Franeker - Eise Eisingastraat 3 - Eise Eisinga Planetarium

(15669) monumentenregister Monumentnummer: 15669

Introductie

Woonhuis van Eise Eisinga. In de woonkamer aan de achterzijde bouwde hij zijn planetarium.

Het plafond met het zonnestelsel in het Eise Eisinga Planetarium. Foto : Dick van Mersbergen, RCE

Detail van de zon in het Eise Eisinga Planetarium. Foto door Wouter van der Sar, 2013. Beeldbank RCE, CC BY-SA 3.0

Detail van het radarwerk boven het plafond in het Eise Eisinga Planetarium. Foto : Dick van Mersbergen, RCE

Werelderfgoed

In 2023 is het planetarium door UNESCO ingeschreven als Werelderfgoed.

In het proces van nominatie is veel nieuwe en aanvullende kennis over zowel het pand, de persoon Eise Eisinga en het planetarium verzameld. Zie een selectie hiervan onder het kopje Bronnen.

Het planetarium

Teksten

Op het plafond zijn diverse toelichtingen geschilderd, bijvoorbeeld:

Saturnus doet een keer om de zon in 29 jaar en 364 dagen

Ook boven het plafond zijn teksten verstopt, niet over het zonnestelsel maar over:

Gedenkt dat Godt by u altyd tegenwoordig is

Bronnen en verwijzingen

• E. Havinga, Planetarium-boek Eise Eisinga (Arnhem, 1928).
• H. Terpstra, NEDERLANDS Planetarium: Eise Eisinga's Planetarium te Franeker: het merkwaardige 18e eeuwse kunstwerk en zijn schepper (Franeker, z.j.).
• J.H. van Swinden, Beschrijving van het Eisinga-planetarium te Franeker 1780 (Franeker, 1994).
• Koninklijk Eise Eisinga Planetarium (Wikipedia)
• Koninklijk Eise Eisinga Planetarium Website van het planetarium
• Koninklijk Eise Eisinga Planetarium, The Royal Eise Eisinga Planetarium Franeker : nomination by the Kingdom of The Netherlands for inscription on the UNESCO World Heritage list (Franeker, 2021).
• Nicolaas Matsier, Op onware grootte : maquettes, miniaturen, modellen (Amsterdam, 2023).
• UNESCO World Heritage Convention Eisinga Planetarium in Franeker

Zie ook

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Rijksmonumenten - Canonvenster 24 - Eise Eisinga (pagina bestaat niet)

Hoort bij deze thema's

• Werelderfgoed
• Monumenten

Begrippen

ankers (bevestigingsmiddel) en woonhuizen

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---