappen er actief bij betrokken worden.
Ambities
Binnen het thema 'Digitaal erfgoed' in de Uitvoeringsagenda Faro staan deze drie ambities centraal:
- Intensiveren van de betrokkenheid, inbreng en zeggenschap van (erfgoed)gemeenschappen binnen programma’s rond Digitaal erfgoed. Waarbij het enerzijds gaat om ondersteuning van gemeenschappen en ook om het gebruik van de kennis die zij bezitten.
- Perspectief kantelen: begin bij digitale strategieën niet bij de erfgoedcollectie of de technische mogelijkheden, maar start vanuit de inzet van erfgoedgemeenschappen en vraag vanuit de samenleving.
- In hoeverre beschikken mensen over de digitale voorzieningen en vaardigheden om gebruik te maken van digitaal erfgoed? Het is van belang om te voorkomen dat mensen en organisaties die minder digitaal vaardig zijn buitengesloten raken.
Initiatieven
Met de subsidieregeling Faro zijn in totaal 70 initiatieven gefinancierd die aansluiten bij de 16 thema’s en de daarbij vermelde ambities in de uitvoeringsagenda. In dit kader zijn ook een aantal initiatieven gefinancierd die bijdragen aan een beleidsverandering volgens het Verdrag van Faro op het thema 'Digitaal erfgoed'.
Anno 2026
Om digitaal erfgoed voor iedereen toegankelijk te maken wordt er stap voor stap gewerkt aan een landelijke digitale infrastructuur. Dat is een verzameling van afspraken, standaarden en voorzieningen waarmee allerlei soorten erfgoed aan elkaar verbonden kunnen worden. In de Nationale Strategie Digitaal Erfgoed 2025-2028 is nu expliciet een doelstelling opgenomen vanuit het perspectief van het Verdrag van Faro: werken vanuit een dynamisch erfgoedbegrip
. Hierdoor is de positie van erfgoedgemeenschappen en vrijwilligersorganisaties ook geborgd.
Delen vanuit de bron
Het centrale uitgangspunt bij het verbinden van erfgoed is het zogenaamde delen vanuit de bron
. Dit houdt in dat elke partij die erfgoedinformatie beheert (denk aan beschrijvingen van museale objecten, archiefstukken of publicaties), relevante informatie online deelt zonder dat er kwaliteitsverlies optreedt. Delen vanuit de bron zorgt ervoor dat informatie verbonden kan worden met informatie uit andere bronnen. Zo ontstaat er verbonden erfgoed, over grenzen van systemen en organisaties heen. De komende periode is het zaak om de strategische doelstelling rond dynamisch erfgoed te vertalen naar concrete procesafspraken over ‘annotaties’ en ‘bronhouderschap’. Zo kunnen ook niet-geïnstitutionaliseerde collecties onderdeel worden van het netwerk van verbonden erfgoed.
Tijdmachines
Binnen het thema Digitaal erfgoed krijgen twee initiatieven van lokale tijdmachine-organisaties ondersteuning. Beide initiatieven zetten de lokale gemeenschap centraal. Het initiatief van Aezel in Limburg heeft onder andere gewerkt aan een heldere propositie zodat de inzet van de betrokken vrijwilligers duidelijk voorop kan blijven staan. Het initiatief van Hilversum e.a. werkt aan technische aanpassingen om meer lokale bewoners actief mee te kunnen laten doen.
Overige initiatieven digitaal erfgoed
Ook Faro-initiatieven die primair een ander thema uit de Uitvoeringsagenda oppakken dragen bij aan de ambitie om bij digitalisering en digitale ontsluiting te vertrekken vanuit de maatschappelijke vraag. Het Moslimarchief werkt aan het online ontsluiten van ‘moslimerfgoed’ dat verspreid ligt in diverse archieven en collecties, waarbij door de doelgroep samengestelde verhalen centraal staan. De TU Delft ontwikkelde een digitale ‘wandel-enquête’ waarmee op een gebruiksvriendelijke wijze de kwaliteiten van woonwijken worden onderzocht, met speciale aandacht voor alledaags en jong erfgoed (zoals Post 65 woonwijken). Wijkbewoners kunnen hiermee aan de slag en zo hun leefomgeving waarderen.
Een initiatief van het Museum voor Wereldculturen werkt aan een toepassing voor meertalige toegang tot online koloniaal erfgoed, met behulp van AI. Zo kan uitsluiting door taal voorkomen worden.
In de praktijk
In het brede erfgoedveld bestaan al veel projecten die te maken hebben met erfgoedparticipatie waarvan anderen kunnen leren en die een inspiratie vormen voor ieder die te maken krijgt met erfgoed. In dit kader bestaan ook voorbeeldprojecten die illustreren hoe 'Digitaal erfgoed' uitgaande van het Verdrag van Faro werkt in de praktijk
Lijst van voorbeeldprojecten
Meer weten
- Uitvoeringsagenda Faro (p. 34-35).
- Faro-project Website Toekomstbestendige digitale erfgoedgemeenschappen (2025-2026).
- Nationale Strategie Digitaal Erfgoed, Netwerk Digitaal Erfgoed.
- Artikel over tijdmachines in Nederland, Renier van de Giessen in het Archievenblad (2024).
- Artikel Meer digitaal, minder sociaal, Margriet Nguyen, Wim Burggraaff en Wilma Simons (2022).
- Praktijkvoorbeeld: Den Bosch time machine
- Praktijkvoorbeeld: Vele handen
Zie ook
ArtikelenSpecialist(en)
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 14 jul 2026 om 02:07.