Kwelder- en stormruggen

Introductie

Overzicht aardkundig erfgoed

Kwelder- en stormruggen zijn wat hoger gelegen delen van bedijkte of onbedijkte kwelders (of schorren). Ze vormen vooral tijdens stormen, als er veel sediment direct bij de kwelderrand vanuit zee wordt afgezet.

Kwelder- en stormruggen in het kort

Kenmerkendheid

• Kwelder- en stormruggen liggen in zowel bedijkte als onbedijkte gebieden.
• Deze landvormen vormen direct langs de zee, de meeste liggen langs de Zuiderzee en Waddenzee.
• Deze ruggen liggen vaak wat hoger dan de omgeving en zijn zandiger van samenstelling.

Materiaal

Kwelderwallen en stormruggen bestaan uit wat zandiger materiaal dan aanliggende kwelders (vaak zandige klei of zand).

Huidige aardkundige processen

Langs onbedijkte kwelders worden deze wallen soms nog actief gevormd tijdens stormen en hoogwaters.

Achtergrond

Ontstaan en voorkomen

Kwelders zijn getijdegebieden die het grootste deel van de tijd niet onder water staan. Alleen tijdens storm- of springvloed overstromen ze. Deze gebieden zijn vaak begroeid met zouttolerante planten en kennen een systeem van vertakkende kreken en kleinere prielen. Langs de kust komen zowel bedijkte als onbedijkte kwelders voor. In Zeeland worden kwelders schorren genoemd, en in Zuid-Holland gors.

Langs de zee en geulen komt het meeste sediment neer, hier ontstaan wallen (vergelijkbaar met oeverwallen in het rivierengebied). Deze liggen hoger en kennen een wat zandiger van samenstelling, ze overstromen minder vaak en kennen een andere vegetatiesamenstelling. Ook waren dit de plekken die van oudsher (voor de bedijking) het eerst bewoond zijn. Zo zijn de meeste terpen en wierden in Noord-Nederland zijn opgeworpen op kwelderwallen.

Kwelder- en stormruggen komen vooral voor langs oude getijmondingen en langs de oostkant van de Zuiderzee. Het bedijkte kweldergebied van het noordelijk deel van de provincies Groningen en Friesland bestaan vooral uit parallel lopende generaties kwelderwallen. De Biesbosch is een overgangsgebied tussen de benendendelta en het kustgebied, waar een zoetwatergetijde kwelder is gevormd met bedijkte kreken.

Bodems en waterhuishouding

Zowel in de bedijkte als onbedijkte situatie zijn kwelderwallen wat hoger, zandiger en droger dan de omliggende kwelders.

Relaties met landschappelijke waarden

Cultuurhistorie en archeologie

Van oudsher wordt er op kwelders gewoond en ook landbouw bedreven. Vooral de hogere kwelderwallen, met name in het noord Nederlandse terpen- en wierdengebied- zijn daarom archeologisch rijk.

Ecologie en biodiversiteit

Actieve kwelders zijn veelal in beheer als natuurgebied.

Beheer

Aantastingen en bedreigingen

Bij actieve systemen vindt soms afslag plaats. In bedijkte gebieden wordt kwelderreliëf (ruggen, kreken) vaak geëgaliseerd.

Beheeropties

Bij het beheer van terrasranden kunnen verschillende strategieën worden toegepast:

Verder lezen

• Kwelders op geologievannederland.nl

Gebiedsbeschrijvingen

	Provincie	Aardkundig fenomeen (primair)	Aardkundig fenomeen (overige)

---

Zie ook

Hoort bij deze thema's

• Aardkundig erfgoed

Begrippen

kwelders en kwelderruggen

Specialist(en)

• Harm Jan Pierik

---