Faro - Opleidingen

Dit artikel beschrijft één van de thema’s in de Uitvoeringsagenda Faro. Deze agenda vormde in de periode 2023-2026 de basis voor de Subsidieregeling Faro en de werkzaamheden van het Programma Faro.

Introductie

Erfgoeddeskundigen moeten voor hun werk steeds vaker kunnen putten uit een breed arsenaal aan ‘nieuwe’ vaardigheden en kennis uit onder andere het sociale, politiek-bestuurlijke en communicatiedomein. Ook hun rol als expert kan veranderen. Ze worden verbinders en procesbegeleiders, benoemen samen met andere deskundigen en erfgoedgemeenschappen wat erfgoed is, welke betekenissen het heeft en wat ermee mag, of niet.

Onderwijsinstellingen leveren een belangrijke bijdrage aan de implementatie van het Verdrag van Faro. Zij leiden de erfgoeddeskundigen van vandaag (nascholing) en morgen (initieel onderwijs) op met oog voor participatieve processen in het brandpunt van maatschappelijke vraagstukken. Daarnaast doen ze vaak ook onderzoek naar deze vraagstukken en de participatiepraktijk.

Ambities

Rond dit thema in de Uitvoeringsagenda heeft zich een netwerk gevormd van verschillende opleidingen op HBO en WO-niveau en de ErfgoedAcademie. Zij hebben de afgelopen jaren gewerkt aan de ambities in de Uitvoeringsagenda Faro:

Netwerkvorming en curriculumontwikkeling: Onderwijsinstellingen willen de participatieve praktijk een volwaardige plek geven in hun opleidingen. Omdat Faro zich niet binnen één opleiding laat vangen, willen de opleidingen elkaar geregeld ontmoeten. Om te praten over wat zij hun studenten aan kennis en vaardigheden moeten meegeven.
De praktijk als leerplaats: Goede stages en praktijkopdrachten waarbij een relatie wordt gelegd met maatschappelijke vraagstukken zijn een belangrijk ingrediënt om Faro in het onderwijs te borgen.
Van praktijkvragen naar onderzoek en omgekeerd: Het Faro-gedachtegoed krijgt vooral inhoud door toepassingen in de praktijk. De opleidingen willen daarom de wisselwerking tussen praktijk, onderzoek en onderwijs bevorderen, zoals ook nu al gebeurt in living labs.

Initiatieven

Met de subsidieregeling Faro zijn in totaal 70 initiatieven gefinancierd die aansluiten bij de 16 thema’s en de daarbij vermelde ambities in de uitvoeringsagenda. In dit kader zijn ook een aantal initiatieven gefinancierd die bijdragen aan een beleidsverandering volgens het Verdrag van Faro op het thema 'Opleidingen'.

Anno 2026

De afgelopen jaren zijn met name resultaten geboekt op het onderwijs- en onderzoeksspoor en netwerkvorming. Op de praktijk als leerplaats is opgepakt binnen de archeologie opleiding.

Onderwijs

Twee samenhangende Faro initiatieven hebben een impuls gegeven aan de ambitie curriculum ontwikkeling. Ten eerste heeft een consortium van WO en HBO instellingen een minor erfgoedparticipatie ontwikkeld, met de Universiteit Leiden als penvoerder. De minor kan vanaf schooljaar 2026-2027 gevolgd worden door studenten van diverse opleidingen. Daarnaast heeft een redactie van docenten en onderzoekers uit WO en HBO -aangevuld met praktijkexperts- gewerkt aan het samenstellen van een Handboek Erfgoedparticipatie. De Reinwardt academie was penvoerder van dit traject.

De Universiteit van Amsterdam continueerde haar inzet op de Nederlandse variant van het internationale project Community Archaeology in Rural Environments (CARE). Via het Faro initiatief CARE Schylge (een verwijzing naar de historische naam van Terschelling) is deze benadering verder geïntroduceerd in het academische praktijkonderwijs. Dit leidt onder andere tot een nieuw ‘Faro’ onderwijsformat in de archeologie.

Onderzoek

Sinds 2021 is een informeel Faro netwerk Erfgoedopleidingen actief waarin diverse docenten en onderzoekers uit het WO en HBO veld samen komen, inclusief een link naar MBO opleidingen. Het netwerk komt 1 a 2 keer per jaar samen en is gericht op uitwisseling en het verkennen van mogelijkheden voor samenwerking, bijvoorbeeld binnen calls voor onderzoek.

De RCE heeft een rol in afstemming rond erfgoedonderzoek in Nederland, onder andere via het Nationaal Adviespanel Erfgoedonderzoek (NAE). Voor interdisciplinair onderzoek naar cultureel erfgoed, erfgoedgemeenschappen en de omgeving wil de RCE deze rol ook vervullen. Daarbij staan vragen vanuit de samenleving centraal.

In het door de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) gefinancierd onderzoek zijn aanknopingspunten voor Faro thema’s te vinden, met name in de Nationale Wetenschapsagenda (NWA)-lijn Levend verleden. In de sectorplannen Sociale- en Geesteswetenschappen (2022/2023) ligt de focus op vraagstukken rond cultureel erfgoed en identiteit.

Daarnaast maakt burgerwetenschap het voor vrijwilligers mogelijk om mee te werken aan het verzamelen of ontsluiten van data voor de wetenschap. In de archeologie, historische geografie, archieven en collecties wordt al veel met deze aanpak gewerkt. Een voorbeeld hiervan binnen het archeologisch veld is het 13 Provinciën project, waarin de RCE vrijwilligers en studenten uitnodigde om regionaal onderzoek te doen naar het maritieme verleden.

Naast aankomende erfgoedprofessionals hebben ook huidige professionals behoefte aan het ontwikkelen van kennis en vaardigheden voor de implementatie van het Verdrag van Faro. Onderwijsinstellingen, de provinciale erfgoedhuizen en bijvoorbeeld de ErfgoedAcademie voorzien in een divers aanbod voor professionele ontwikkeling van zowel beroepsmatige als vrijwillige erfgoedzorgers. Voorbeelden zijn de Erfgoedparticipatielabs van de Erfgoedacademie en de door de Reinwardt academie verzorgde sessies over co-waarderen.

In de praktijk

In het brede erfgoedveld bestaan al veel projecten die te maken hebben met erfgoedparticipatie waarvan anderen kunnen leren en die een inspiratie vormen voor ieder die te maken krijgt met erfgoed. In dit kader bestaan ook voorbeeldprojecten die illustreren hoe 'Opleidingen' uitgaande van het Verdrag van Faro werkt in de praktijk.

Meer weten

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Faro Erfgoedparticipatie

Specialist(en)

Wim Burggraaff

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud