Deventer - Brink 56 - De Waag

(12508) monumentenregister Monumentnummer: 12508

Introductie

De Waag, gelegen aan het zuideinde van de Brink.

De Waag. Foto door K. Roderburg, 2004. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 02 juli 1968

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1528	1531	exact

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
waaggebouwen

Bouwstijlen

bouwstijl	zuiverheid	toelichting
Laat Gotiek

De voormalige waag is een vrijstaand gebouw van drie bouwlagen met een traptoren en drie spietorentjes. Daartussen zit een omlopende balustrade. Op het met leien gedekte, afgeschuinde schilddak staat een dakruiter voorzien van wijzerplaten. Het pand werd in 1528-'31 gebouwd in laatgotische vormen als combinatie van een waag met, op de verdieping, een representatieve zaal, die mogelijk in eerste instantie als handelshal heeft gediend. Daarboven was de hoofdwacht gevestigd. Het bouwmateriaal zou afkomstig zijn van de in 1526 in opdracht van Karel van Gelre aan de Veluwe-zijde van de IJssel gebouwde blokhuizen Altena en Morgenster, die in 1528 door de Deventernaren waren afgebroken. In de gevels zitten diverse toespelingen op deze gebeurtenis, waaronder een stichtingssteen en reliëfstenen met Kiek in de Pot (Morgenster) en Kiek uut de Pot (Altena). De laatste is een replica uit 1995 van de in 1945 verwoeste reliëfsteen. In de dakruiter hangt een luidklok uit 1555, mogelijk gegoten door Willem Wegewaert. Na herstel in 1620 werd in 1643-'44 aan de voorzijde een rijk gedecoreerd laatmaniëristisch bordes toegevoegd, met een balustrade die rust op toskaanse zuilen en geflankeerd door rechte trappen met schildhoudende leeuwen. Het bordes werd vervaardigd door de Gildehauser steenhouwers Jan Bours en Hans Willem Amshoff. In 1862 werd de waag buiten gebruik gesteld. In 1873 volgde een restauratie waarbij de vier poorten verdwenen en het gebouw tot gymnasium werd ingericht. Vanaf 1913 doet het dienst als stedelijk museum en in 1915-'27 volgde een restauratie naar plannen van W. Uytenhoudt. In 1988 volgde opnieuw een restauratie, waarbij intern een forse vrijdragende brandtrap werd toegevoegd. In de waag bevinden zich onder meer de imposante schouw van het huis ‘De Twaalf Apostelen’ uit 1623, behorend aan de lakenverver Peter Scholier, en de schilderijen van de vier evangelisten door Hendrick Terbrugghen (1621). Tegen de noordgevel hangt een koperen ketel uit 1434, waarin de muntmeester van de heer van Batenburg op beschuldiging van valsemunterij in olie is gekookt. De kogelgaten stammen uit de Franse tijd. (Bron: Monumenten in Nederland, 1998)

Advies omgevings­vergunning

Over dit monument is advies uitgebracht:

• Deventer - Advies 1812075 (17 februari 2026)

Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.

Bronnen en verwijzingen

• Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit rijksmonument
• Monumenten in Nederland (1996-2006) Jan ten Hove, Marieke Knuijt, Chris Kolman, Ben Kooij, Ben Olde Meierink, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Overijssel – Deventer (1998), p. 110
• Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst (1908-1933) Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel VII. De provincie Overijssel - Deventer. (1923)
• Wikipedia Waag (Deventer)

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

• Monumenten

Beschermd stads- en dorpsgezicht

• Deventer

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---