Graftekens van ijzer en kunststeen en hout - schade en herstel

Introductie

Alle materiaal is aan verwering onderhevig. Zo ook graftekens gemaakt van ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd., kunststeen en hout. De soorten verwering en het benodigde herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. of onderhoudHet onderhoud van een gebouw of voorwerp is de combinatie van administratieve en technische handelingen die erop zijn gericht om het in een staat te behouden waarin het naar wens kan functioneren. verschillen per materiaalsoort.

Smeedijzeren hekwerk met geëmailleerde tekstplaten.
Smeedijzeren hekwerk met geëmailleerde tekstplaten
Een bouwtekening van een grafmonument.
Opbouw en constructie van een gietijzeren grafmonument te Noorddijk (tekening architectenbureau O.V.T. te Groningen, Peter Zomerdijk)
Detail van gietijzeren rand die door corrosie van de ijzeren binnenconstructie uiteen gedrukt is.
Detail van gietijzeren rand die door corrosie van de ijzeren binnenconstructie uiteen gedrukt is
Beschadigd, betegeld grafteken met in scherven uiteengevallen glazen tekstplaat
Beschadigd, betegeld grafteken met in scherven uiteengevallen glazen tekstplaat
Een grafteken met een bronzen plaquette op een natuurstenen grafsteen die groen verkleurd is.
Grafteken met bronzen plaquette. Afstromende corrosieproducten en vervuilingVervuiling is een schadeoorzaak waarbij allerlei luchtverontreinigde stoffen en atmosferische deeltjes als vervuilende laag op het oppervlak terecht komen. De deeltjes kunnen zure en alkalische componenten bevatten die het oppervlak aantasten en de natuurlijke veroudering van het oppervlak versnellen. Daarnaast kan vervuiling ook ontstaan door insecten en ongedierte, waarvan de uitscheidingsproducten schade kunnen aanbrengen aan het oppervlak. Sommige uitwerpselen, zoals vliegenpoep zijn moeilijk of zelfs niet te verwijderen en trekken weer andere micro-organismen aan. (Schilderijen / Gwen Borms, Lizet Klaassen, Ineke Labarque) veroorzaken verkleuring van de natuursteennatuursteen: gesteente, niet gevormd in ambachtelijke of industriële processen.
Een gebarsten, porseleinen gezicht van Christus op een grafsteen.
Gebroken porseleinen christuskopje door uitzettende vulling erachter
Een gietijzeren hek met aan weerszijden twee stenen pilaren waarop geschreven staat dat het om de begraafplaats Soestbergen gaat.
Ingangshek tot een begraafplaats; hekvleugels met steunwielen op de uiteinden. Een hulpconstructie in de vormDe omtrek, vorm of kenmerkende configuratie van een object met inbegrip van zijn contouren; de uiterlijke verschijningsvorm of buitenste begrenzing van het object. (AAT-Ned) van extra koppelregels en schoren is niet nodig als de steunwielen in contact blijven met de rolbanen in de bestrating erachter. Een voorwaarde voor goed functioneren is een goede en vorstvrij aangelegde fundering van deze rolbanen. Bij herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. is het bovendien belangrijk rekening te houden met de wieldruk van het huidige verkeer.
Houten grafmonument omkleed met zink.
Houten grafmonument omkleed met zink
Zinken graftrommel zonder glas in staat van verwaarlozing.
Zinken graftrommel zonder glasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is. in staat van verwaarlozing

IJzeren graftekens en hekken

Onbeschermde ijzeren graftekens en hekwerken worden als gevolg van het klimaatDe atmosferische variaties op een specifieke geografische locatie op langere termijn. Gebruik 'weer' voor de atmosferische toestand op korte termijn. (AAT-ned) permanent bedreigd door corrosie. Nauwkeurige inspectie van het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. - de vormDe omtrek, vorm of kenmerkende configuratie van een object met inbegrip van zijn contouren; de uiterlijke verschijningsvorm of buitenste begrenzing van het object. (AAT-Ned), de afmeting, de constructiewijze en de wijze waarop de aantasting plaatsvindt - maakt het mogelijk de soort ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. nader te benoemen. Dat is belangrijk omdat elke ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd.- of staalsoort een specifieke instandhouding of reparatietechniek vraagt.

