Geofysisch onderzoek - ondiep elektromagnetisch onderzoek

Introductie

Tijdens elektromagnetisch (EM-) onderzoek, ook bekend als elektromagnetisch inductie (EMI-) onderzoek, wordt door middel van een elektrospoel een elektromagnetisch veld opgewekt waarop de bodemNULL reageert. Aan de hand van de opgewekte stroom wordt de weerstand (mate van geleidbaarheid) van de bodemNULL gemeten. De techniek is vergelijkbaar met elektrisch weerstandsonderzoek.

Afbeelding 1. Ondiep elektromagnetisch onderzoek tijdens archeologische prospectie foto ArcheoPro
Afbeelding 1. Ondiep elektromagnetisch onderzoek tijdens archeologische prospectie foto ArcheoPro
Afbeelding 2. Voorbeeld van ondiep elektromagnetisch onderzoek bron ArcheoPro
Afbeelding 2. Voorbeeld van ondiep elektromagnetisch onderzoek bron ArcheoPro
Afbeelding 3. Voorbeeld van ondiep elektromagnetisch onderzoek bron ArcheoPro
Afbeelding 3. Voorbeeld van ondiep elektromagnetisch onderzoek bron ArcheoPro

Algemeen

De techniek is vooral goed inzetbaar in de verkennende fase en de karterende fase van Inventariserend Veldonderzoek (IVO) voor het toetsen en aanvullen van de gespecificeerde archeologische verwachting. Met kleiKlei is het verweringsproduct van stollingsgesteente en metamorf gesteente. Klei bestaat uit gehydrateerde aluminiumsilicaten. of organisch materiaal gevulde grachtenGrachten zijn in oorsprong uitgravingen van de bodem om een burcht of stad ter verdediging daarvan. Met de vrijgekomen grond werd een wal opgeworpen of het binnengelegen terrein verhoogd. In laaggelegen terrein vult de gracht zich met water. Na de Middeleeuwen, met bijvoorbeeld de groei van Amsterdam, veranderde de betekenis in gegraven waterloop in het algemeen. (Haslinghuis) en rivierbeddingen hebben gewoonlijk een lagere weerstandswaarde dan de omringende, natuurlijke bodemNULL. Resten van (bak-) stenenHarde delfstof die niet smeedbaar, niet brandbaar en (vrijwel) niet in water oplosbaar is. Wordt in de bouwkunst gebruikt als houw-, breuk- of veldsteen. (Haslinghuis) funderingen en zandruggen hebben een hogere weerstandswaarde. Vooral muurwerk en grachtenGrachten zijn in oorsprong uitgravingen van de bodem om een burcht of stad ter verdediging daarvan. Met de vrijgekomen grond werd een wal opgeworpen of het binnengelegen terrein verhoogd. In laaggelegen terrein vult de gracht zich met water. Na de Middeleeuwen, met bijvoorbeeld de groei van Amsterdam, veranderde de betekenis in gegraven waterloop in het algemeen. (Haslinghuis) worden zichtbaar in de meetresultaten. Toch zijn EM-beelden minder scherp dan beelden van elektrisch weerstandsonderzoek.

Techniek

De ondiepe EM-metingen gaan tot ongeveer 1,5 m onder maaiveld. De afstand tussen de meetspoelen bepaalt de meetdiepte. Alle structuren vanaf het oppervlak tot en met de ingestelde meetdiepte worden geregistreerd, mits er sprake is van verschillen in geleidbaarheid. De diepte-instellingen van de apparatuur verdient bijzondere aandacht voordat met het veldwerk wordt begonnen. Meestal wordt ondiep EM-onderzoek verricht in combinatie met Global Positioning System waarbij de meting en de meetlocatie gelijktijdig opgeslagen worden. Het onderzoek wordt in de regel lopend verricht, maar voor grote terreinen kan de meetapparatuur ook achter een voertuig geplaatst worden.

