Gereedschapskist verdichten - Erfgoed juridisch verankeren

Introductie

Op welke manier kunnen de vastgestelde kernkwaliteiten en erfgoedwaarden juridisch geborgd en verankerd worden? Hoe integreer je het erfgoedbelang in de omgevingsvisie en omgevingsplan? Met welke instrumenten kan de samenhang tussen een beschermd gebied en de omringende bebouwing of landschappelijke omgeving juridisch verankerd worden? Dit artikel bevat een verzameling aan informatie voor het juridisch verankeren van erfgoed.

Dit artikel maakt deel uit van de Gereedschapskist Verdichten.
Voor vier verschillende onderwerpen worden instrumenten, publicaties en praktijkvoorbeelden gedeeld die helpen om tot een erfgoedinclusief resultaat te komen in drie typen gebieden: naoorlogse wijken, beschermde stads- en dorpsgezichten en dorpen met rijksmonumenten en/of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen.

Algemene kennis en instrumenten

Hoe is cultureel erfgoed verankerd onder de Omgevingswet?

De Omgevingswet regelt de zorg voor de fysieke leefomgeving, waarbij de wet staat voor een goede balans tussen het benutten en beschermen van de leefomgeving. ‘Ruimte voor ontwikkeling, waarborgen voor kwaliteit’ luidt het motto. De wet beoogt een samenhangende benadering van diverse belangen, waaronder ook cultureel erfgoed. Via de onderstaande verwijzingen is informatie te vinden over hoe erfgoed nu verankerd is en moet worden. Denk bijvoorbeeld aan de minimale uit te voeren acties, een 'handreiking begrippenkader cultureel erfgoed onder de Omgevingswet' en een themapagina Omgevingswet.

Website RCE - Omgevingswet
Themapagina Omgevingswet - Omgevingswet en Erfgoed

Hoe integreer je erfgoedbelang in de omgevingsvisie?

Tegen de achtergrond van het opstellen van een omgevingsvisie, omgevingsplan en (hun invloed op) de omgang met cultureel erfgoed, voerde Architectuur Lokaal gesprekken met erfgoed- en ruimtespecialisten van de gemeenten Leiden, Stichtse Vecht, Rheden en Zwolle. De verschillende ervaringen en impressies die dit opleverde, kunnen anderen weer verder helpen in hun werk.

Website RCE - Impressies omgevingsvisie

Hoe integreer je erfgoedbelang in het omgevingsplan?

Op basis van de uitkomsten van de inventarisatie van erfgoedwaarden wordt vastgesteld welk erfgoed – met de bijbehorende kwaliteiten en kenmerken – beschermd moet worden in het omgevingsplan. Vervolgens wordt in de omgevingsvisie de vertaalslag naar uitgangspunten voor het omgevingsplan gemaakt. Dan kan de optimale verankering in de regels, verbeelding en toelichting van het omgevingsplan geconcretiseerd worden. Aan de hand van voorbeeldregels laat onderstaande handreiking zien hoe de realisatie van het behoud van cultureel erfgoed via beschermende regels in het omgevingsplan mogelijk is. De voorbeeldregels hebben betrekking op (archeologische) monumenten, stads- en dorpsgezichten en cultuurlandschappen.

Publicatie RCE - Voorbeeldregels voor cultureel erfgoed in het omgevingsplan

Steunpunt Cultureel Erfgoed Noord-Holland schreef de handreiking "Vormen van erfgoedbelang in het omgevingsplan". Deze publicatie gaat over hoe verschillende beschermingsvormen hun plek vinden in het omgevingsplan. Welke vorm kun je het beste gebruiken voor welk type erfgoed? Welke regels kun je daar dan het beste aan verbinden? Er wordt ook aandacht besteed aan de procedure voor het aanwijzen van nieuw erfgoed, die met ingang van de Omgevingswet is veranderd.

Steunpunt Cultureel Erfgoed N-H - Handreiking: Vormen van erfgoedbelang in het omgevingsplan

Hoe borg je de omgeving van beschermde monumenten?

De handreiking van het Gelders Genootschap biedt gemeenten een stappenplan om regels op te nemen voor de omgeving van beschermde monumenten, om ontsiering en beschadiging van die monumenten te voorkomen. De handreiking is gemaakt voor ambtenaren bij gemeenten die bezig zijn met omgevingsbeleid - en voor de externe specialisten die hen daarbij ondersteunen.

Publicatie Gelders Genootschap - Handreiking: Op weg naar passende zorg voor beschermde monumenten in hun omgeving

Naoorlogse gebieden

Hoe borg je Post 65-erfgoed?

De leidraad Handreiking Borging van Post 65-erfgoed presenteert een methodiek en aanbevelingen voor het borgen van het erfgoed uit de periode 1965 – 1990. Het doel is om gemeenten concrete handvatten te geven om de intrinsieke waarde en het publieke belang van Post 65-erfgoed te borgen binnen de instrumenten van de Omgevingswet. Er worden ook participatiesuggesties gedaan om de samenleving hierbij te betrekken.

Publicatie RCE - Handreiking: Borging van Post65-erfgoed

Beschermde stads- en dorpsgezichten

Hoe borg je beschermde stads- en dorpsgezichten?

Dit artikel beschrijft hoe gemeenten de bescherming van beschermde stads- en dorpsgezichten kunnen opnemen in het omgevingsplan. Het praktijkvoorbeeld brengt het proces in beeld dat daartoe leidde.

Kennisbankartikel RCE - Omgevingsplan - Beschermde stads- en dorpsgezichten
Praktijkvoorbeeld - Tuindorp Vreewijk gered van de sloop

Dorpen met monumenten en/of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen

Hoe borg je bijzondere cultuurlandschappen?

Samen met gemeenten verkennen hoe cultuurlandschappen beschermd worden tegen ingrepen (activiteiten) die de kwaliteiten ervan (kunnen) verstoren, zoals uitbreiding van dorpen. Dit artikel omvat een methodiek voor het opzetten en uitvoeren van zo'n pilot. De praktijkvoorbeelden geven inzicht in de toepassing van de voorbeeldregels en vullen deze waar nodig aan.