Voor alle soorten is het daarentegen evident dat een beschermende laag op het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. een belangrijke voorwaarde is voor het behoud van het ijzeren grafteken of hekwerk.

Smeedijzer

Smeedijzer is wat de textuur betreft te herkennen aan het gesmede, gehamerde, niet vlakke en onregelmatige oppervlak. De afmetingen van stijlen en regels in hekwerken zijn vaak wat zwaarder dan bij stafijzer. Ornamenten kunnen zich van elkaar onderscheiden, afhankelijk van de wijze van smeden: vrij uit de hand gesmeed of via een vormDe omtrek, vorm of kenmerkende configuratie van een object met inbegrip van zijn contouren; de uiterlijke verschijningsvorm of buitenste begrenzing van het object. (AAT-Ned). Bij roestend smeedijzerSmeedijzer is ijzer met minder dan 0,05% koolstof en kan niet uitgehard worden. wordt in een bepaald stadium zichtbaar dat het materiaal laagsgewijs uit elkaar wordt gedrukt. Het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. zwelt, de afmeting wordt groter.

Als herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. moet plaatsvinden, is het vaak nodig alle onderdelen uit elkaar te nemen en deze te reinigenBij het schoonmaken van een voorwerp haalt men er ongewenst materiaal vanaf, dat meestal geen deel uitmaakt van het originele voorwerp. Dit materiaal kan schadelijk zijn, zoals zout op ceramiek, of ontsierend, of het kan de informatie die het voorwerp in zich heeft 'onleesbaar' maken. In het laatste geval kan reiniging opheldering verschaffen over vorm of details. door stralenStralen is een techniek voor het reinigen van een oppervlak door er een straal perslucht met schurende deeltjes, zoals zand of grit, op te blazen.. Wanneer delen ontbreken, kunnen die opnieuw aangesmeed, geklonken of door middel van bouten bevestigd worden. De te hanteren verbindingstechniek wordt in feite door het bestaande werk gedicteerd. Lassen is in sommige gevallen mogelijk. Na het constructieve herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. behoren alle delen ontvet te worden en van een afwerksysteem (verzinken, meniën, verven) te worden voorzien. Door voorafgaand aan het herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. kleuronderzoekKleuronderzoek is het materiaaltechnisch onderzoek naar verflagen. (Kleuronderzoek; RCE) te (laten) doen, kan zorg gedragen worden voor een goede en juiste kleurstelling van het herstelde grafteken.

Gietijzer

Gietijzer is wat textuur betreft te herkennen aan de egale giethuid en het licht korrelige oppervlak. Plastische vormen zijn kenmerkend voor gietijzer, maar ook de grote afmeting van bijvoorbeeld platen wijst duidelijk op gietijzer. De aanwezigheid van gietnaden kan ook helpen om de soort ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. te bepalen. Bij balusters in een hekwerk is weer het repeterende effect van de serieproductie goed te zien. Gietijzer leent zich goed voor serieproductie. Roestend gietijzer laat een in alle richtingen gelijkmatige aantasting zien waarbij een dichtere corrosiestructuur waarneembaar is. Gietijzer is wel beter tegen roestOxiden van ijzer die dit metaal langzaam vernietigen. Doordat ijzerroest een volume heeft dat zevenmaal groter is dan het zuivere materiaal, waaruit het is ontstaan, worden constructies waarin roestend ijzer is opgesloten kapotgedrukt. Roest is een van de grootste vijanden van het behoud van oude bouwwerken. (Haslinghuis) bestand dan smeedijzerSmeedijzer is ijzer met minder dan 0,05% koolstof en kan niet uitgehard worden.. Toch ontstaat schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. aan gietijzeren grafmonumenten niet als gevolg van roestOxiden van ijzer die dit metaal langzaam vernietigen. Doordat ijzerroest een volume heeft dat zevenmaal groter is dan het zuivere materiaal, waaruit het is ontstaan, worden constructies waarin roestend ijzer is opgesloten kapotgedrukt. Roest is een van de grootste vijanden van het behoud van oude bouwwerken. (Haslinghuis), maar als gevolg van de roestende ijzeren hulpconstructie die zich in het grafteken bevindt. Deze roestende hulpconstructie kan door de volumetoename het gietijzer onder zodanige spanningAls een voorwerp wordt uitgerekt of samengedrukt werkt er een kracht op die spanning wordt genoemd. Overmatige spanning op textiel resulteert in mechanische schade zoals deformatie, gleeën en scheuren. plaatsenConcentratie van bebouwing. dat het breekt. Ook in zo’n situatie zal het grafteken uiteen genomen moeten worden. De hulpconstructie kan hersteld worden. Het gebroken gietijzer kan met speciale laselektroden worden gelast. Het gietijzer moet echter wel worden voorverwarmd en langzaam worden afgekoeld. Na dat herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. behoort het geheel ontvet te worden en van een afwerking te worden voorzien. Op gietijzeren graftekens worden vaak historische en kleurige afwerkingen aangetroffen. Nadere analyse daarvan kan helpen bij het bepalen van de kleurKleur is een eigenschap van licht die wordt bepaald door de verschillende golflengtes waaruit dat licht is samengesteld.(en) waarin het grafteken afgewerkt kan worden.