Strategie

Voor het in kaart brengen van archeologische structuren wordt gemeten in parallelle lijnen. Voor kleine onderzoeklocaties of inpandige onderzoeken1. Het nauwkeurig onderzoeken van een situatie of voorwerp, meestal om de aard of huidige staat ervan vast te stellen (AAT-Ned). 2. Het (voor)onderzoek van een object is het materiële onderzoek dat voor en tijdens een behandeling wordt uitgevoerd om informatie te verkrijgen, voor documentatiedoeleinden en om beslissingen te kunnen nemen. Onderzoek is een studie die wordt ondernomen om nieuwe gegevens en inzichten op een bepaald wetenschapsgebied te verwerven. kan dit onderzoek in een regelmatig raster worden verricht, vergelijkbaar met elektrisch weerstandsonderzoek. Voor het in kaart brengen van archeologische structuren dient rekening te worden gehouden met de te verwachten grootte: deze moet minimaal twee of drie maal door een meetlijn gekruist worden om als zodanig herkend te kunnen worden. Voor bijv. murenZware rechtopstaande afsluitende afscheidingen van steenachtig materiaal die meestal een dragende functie hebben. Gebruik 'wanden' voor lichte afscheidingen die geen dragende functie hebben. (AAT-Ned) en grachtenGrachten zijn in oorsprong uitgravingen van de bodem om een burcht of stad ter verdediging daarvan. Met de vrijgekomen grond werd een wal opgeworpen of het binnengelegen terrein verhoogd. In laaggelegen terrein vult de gracht zich met water. Na de Middeleeuwen, met bijvoorbeeld de groei van Amsterdam, veranderde de betekenis in gegraven waterloop in het algemeen. (Haslinghuis) van een kasteel kan worden volstaan met meetlijnen met een onderlinge afstand van 1 m. Voor grotere landschappelijke eenheden, zoals een rivierbedding, wordt een ruimer meetraster aanbevolen. Als richtlijn kunnen de afstanden uit de tabel gekozen worden:

Structuur Structuurgrootte Afstand meetlijnen Meetsnelheid per dag
Kastelen, kloosters en andere gebouwcomplexen 2 m 1 m 2 ha
Beekbeddingen en zandopduikingen 10 m 3 m 6 ha
Rivierbedding en kreeksystemen 25 m 10 m 20 ha
Zeer globale inventarisatie van rivierdalen
en bodemkundige overgangen
50-100 m 25 m 50 ha

Kleinere structuren, zoals individuele graven en greppeltjes, zijn met deze techniek minder goed op te sporen. Hiervoor kan beter elektrisch weerstandsonderzoek ingezet worden. Door gebruik te maken van meer meetspoelen kan het ondiepe EM-onderzoek worden uitgebreid (geïntensiveerd). Op deze wijze kunnen gelijktijdig en op verschillende dieptes metingen worden verricht en wordt informatie uitgesplitst naar diepte verkregen. Het onderzoek verloopt hierdoor niet trager.

Bijzondere zaken

Omdat EM-apparatuur geen elektrodecontact met de bodemNULL nodig heeft, kan onder alle omstandigheden gemeten worden. Bij vorst in de grond is EM-onderzoek af te raden omdat de apparatuur anders vorstlenzen in de bodemNULL registreert. Een meting kan op iedere ondergrond uitgevoerd worden, ook op bestrating. Een ondiep EM-onderzoek is ideaal als vervanging van elektrisch weerstandsonderzoek op bestrate locaties. Door de snelheid van meten is de techniek zeer geschikt om grotere gebieden te onderzoeken1. Het nauwkeurig onderzoeken van een situatie of voorwerp, meestal om de aard of huidige staat ervan vast te stellen (AAT-Ned). 2. Het (voor)onderzoek van een object is het materiële onderzoek dat voor en tijdens een behandeling wordt uitgevoerd om informatie te verkrijgen, voor documentatiedoeleinden en om beslissingen te kunnen nemen. Onderzoek is een studie die wordt ondernomen om nieuwe gegevens en inzichten op een bepaald wetenschapsgebied te verwerven. en in te delen in zones waar de bodemNULL is verstoord, en waar naar verwachting wel of geen archeologische verschijnselen of structuren in de ondergrond aanwezig zijn. De techniek kan zelfs in moeilijke omstandigheden, zoals in de stedelijke omgeving, ingezet worden.

De meetsnelheid wordt licht beïnvloed door obstakels in het veld, zoals sloten, bomen en struikenHoutachtige planten die van nature geen stam vormen en doorgaans dicht bij de grond vertakken.. Ook maisstobben op een akker kunnen het onderzoek vertragen. MetaalEen metaal is een materiaal dat in vaste vorm kristallijn is, ondoorzichtig, smeedbaar, pletbaar en een goede geleider van warmte en stroom. (Conservation Dictionary) binnenHet binnenmilieu is wat men binnen in een gebouw ervaart. het onderzoeksgebied is sterk verstorend voor EM-onderzoek. Denk hierbij aan prikkeldraad, boombeschermers, leidingen in de grond, golfplatenDunne dakplaat, die voor de stevigheid golfvormig is uitgevoerd. Van ijzer (meestal verzinkt), (zie) asbestcement, gebitumineerde vezels of kunststof. schuurtjes en ijzeren wapening in betonvloeren. Maar ook metaalEen metaal is een materiaal dat in vaste vorm kristallijn is, ondoorzichtig, smeedbaar, pletbaar en een goede geleider van warmte en stroom. (Conservation Dictionary) op de kleding van de onderzoekers en omstanders kunnen verstorend zijn.

