Eijsden - Kerkplein 5 - Sint Pancratiuskerk

(15509) monumentenregister Monumentnummer: 15509

Introductie

De in oorsprong 9de eeuwse, eenbeukige Romaanse kerk is herhaalde malen verbouwd en werd daarbij ondermeer verlengd en uitgebreid, onder meer met een gotisch koor en een toren van drie geledingen met een tentdak. Zowel schip als toren zijn in natuursteen opgetrokken, de latere koor uitbreiding in mergelsteen.

Orgel

Het uit 1889 daterende orgel verving een voorloper en is geplaatst in een oudere kas. Het is een door Pereboom & Leyser vervaardigd eenklaviers orgel. Zowel de windlade als het orgelfront stammen naar alle waarschijnlijkheid van zijn oudere voorganger. Al in 1903 wordt dit orgel op zijn beurt weer grotendeels gewijzigd door orgelbouwers P.J. Vermeulen & Zn. Het orgel is in de loop der tijd onderhevig aan meerdere restauraties en wijzigingen, Bij een restauratie in1968 is het orgel naar achter geplaatst en zijn de magazijnbalg en conducten vernieuwd. Verschueren Orgelbouw tekende in 2002 voor een restauratie, waarbij onder meer de eerder geplaatste flexibele conducten zijn vervangen door loden exemplaren, de windlade is gerestaureerd en het pijpwerk is hersteld.

Aan het vlakke vierdelige front herkent men de signatuur van Pereboom en Leyser. Het is verwant aan hun werk in Tongeren en een afgeleide van andere, Vlaamse voorbeelden uit de 18de eeuw. De versieringen en het ontwerp stammen van het neoclassicisme. De gebogen bovenlijsten van het dubbele middenveld lopen op naar de rechthoekige torens aan weerszijden. Een rijk versierde vlakke middenstijl draagt een engelenkopje en rand met bladeren en bloemen bekroond met een harp. Aan beide zijden sieren rijke S-lijsten de zijvelden. Segmentbogen in de zijtorens voltooien de golfbeweging die in de middenstijl wordt ingezet. De rest van de orgelkas oogt meer statisch. Een verkropt hoofdgestel op beide zijtorens draagt een decoratie van staande cirkels afgewisseld met ovalen. In de zijkant van de rechtertoren is boven de speeltafel een paneel met ajourgesneden vlechtbanden en kruismotieven aangebracht. De openingen in de onderkas zijn vermoedelijk van later datum.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Kerk van de Heilige Pancratius
Het Historische Orgel, in Nederland, 1886 - 1894, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 131 - 132
Kerkgebouwen in Limburg Pancratius
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et al, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p.261
Reliwiki Pancratius
Wikipedia Pereboom & Leijser
Wikipedia Vermeulen (bedrijf)
Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)
Wikipedia Sint Pancratius

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

Neoromaans, Laat Gotiek, Neoclassicisme en orgels

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.