Staaf- of stafijzer

Onder staaf- of stafijzer worden lange, klein gedimensioneerde staven verstaan die aan vier zijden zijn gewalst. Tot stafijzer worden gerekend: vierkant-, zeskant-, achtkant-, rond-, en halfrondijzer. Het rechthoekige stripijzer behoort ook tot het stafijzer. Stafijzer is eigenlijk niet de juiste naam, staafstaal zou gelet op de productiewijze een betere naam zijn. Doordat het materiaal is gewalst, is de textuur strak en de vormDe omtrek, vorm of kenmerkende configuratie van een object met inbegrip van zijn contouren; de uiterlijke verschijningsvorm of buitenste begrenzing van het object. (AAT-Ned) kantig.

Van deze staalproducten is bij het maken van hekwerken in de negentiende en vroeg-twintigste eeuw op grote schaal gebruikgemaakt. Gietijzeren onderdelen maken vaak deel uit van het hek van stafijzer in de vormDe omtrek, vorm of kenmerkende configuratie van een object met inbegrip van zijn contouren; de uiterlijke verschijningsvorm of buitenste begrenzing van het object. (AAT-Ned) van bekroningen op hoofd- en tussenbalusters en ook op hekspijlen van stafwerk.

Staaf- of stafijzer kent een homogenere corrosiestructuur die meer vergelijkbaar is met gietijzer dan met smeedijzerSmeedijzer is ijzer met minder dan 0,05% koolstof en kan niet uitgehard worden.. Van die drie soorten is staaf- of stafijzer echter wel het meest roestgevoelig. Bij herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. van hekwerken is het in tegenstelling tot smeedijzeren hekwerken niet altijd nodig het werk uiteen te nemen. Vaak kan volstaan worden met ontroesten en daarna conserverend behandelen.

Gemetselde graftekens en terracottaTerracotta is laaggebakken, meestal ongeglazuurd, rood tot leverkleurig aardewerk.

Gemetselde graftekens vertonen schadevormen die kenmerkend zijn voor baksteen. Vorstschade is de meest desastreuze schadevorm. Een bakstenenBakstenen zijn stenen die ontstaan door klei, hoofdzakelijk gewonnen in de uiterwaarden van de grote rivieren, te vormen in blokken en vervolgens op hoge temperatuur te bakken. grafteken is dan ook zeer kwetsbaar. BakstenenBakstenen zijn stenen die ontstaan door klei, hoofdzakelijk gewonnen in de uiterwaarden van de grote rivieren, te vormen in blokken en vervolgens op hoge temperatuur te bakken. graftekens kunnen ook wel bekleed zijn met keramische tegelsGebakken plak klei, al dan niet geglazuurd. Op de tegel kan een voorstelling of een tekst ingebakken zijn. Ook een reliëf kan de tegel sieren.. Dit bouwmateriaalBouwmaterialen zijn organische en anorganische materialen die worden gebruikt bij de bouw en later herstel of onderhoud van gebouwen. (Conservation Dictionary) blijkt in veel gevallen de tand des tijds redelijk te doorstaan.

