Gereedschapskist verdichten - Erfgoedwaarden inventariseren
Introductie
Een gebiedsontwikkeling begint met het verzamelen van kennis over het gebied. Zijn er erfgoedwaarden? Maakt het onderdeel uit van een beschermd stads- of dorpsgezicht, zijn er (gebouwde of aangelegde) monumenten, archeologische monumenten, of een bijzonder cultuurlandschap? Wat zijn de kernkwaliteiten die de identiteit van het gebied bepalen? Voor een eerste globale inventarisatie van erfgoedwaarden zijn diverse online bronnen beschikbaar. Vervolgens kan er worden ingezoomd: wat zijn kenmerkende gebouwen, structuren, zichtlijnen, verbindingen, etc? De uitkomsten zijn bruikbaar als basis voor de planvorming en planproces, waarmee vragen als 'Zijn er erfgoedwaarden aanwezig in dit gebied?' en 'Raakt het project erfgoedwaarden?' beantwoord worden.
Dit artikel maakt deel uit van de Gereedschapskist Verdichten.
Voor vier verschillende onderwerpen worden instrumenten, publicaties en praktijkvoorbeelden gedeeld die helpen om tot een erfgoedinclusief resultaat te komen in drie typen gebieden: naoorlogse wijken, beschermde stads- en dorpsgezichten en dorpen met rijksmonumenten en/of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen.
Voor vier verschillende onderwerpen worden instrumenten, publicaties en praktijkvoorbeelden gedeeld die helpen om tot een erfgoedinclusief resultaat te komen in drie typen gebieden: naoorlogse wijken, beschermde stads- en dorpsgezichten en dorpen met rijksmonumenten en/of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen.
Algemene kennis en instrumenten
Online beschikbare bronnen
Deze bronnen geven snel inzicht in de aanwezige erfgoedwaarden.
Cultuurhistorisch onderzoek
Met een cultuurhistorisch onderzoek wordt cultureel erfgoed geïnventariseerd, gewaardeerd en in kaart gebracht. De publicatie ‘Cultuurhistorisch onderzoek in de vormgeving van de ruimtelijke ordening’ geeft aanwijzingen en aanbevelingen voor de uitvoering van cultuurhistorisch onderzoek. Het kennisbankartikel beschrijft welke factoren bepalend zijn voor de kwaliteit van een cultuurhistorisch onderzoek, en hoe opdrachtgevers daar regie op kunnen voeren.
Gebiedsbiografie
Een gebiedsbiografie (ook wel landschapsbiografie) levert inhoudelijke input voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving. Dit instrument wordt vaak gebruikt voor ontwikkelingen in gebieden op een groot schaalniveau. De handreiking ‘Gebiedsbiografie als basis voor ontwikkelingen in de fysieke leefomgeving’ laat zien wat de meerwaarde van een gebiedsbiografie kan zijn, wat er komt kijken bij het maken ervan en benoemt aandachtspunten voor de opdrachtgever en/of het uitvoerende bureau.
Naoorlogse gebieden
Online bronnen
Deze bronnen geven meer inzicht in de aanwezige erfgoedwaarden bij naoorlogse gebieden.
- Voorbeelden en waardering van 30 wederopbouwgebieden
- Cultuurhistorische waardenkaarten van de desbetreffende gemeenten, vindbaar op gemeentelijke websites.
Verdiepend onderzoek
- Praktijkvoorbeeld Nagele - Nagele. Een moderne erfenis.
- Praktijkvoorbeeld Zoetermeer - Verhaal van de stad, 10 wijk biografieën
- Gebiedsbiografie als onderdeel van het erfgoedbeleid -Routekaart Ruimtelijk Erfgoed, gemeente Tilburg
Beschermde stads- en dorpsgezichten
Online bronnen
Deze bronnen geven meer inzicht in de aanwezige erfgoedwaarden bij beschermde stads- en dorpsgezichten.
Verdiepend onderzoek
- Sjabloon en handleiding voor een kernkwaliteitenoverzicht voor beschermde stads- en dorpsgezichten - volgt begin 2026.
- Publicatie RCE - Kernkwaliteitenoverzicht beschermd stadsgezicht Zwolle
- Publicatie RCE - Kernkwaliteitenoverzicht beschermd dorpsgezicht Dennenoord
Dorpen met monumenten en/of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen
Online bronnen
Deze bronnen geven meer inzicht in de aanwezige erfgoedwaarden bij dorpen met monumenten en/of grenzend aan bijzondere cultuurlandschappen.
- Provinciale cultuurhistorische waardenkaart
- Cultuurhistorische waardenkaarten van de desbetreffende gemeenten, vindbaar op gemeentelijke websites.
- Monumenten in Nederland - dbnl
- Dorpenatlas Fryslân
- Dorpen in Groningen. Ontdek je dorp en ontwikkel het samen verder.
Verdiepend onderzoek
- Praktijkvoorbeeld Gortel en Niersen - Integrale buurtschappenvisie helpt Gortel en Niersen vooruit.
- Praktijkvoorbeeld Groningen - Gebiedsbiografie van het Groninger landschap
Zie ook
Artikelen- Gereedschapskist verdichten - Erfgoed in het planproces
- Gereedschapskist verdichten - Erfgoedinclusieve verdichtingsstrategieën
- Gereedschapskist verdichten - Erfgoed juridisch verankeren
verstedelijking en ruimtelijke ordening
Specialist(en)
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 20 nov 2025 om 03:00.