Broek - It Noard 21
Monumentnummer: 13224
Introductie
Omheind kerkhof met klokkenstoel, achter de Broekstertsjerke uit 1913 die zelf niet beschermd is.
Historie
In de 14de eeuw werd langs de Broekstervaart een kerk gebouwd voor de vele boeren in het gebied. De vaart was destijds de enige verbindingsweg omdat er geen wegen waren. In de winter stond het gebied meestal geheel onder water met de boerderijen op kleine eilandjes. Zo zal het ook met de kerk zijn geweest. Die was als gebouw ook gericht op de vaart.
Er zal in de kerk begraven zijn, waarvan ter plekke nog een hardstenen zerk, getuigt. Deze zerk verwijst naar een aantal begravingen in 1616, 1650, 1658, 1663, 1665 en 1666 van leden van de familie Hylkama. De zerk is nu tegen de achterzijde van de huidige kerk geplaatst. De kerk zal in de loop der tijd aangepast zijn maar begin achttiende eeuw werd de toren afgebroken wegens bouwvalligheid. De klok is toen in een aparte klokkenstoel geplaatst.
Broek kwam pas laat uit haar isolement. Het wat oostelijker gelegen dorp Snikzwaag kwam in 1853 aan de weg van Joure naar de Heerenzijl ten noorden van Terkaple te liggen. Pas in 1910 werd vanaf Joure een weg langs Broek aangelegd. Daarmee raakte de oriëntatie op de Broekstervaart achterhaald en richtte men de bebouwing steeds meer op de weg. Dat gebeurde in 1913 ook met de kerk. De oude kerk werd afgebroken en achter het kerkhof werd een nieuwe kerk gebouwd, gericht op de weg. De klokkenstoel bleef op dezelfde plaats. De klok in de stoel werd rond 1600 nieuw gekocht nadat de oude gestolen was. In de Tweede Wereldoorlog werd de klok door de bezetter meegenomen, maar na de oorlog vond men de klok terug op de kade in Harlingen. De klok werd weer teruggehangen en luidt nog steeds voor elke kerkdienst en op het middaguur bij het overlijden van een inwoner van Broek.
Het kerkhof is wat vorm betreft weinig veranderd en zal waarschijnlijk al lange tijd omheind zijn met een iepenhaag. Dergelijke hagen zijn relatief zeldzaam geworden. Bij het kerkhof rechts van de kerk, stond lange tijd een eenvoudig lijkenhuisje. Dit huisje is later verbouwd en voorzien van een garagedeur. In 2015 werd het huisje afgebroken en ter plekke werd een aanbouw gerealiseerd. Dit in verband met het toevoegen van de functie van dorpshuis aan de kerk.
Rijksmonument
De aanwijzing tot rijksmonument is het gevolg van het noemen van de klokkenstoel in de Voorloopige Lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst, deel IX, Friesland. Daarin werd nog niet het kerkhof zelf genoemd, maar bij de aanwijzing is dat als onderligger voor de klokkenstoel wel meegenomen in de bescherming. Dat betekent evenwel niet dat de grafmonumenten op het kerkhof beschermd zijn. Sinds de aanwijzing zijn er voor het kerkhof zelf nooit wijzigingen doorgegeven of vergunningen aangevraagd.
Huidige situatie
Binnen de haag heeft het kerkhof een oppervlak van bijna 1.000 m2. Een grindpad loopt rondom het wat eivormige grafveld waarop vooral stèles staan. Een eenvoudig, weinig monumentaal, dubbel hekwerk geeft toegang tot het kerkhof. De opvallend witte klokkenstoel domineert het beeld nabij het water van Broekstervaart. Het aantal oudere grafmonumenten is de afgelopen decennia sterk afgenomen. De oudste grafmonumenten dateren van het begin van de 20ste eeuw en zijn nog van het 19de-eeuwse type van hoge en smalle stenen met bovenin symboliek zoals palmtak, treurboom of looftak. De jongere grafmonumenten zijn vaker van graniet en ook lager, zoals we die op begraafplaatsen vinden aan het eind van de 20ste eeuw. Er wordt nog steeds begraven op het kerkhof.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 jan 2025 om 03:04.