Terracotta, dat veelal in ondersteunende of sierende zin is toegepast, is duurzaam. Het enige probleem kan soms zijn dat het als gevolg van externe drukDruk is de kracht die op een voorwerp werkt en die het probeert te vervormen. De druk wordt gemeten als de kracht gedeeld door het oppervlak waarop hij werkt.- of trekspanning is gebroken. IJzeren bevestigingsmiddelen of ankertjes zijn meestal de oorzaak. Verwijderen van het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. en lijmenAls men twee of meer delen van een object aan elkaar lijmt, voegt men ze met een hechtmiddel samen. is dan een oplossing. Zelfs dat is vaak niet nodig: een staande naad kan soms gewoon met wat fijnkorrelige specie worden dichtgezet. Een kleurige afwerklaag kan vervolgens de naad aan het oog onttrekken. Wanneer het werk niet is geschilderdSchilderen: oppervlakkige behandeling, bestaande uit het aanbrengen van één of meer verflagen., kan de voegspecie op kleurKleur is een eigenschap van licht die wordt bepaald door de verschillende golflengtes waaruit dat licht is samengesteld. worden gebracht.

Gegoten kunststenen graftekens

Kunststenen graftekens zijn veelvuldig toegepast op begraafplaatsen. De meest eenvoudige bestaan uit cement of betonBeton wordt gemaakt door water, een bindmiddel (cement of kalk), zand en grovere toeslagstoffen te mengen. Het mengsel hardt uit tot een amorf materiaal dat in de bouw, maar ook daarbuiten wordt gebruikt. en hebben niet altijd een bewapening. Andere kunststenen graftekens bestaan uit een gegotenHet smelten (in verband met glas ook het fuseren) en in een vorm gieten van materialen, bijvoorbeeld metaal of glas. kern en een oppervlakteafwerking. De kern is, vooral bij wat grotere objecten, gewapend met staaldraad of andere metalenEen metaal is een materiaal dat in vaste vorm kristallijn is, ondoorzichtig, smeedbaar, pletbaar en een goede geleider van warmte en stroom. (Conservation Dictionary) objecten. Gewapende kunststenen bouwmaterialenBouwmaterialen zijn organische en anorganische materialen die worden gebruikt bij de bouw en later herstel of onderhoud van gebouwen. (Conservation Dictionary) zijn beter bestand tegen trekkrachten. De wapening kan echter bij onvoldoende dekking gaan roesten, wat leidt tot het uiteen drukken van de kunststeen. Een indicatie voor dat uiteen drukken zijn vaak de scheurenEen scheur is een barst of een uiteenrijting in een flexibel materiaal waarbij geen materiaal verloren gaat en waarbij weinig vervorming optreedt. Een scheur is een vorm van mechanische schade, veroorzaakt door het met kracht uit elkaar trekken van een flexibel materiaal zoals papier of textiel. onderaan het monumentBouwwerk dat door zijn grootse, schone of kunstzinnige vormen opmerkelijk is of door de eraan verbonden historische associaties eerbiedwaardig wordt geacht. Ook om zijn betekenis voor de kunst- en bouwgeschiedenis, de geschiedkunde en de technologie kan het gebouw hoog worden gewaardeerd. De ouderdom, de hiermee gepaard gaande inwerking van de tijd en het harmonische geheel hebben er verder toe geleid dat een ‘samengegroeide’ veelheid van bouwwerken als monument kan worden beschouwd. Dit geldt voor een straat, een gracht, een wijk en zelfs een stad of dorp.In Nederland is de wettelijke bescherming sedert 1961 geregeld in de Monumentenwet, waarin ook beschermde stads- en dorpsgezichten zijn opgenomen. (Haslinghuis) met meestal uitbloei van zouten. In dat geval kan herstel1. Weer tot een geheel maken door een onderdeel te vervangen of door wat gescheurd of gebroken is weer terug aan te zetten, of door iets anderszins weer in een goede staat te brengen. 2. Herstel van een vervallen gebouw (of wijk) omvat het opknapwerk dat het weer in een aanvaardbare toestand brengt voor verder gebruik. plaatsvinden zoals gebeurt bij betonconstructies, namelijk de roestende wapening vrij leggen, ontroesten, wapening conserveren en reparatiespecie opbrengen. In die nog natte specie kan de afwerklaag worden gestreken die meestal bestaat uit terrazzoBekleding van vloeren, wanden, kuipen en aanrechten met veelkleurige stukjes marmer of graniet, gebed in een cementmortel. Na verharding glanzend geschuurd. De techniek is uit Italië afkomstig en werd eind XIX door de z.g. terrazzieri voor het eerst in Nederland toegepast. (Haslinghuis). Het grootste probleem is het vinden van de juiste soort korrel en vooral de kleurKleur is een eigenschap van licht die wordt bepaald door de verschillende golflengtes waaruit dat licht is samengesteld.. Het is daarom belangrijk om zo veel mogelijk gebruik te maken van het afkomende materiaal. Die korrels kunnen gemengd worden met nieuw materiaal.

