Faro - Meerstemmigheid
Dit artikel beschrijft één van de thema’s in de Uitvoeringsagenda Faro. Deze agenda vormde in de periode 2023-2026 de basis voor de Subsidieregeling Faro en de werkzaamheden van het Programma Faro.
Introductie
Het Verdrag van Faro is gebaseerd op de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens. Het recht van ieder mens op het cultureel erfgoed van zijn keuze betekent dat de hele samenleving, in al haar diversiteit, zich moet kunnen herkennen in cultureel erfgoed en zich er eigenaar van moet kunnen voelen. De meerstemmigheid die het gevolg daarvan is, leidt tot een rijker, socialer en relevanter beeld van erfgoed en de waarde ervan. Luisteren en een gelijkwaardige dialoog staan daarbij centraal. Dan wordt erfgoed een domein waarin we democratisch burgerschap kunnen (uit)oefenen en werken aan een inclusieve samenleving.
Ambities
In aansluiting op gaande ontwikkelingen werden voor het thema meerstemmigheid de volgende drie aandachtspunten aangedragen in de Uitvoeringsagenda Faro:
- Dekoloniseren kennis van erfgoed: Beleid en werkwijzen van veel erfgoedinstellingen komen vanuit een eurocentrisch perspectief, ingesleten patronen en onbewuste dogma’s. Ruimte maken voor andere kennisbronnen en perspectieven verbreed en verrijkt de kennis van erfgoed.
- Beladen erfgoed in de publieke ruimte: Er is behoefte aan het delen van kennis en uitwisseling over de omgang met beladen erfgoed in de publieke ruimte, omdat de politieke gevoeligheid en maatschappelijke onrust een weloverwogen aanpak vereisen.
- Kennis over en erfgoed van migranten en vluchtelingen: Bewustwording en erkenning van het cultureel erfgoed van migranten en vluchtelingen is van belang om het erfgoed te bestendigen in de erfgoedzorg.
Initiatieven
Met de subsidieregeling Faro zijn in totaal 70 initiatieven gefinancierd die aansluiten bij de 16 thema’s en de daarbij vermelde ambities in de uitvoeringsagenda. In dit kader zijn ook een aantal initiatieven gefinancierd die bijdragen aan een beleidsverandering volgens het Verdrag van Faro op het thema 'Meerstemmigheid'.
Anno 2026
De aandacht voor meerstemmigheid in het erfgoedveld groeit gestaag. Steeds vaker wordt erkend dat het essentieel is om diverse perspectieven en stemmen te integreren in de ontwikkeling van erfgoedbeleid en afgelopen jaren (2023-2026) zijn er enkele handreikingen voor gemeenten ontwikkeld om daar handvatten voor te bieden. Ook wordt het eurocentrische perspectief in vraag gesteld door onderzoeken van UNESCO, zoals On(ver)vangbaar: De innovatieve kracht van the culture. In de erfgoedpraktijk worden metadata en beschrijvingen in koplopende archieven en musea verrijkt en lacunes in collecties aangevuld, in samenwerking met ondergerepresenteerde gemeenschappen. Nieuwe digitale systemen, zoals de Koloniale Collecties Datahub, stellen bezoekers in staat om collecties bij te werken, wat de toegankelijkheid en zeggenschap vergroot. Diverse deelbare tools of werkwijzen voortgekomen uit samenwerkingsprojecten, zoals Sounds Familiar, De-BIAS en Asterisk*, dragen bij aan het verder dekoloniseren van kennis van erfgoed in collectiedatabases.
Beladen erfgoed in de publieke ruimte
Op het gebied van beladen erfgoed in de publieke ruimte, is een onderzoek verricht door het KNAW wat het advies ‘Wankele Sokkels. Omstreden monumenten in de openbare ruimte’(2023) heeft opgeleverd. Het rapport geeft aanbevelingen voor overheden, erfgoedorganisaties burgers. De aanbevelingen om een beleidsvisie op te stellen voor een herinneringslandschap van standbeelden en monumenten in de openbare ruimte, pakt het programma Faro op. Dit zou (de huidige) ad-hoc-oplossingen voor de omgang met het erfgoed moeten kunnen helpen vermijden. Een vernieuwend praktijkvoorbeeld is het stadsgesprek over het standbeeld van J.P. Coen in Hoorn, georganiseerd in 2025 met behulp van een loting. Door burgers uit te nodigen en de toepassing van de methode emotienetwerken is een respectvolle dialoog gevoerd. Van een structurele uitwisseling rond beladen erfgoed in de openbare ruimte is het niet gekomen, hoewel die behoefte er nog wel lijkt te zijn. Over het erfgoed van kastelen en buitenplaatsen, als onderdeel van de openbare ruimte, is wel netwerkvorming in ontwikkeling.
Erfgoed van migranten
De bewustwording en erkenning van het belang van erfgoed van migranten vordert langzaam van projectmatig naar structureel. Er zijn positieve initiatieven vanuit zowel erfgoedorganisaties die migratieverhalen vastleggen en borgen, als van migratiegemeenschappen die hun eigen erfgoedcentra oprichten. De erkenning van erfgoed van vluchtelingen loopt hierop nog achter, waarbij de opname van de maquette van het (voormalige) AZC Klompjan in de collectie van het Rijksmuseum als mijlpaal mag worden beschouwd.
In de praktijk
In het brede erfgoedveld bestaan al veel projecten die te maken hebben met erfgoedparticipatie waarvan anderen kunnen leren en die een inspiratie vormen voor ieder die te maken krijgt met erfgoed. In dit kader bestaan ook voorbeeldprojecten die illustreren hoe 'Meerstemmigheid' uitgaande van het Verdrag van Faro werkt in de praktijk.
Lijst van voorbeeldprojecten
Meer weten
- Uitvoeringsagenda Faro (p. 28-29).
- Inventarisatieverslag Omgang met beladen erfgoed in de publieke ruimte, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
- Artikel Van onderzoeksobject naar kennisproducent: dekolonisatie binnen het Nationaal Archief, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
- Faro onderzoek Erfgoed van mensen met een arbeidsmigratieachtergrond, Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed.
- NPO-podcast Maquette zonder verblijfsvergunning.
- Dossier Maquette van Karen Gregazarian opgenomen in collectie Rijksmuseum.
- Handreiking Omgaan met koloniale verwijzingen in de publieke ruimte, Agentschap Integratie en Inburgering, Vlaanderen.
- Adviesrapport Wankele sokkels - Omstreden monumenten in de publieke ruimte, Koninklijke Akademie van Wetenschappen (KNAW).
- Handreiking voor meerstemmigheid in musea, Guinevere Ras (red.).
- UNESCO-advies On(ver)vangbaar. De innovatieve kracht van the culture.
- UNESCO-publicatie Onbetaalbaar: Investeren in erfgoedgemeenschappen.
- Rapport Erfgoed Herzien. Perspectieven op ‘erfgoed’ vanuit kennis en ervaringen van postkoloniale groepen, Jaswina Elahi.
- Bericht J.P. Coen hoort bij Hoorn, Binnenlands Bestuur.
- Praktijkvoorbeeld: ONS LAND
Zie ook
Artikelen- Beeldbrekers
- Black Heritage Tours
- Kunst blijft slapen
- Mijn Schiedam
- Rederij Lampedusa
- Tracing Your Roots
- Verhalenhuis Belvédère
- Verloren Banden
Specialist(en)
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 14 jul 2026 om 02:07.