Voorbeeld

Afbeelding 2 toont het resultaatEen concreet product of dienst waarvan helder is als het gereed is. Een resul taat is altijd concreet aanwijsbaar (zelfstandig naamwoord). Voorbeelden zijn: wet, vergunning, regeling, opgeleverd systeem, een twintigtal interviews.", "Een concreet product of dienst waarvan helder is als het gereed is. Een resultaat is altijd concreet aanwijsbaar (zelfstandig naamwoord). Voorbeelden zijn: wet, vergunning, regeling, opgeleverd systeem, een twintigtal interviews.") van een ondiep EM-onderzoek op een kasteelterreintje, een Abschnitt motte. Het laat de landschappelijke situatie zien volgens het Actueel Hoogtebestand Nederland. De motteheuvel is ontstaan door het graven van een gracht (in de afbeelding aangeduid met ‘afsnijding’). Hierdoor is het uitstekende deel van een natuurlijke dalwand min of meer afgesneden van het hooggelegen gebied ten zuidwesten van de motte.

Afbeelding 3 toont het resultaatEen concreet product of dienst waarvan helder is als het gereed is. Een resul taat is altijd concreet aanwijsbaar (zelfstandig naamwoord). Voorbeelden zijn: wet, vergunning, regeling, opgeleverd systeem, een twintigtal interviews.", "Een concreet product of dienst waarvan helder is als het gereed is. Een resultaat is altijd concreet aanwijsbaar (zelfstandig naamwoord). Voorbeelden zijn: wet, vergunning, regeling, opgeleverd systeem, een twintigtal interviews.") van het ondiep EM-onderzoek. Niet alleen is de fundering van het kasteel duidelijk herkenbaar, maar ook de gracht waarmee de afsnijding gerealiseerd is. Ook is oostelijk van het kasteel een grote puinconcentratie in de ondergrond aanwezig. Heel erg dominant in de meetresultaten zijn een kabel in de ondergrond en een afrastering van een weiland in de vorm van prikkeldraad. De hoogtekaart en de resultaten van het EM-onderzoek vullenVullen is het injecteren van vulspecie in de holten in een muur. elkaar hier goed aan.

Combinatie met andere methoden en techniekenEen techniek is een werkwijze die men volgt bij het uitvoeren van een werk. Onder de techniek waarmee een kunstwerk tot stand komt, verstaat met de gebruikte techniek zoals de aquareltechniek of de film.", "Wordt gebruikt voor de manier waarop een handeling wordt uitgevoerd of de methode waarmee dat gebeurt. Gebruik 'procédés' wanneer er in het algemeen wordt verwezen naar de verrichtingen die worden uitgevoerd of de procedures die worden gevolgd teneinde een bepaald resultaat te bereiken, en ook voor werkingen of veranderingen die plaats vinden in materialen of objecten. (AAT-Ned)" )

Het is belangrijk dat de resultaten van het ondiep EM-onderzoek in het veld worden aangevuld en getoetst. Voor de (on)mogelijkheden van toepassing van andere geofysische techniekenEen techniek is een werkwijze die men volgt bij het uitvoeren van een werk. Onder de techniek waarmee een kunstwerk tot stand komt, verstaat met de gebruikte techniek zoals de aquareltechniek of de film.", "Wordt gebruikt voor de manier waarop een handeling wordt uitgevoerd of de methode waarmee dat gebeurt. Gebruik 'procédés' wanneer er in het algemeen wordt verwezen naar de verrichtingen die worden uitgevoerd of de procedures die worden gevolgd teneinde een bepaald resultaat te bereiken, en ook voor werkingen of veranderingen die plaats vinden in materialen of objecten. (AAT-Ned)" ), zie het Excel-bestand ‘Beslismatrix geofysisch-archeologisch onderzoek (landbodems)’ en de factsheet ‘Toelichting op beslismatrix geofysisch onderzoek tijdens archeologische prospectie’. Verder kunnen andere methoden van IVO worden ingezet voor het toetsen van de resultaten van geofysisch onderzoek. Voorbeelden zijn (prikstok-) booronderzoek, proefputtenonderzoek en proefsleuvenonderzoek.

Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 25 jan 2021 om 14:16.