Hout

Houten graftekens zijn de meest kwetsbare graftekens. Deze graftekens vragen regulier onderhoudHet onderhoud van een gebouw of voorwerp is de combinatie van administratieve en technische handelingen die erop zijn gericht om het in een staat te behouden waarin het naar wens kan functioneren.. Als dat achterwege blijft kunnen ze snel verrotten. Gedeeltelijk ingerotte graftekens kunnen behouden worden door ze aan te scherven met geconserveerd hout. Wanneer het grafteken geschilderdSchilderen: oppervlakkige behandeling, bestaande uit het aanbrengen van één of meer verflagen. behoort te zijn, is schilderenSchilderen: oppervlakkige behandeling, bestaande uit het aanbrengen van één of meer verflagen. natuurlijk een goede conserverende behandeling. Beschilderde houten grafmonumenten kunnen in principe zonder veel bezwaar vervangen worden door hout van dezelfde soort, waarna de schildering weer aangebracht kan worden.

De overgang naar de grond blijft het meest kwetsbaar. Wanneer aanscherven niet mogelijk of wenselijk is, kunnen aan de achterzijde twee roestvaste staafjes bevestigd worden die de overgang naar de grond duurzamer maken. In heel uitzonderlijke gevallen kan het hout met kunsthars in vacuümmethode worden geïmpregneerd. Dat kan echter weer problemen oproepen wanneer het hout teerresten bevat die in een vacuümtank explosief kunnen werken. Een vooronderzoekje is altijd nodig. Ook uit deze problematiek blijkt dat standaardoplossingen bij conservering van historische graftekens niet bestaan. Elk object vergt een eigen benadering en aanpak.

Brons, koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD), zink, porselein, glasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is. en email

Brons en koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD)

Brons en koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD) zijn op graftekens vaak toegepast in de vormDe omtrek, vorm of kenmerkende configuratie van een object met inbegrip van zijn contouren; de uiterlijke verschijningsvorm of buitenste begrenzing van het object. (AAT-Ned) van lantaarns, decoratieve bloembakken, vazen, letters of symbolen. Deze materialenEen materiaal is een natuurlijke of kunstmatig geproduceerde stof, grondstof of ingrediënt die bestemd is om verwerkt te worden tot het maken van objecten. (Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed) worden gewoonlijk beschermd door een groen- of bruinkleurig oxidelaagje. Deze laag wordt ook wel patinalaag genoemd. Afhankelijk van de samenstelling van het patina kan het enige bescherming bieden. Een gifgroenkleurig patina kan een indicatie zijn voor een mogelijke aantasting van het brons of het koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD). Soms wordt ook de tekening van het beeld, bijvoorbeeld van een buste, wat verstoord door deze aantasting. Het aanbrengen van enige retouches kan dan een verbetering van de tekening geven. Van brons en koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD) afkomende corrosieproducten kunnen samen met het hemelwater de omgeving verontreinigen. Die verontreiniging zorgt er ook voor dat alg op die plekken niet groeit. Om die reden werden houten of natuurstenen objecten wel afgedekt met een bronzen of koperen dakje. Op zich is tegen deze verontreiniging niet zo veel te doen. Opnieuw patineren van het brons of koperTe gebruiken voor het zuivere metaalelement met het symbool Cu en het atoomnummer 29; het is roodachtig van kleur en is zeer smeedbaar en kneedbaar. Ook te gebruiken voor het metaal wanneer het woirdt bewerkt en gevormd om, meestal in combinatie met andere stoffen, verschillende voorwerpen en materialen te maken. (Toegepaste Kunst Project, RKD) kan voor de korte termijn soms een oplossing zijn. Het aanbrengen van een waslaag kan enige bescherming bieden. Deze activiteit moet dan wel jaarlijks herhaald worden.

