Frans van Gool (1922-2015)
Introductie
Frans van Gool (Antwerpen 1922 – Amsterdam 2015) werkte in de schaduw van meer bekende architecten en ontwikkelde vanuit die positie een eigen signatuur. Na een opleiding weg- en waterbouwkunde aan de MTS en een driejarige cursus voortgezet bouwkunstonderwijs begon hij zijn loopbaan bij het Rotterdamse architectenbureau Van den Broek en Bakema. In dienst van dat bureau was hij tussen 1945 en 1953 nauw betrokken bij de totstandkoming van de Lijnbaan, het revolutionaire autovrije winkelcentrum in Rotterdam.
Naar Amsterdam
Na bij het bureau van Van den Broek en Bakema te hebben gewerkt, ging Van Gool bij de Gemeentelijke Woningdienst Amsterdam aan de slag. In het kader van het Algemeen Uitbreidingsplan (AUP) van Cornelis van Eesteren werkte hij aan grootschalige woningbouwprojecten in de Westelijke Tuinsteden, Amsterdam-Noord en de Watergraafsmeer. Hierin wist hij helderheid en precisie te combineren met een gebruiksvriendelijke indeling van ruimtes, zoals bij de Zaagtandwoningen in Slotervaart en de galerijwoningen in Osdorp.
Het Breed
In 1957 begon Van Gool met Nol Oyevaar en Hein Stolle een eigen bureau, dat ruim dertig jaar later zou overgaan in de Architekten Cie.. Zijn bekendste werk uit die periode is Het Breed in Amsterdam-Noord (1962–1968), een grootschalig wooncomplex dat de stedenbouwkundige idealen van zijn tijd belichaamt: bouwen in het groen, functieverdeling en overzichtelijkheid. Van Gool koos niet voor opvallende, monumentale vormen, maar voor een verfijnde opbouw van volumes met een precieze maatvoering, herhaling en onderlinge samenhang. Binnen een overzichtelijke structuur bracht hij subtiele ruimtelijke geledingen aan waardoor bewoners zich makkelijk binnen en buiten de woningen konden oriënteren. Zijn benadering ademde de geest van het functionalisme, maar weinig dogmatisch en met een mild, ingetogen karakter.
Ontwerpen voor HEMA
Vanaf de jaren zeventig verschoof Van Gool zijn aandacht naar utilitaire bouw, zoals kantoorvilla’s, warenhuizen en bedrijfsgebouwen. Als huisarchitect van de HEMA ontwierp hij gebouwen met een verhoogde begane grond, wat zorgde voor extra daglichttoetreding en aantrekking van klanten. Zijn stijl bleef sober en precies, wars van experiment, met nadruk op schaalbeheersing en contextuele inpassing.
Rijksbouwmeester
Tot het latere werk van Van Gool behoren het kantoorgebouw Sinus in Amsterdam-West en het PTT-hoofdkantoor in Groningen, dat tot stand kwam tijdens zijn korte aanstelling als Rijksbouwmeester (1986–1988). Deze functie legde hij vanwege ziekte en ambtelijke strubbelingen vroegtijdig neer.
Doodskoparchitectuur
De bekendste en meest omstreden werken van Van Gool zijn de twee uit 1979 daterende kantoorvilla’s aan de Weteringschans tegenover het Rijksmuseum. De grijze, hoekige gebouwen, waarvoor twee karakteristieke negentiende-eeuwse villa’s hadden moeten wijken, kregen in de volksmond al gauw de naam ‘Peper en Zout’. Columnisten als Renate Rubenstein, Gerrit Komrij en H.J.A. Hofland uitten hun afschuw over de gebouwen die zij betitelden als ‘wolvennesten’ en ‘doodskoparchitectuur’. Van Gool, die zich weinig van deze kritiek aantrok, hield zich afzijdig van de spektakelarchitectuur van de jaren zeventig en tachtig. Hij zag zichzelf niet als visionair, maar als stille ordenaar. Zijn architectuur heeft een terughoudend karakter en wordt gekenmerkt door een evenwichtige samenhang tussen vorm, functie, materiaal en omgeving — kwaliteiten waarvoor hij in 1993 werd bekroond met de BNA-Kubus, de prestigieuze oeuvreprijs van de Bond van Nederlandse Architecten.
Objecten
- Zaagtandwoningen, Amsterdam (1960).
- Het Breed/Plan van Gool (1138 galerijwoningen), Amsterdam (1968).
- Kantoor Nationale Nederlanden, Den Haag (1970).
- HEMA, Gouda (1972).
- Hoofdkantoor SFB, Amsterdam (1974).
- Kantoorgebouw Sinus, Overschiestraat, Amsterdam (1978).
- Kantoorgebouw AA-Landen, Zwolle (1979).
- Duokantoor 'Peper en Zout', Amsterdam (1980).
- Parkeergarage De Bijenkorf Amsterdam (1981).
- Girokantoor (de uitbreiding van het complex van Bonnema) Leeuwarden, (1982).
- Hoofdkantoor PTT, Groningen (1990).
Bronnenlijst
- Colenbrander, B., Frans van Gool, Leven en Werk (Rotterdam 2005).
Dit artikel is geschreven door Eva Villanueva.
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 24 okt 2025 om 03:21.