Zink

Op zink ontstaat een beschermend grijswit oxidelaagje. Nederland kent naast een tiental zinken grafmonumenten en talloze steekvaasjes vooral graftrommels die van zink zijn vervaardigd. De trommels en de daarin geplaatste kransen worden echter nogal eens gedragen door een ijzeren frame. Deze combinatie van metalenEen metaal is een materiaal dat in vaste vorm kristallijn is, ondoorzichtig, smeedbaar, pletbaar en een goede geleider van warmte en stroom. (Conservation Dictionary) leidt tot oplossing van het zink. Door het zink van het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. te isoleren, kan deze aantasting voorkomen worden of op zijn minst worden vertraagd. Door kunststofKunststoffen zijn chemische verbindingen die door niet-natuurlijke scheikundige processen worden gemaakt. (Wikipedia) tussen het zink en ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. te plaatsenConcentratie van bebouwing. of roestvast staaldraad te gebruiken, kan de contactcorrosie niet plaatsvinden. Het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. schilderenSchilderen: oppervlakkige behandeling, bestaande uit het aanbrengen van één of meer verflagen. en regelmatig onderhouden is natuurlijk het eerste uitgangspunt, maar vaak is het ijzerFe. Dichtheid 7,86 kg/m3. Metaal dat in de bouw zeer veel is toegepast, vooral voor het opnemen van trekkrachten in verankeringen, trekstangen e.d.. Het heeft het nadeel dat het sterk kan corroderen (roesten), waarna door volumevermeerdering schade aan bouwdelen kan optreden. Ook gebruikt voor spijkers, hang- en sluitwerk, siersmeedwerk en vele andere doeleinden. In XVII werd vooral vanwege de taaiheid en buigbaarheid veel ijzer uit Zweden betrokken en als zodanig in bestekken vermeld.Kan ook worden gegoten in vormen. Gietijzer bevat 3-5 koolstof, is bros en kan geen trekkrachten opnemen. Smeedijzer bevat ongeveer 0,1 koolstof. IJzer met zeer weinig koolstof wordt staal genoemd. niet zichtbaar, zeker niet bij de trommel. Het monteren van een nieuwe, geschilderde binnentrommel kan ook het verval vertragen. Het verweerde karakter van het oude zink blijft dan aan de buitenzijde zichtbaar. De aanwezigheid van ventilatiegaatjes in de trommel is zeer belangrijk om condensvorming te beperken; door condens wordt het zink aangetast. De gaatjes moeten het condenswater kunnen afvoeren; ze moeten dan wel op het laagste punt aangebracht zijn. Optimale ventilatieVentilatie is de geforceerde of natuurlijke stroming van lucht een gebouw in, binnen een gebouw en er weer uit, ter bevordering van de behaaglijkheid en om ongewenste waterdamp en (vervuilende) stof kwijt te raken. ontstaat wanneer ook op het hoogste punt in de graftrommel ventilatiegaatjes aanwezig zijn. Het deksel van glasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is. is soms gebroken. Glas kan worden gelijmdAls men twee of meer delen van een object aan elkaar lijmt, voegt men ze met een hechtmiddel samen. of vervangen door gelijksoortig glasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is.. De kransen in de trommel bevatten vaak zinken bladeren en bloemen van steengoed. Herstel van een kapotte krans is een werk voor specialisten, zeker als het om een kralenkrans gaat.

Porselein, glasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is. en email

Zwartglazen tekstborden (ook wel marbriet genoemd), die soms voorzien zijn van een vergulde belettering, emailportretten en porseleinen onderdelen op en aan graftekens kunnen zeer lang mee gaan. De meeste schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. ontstaat doordat de bevestigingsmiddelen gaan roesten. Ze zetten daarbij uit waardoor het glasGlas is de verzamelnaam voor hard, doorzichtig, niet kristallijn materiaal, bereid uit gesmolten zand, kalk en soda (natriumcarbonaat) of potas (kaliumcarbonaat). Met 'niet kristallijn' wordt bedoeld dat glas een gestolde vloeistof is. of porselein breekt en het email afspringt. Vaak ook vallen de zware glazen platen van het grafteken waarbij ze breken. Deze schadeSchade is de ongewenste verandering waardoor een object aan waarde verliest. Schade is vooral het gevolg van materiële veranderingen in het object, maar kan ook veroorzaakt worden door veranderingen in de bewaaromstandigheden of door het verlies van een immateriële eigenschap. kan voorkomen worden wanneer roestende bevestigingsmiddelen tijdig door roestvaste worden vervangen. Glas en porselein kan worden gelijmdAls men twee of meer delen van een object aan elkaar lijmt, voegt men ze met een hechtmiddel samen., email kan bijgetipt worden met emailverf of tweecomponenten email dat in kwaliteit het echte email evenaart. Dit is werk voor specialisten. Om porseleinen crucifixen en engeltjes minder kwetsbaar te maken, zijn de holle delen soms gevuld met specie. Als deze vulling nat wordt, kan zij in de winter bevriezen waardoor uitzettingIn de conservering van schilderijen is uitzetting het toenemen van de afmetingen van de drager. en vervolgens breuk ontstaat. Ook in porseleinen onderdelen behoren daarom kleine afvoergaatjes voor water aanwezig te zijn.  

Nuttige adressen

Aanbevolen literatuur

  • Atema, Y. en L. Bok, Begraafplaatsen als cultuurbezit, RDMZ/Terebinth/LOB, Sdu Uitgevers, Den Haag 2003
  • Spiegel Historiael, XVI nr. 11, november 1981, 589-599, ‘Gietijzeren graftekens in Nederland’, drs. M.L. Stokroos
  • Restauratievademecum RDMZ, Zeist/Sdu Uitgevers, Den Haag, IJzer 01, afl. 1, drs. ing. D.J. de Vries en IJzerconstructie 01, afl. 31, M.W.J. van Rooden en ir. P.K. van der Schuit
  • Gemeentelijk Bureau Monumentenzorg Amsterdam, ‘Gietijzer in Nederland’, ‘Terra cotta in Nederland’, ‘Koper in Nederland’ en ‘Zink in Nederland’, drs. M.L. Stokroos
  • Stichting Teleac, Utrecht, 1994, ‘Begraven & Begraafplaatsen, monumentenBouwwerk dat door zijn grootse, schone of kunstzinnige vormen opmerkelijk is of door de eraan verbonden historische associaties eerbiedwaardig wordt geacht. Ook om zijn betekenis voor de kunst- en bouwgeschiedenis, de geschiedkunde en de technologie kan het gebouw hoog worden gewaardeerd. De ouderdom, de hiermee gepaard gaande inwerking van de tijd en het harmonische geheel hebben er verder toe geleid dat een ‘samengegroeide’ veelheid van bouwwerken als monument kan worden beschouwd. Dit geldt voor een straat, een gracht, een wijk en zelfs een stad of dorp.In Nederland is de wettelijke bescherming sedert 1961 geregeld in de Monumentenwet, waarin ook beschermde stads- en dorpsgezichten zijn opgenomen. (Haslinghuis) van ons bestaan’

Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 3 feb 2021 om 13:42.