's-Gravenhage (Den Haag) - Zeekant 12 - Vuurtoren van Scheveningen

(18111) monumentenregister Monumentnummer: 18111

Introductie

De vuurtoren van Scheveningen is een uit gietijzer geconstrueerde twaalfzijdige vuurtoren. De roodbruin geschilderde schacht heeft een omloop met witgeschilderde balustrade en een wit lichthuis met een groene koperen koepel.

Kenmerken

Rijksmonument sinds: 04 juli 1978

Bouwactiviteiten

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1875	1875	exact

Bouwtypen

bouwtype	toelichting
vuurtorens

Bouwstijlen

bouwstijl	zuiverheid	toelichting
neogotiek		Neogotische details

Ambachten

vakman	plaats	beroep	toelichting
Quirinus Harder		architect / bouwkundige / constructeur
Nering Bögel	Deventer	ijzergieter

Geschiedenis en omschrijving

De eerste schriftelijke vermelding van een vuur bij Scheveningen dateert van 1531. Dit was een vierkant, stenen torentje met een plat dak waarop een vuur werd gestookt. Deze zogenaamde vuurboet of vuurbaak werd beheerd door de kerk. In 1595 werd er een nieuwe vuurbaak gebouwd, die in 1850 met zes meter werd verhoogd. De snelle ontwikkelingen in de scheepvaart maakten het nodig om nog geen drie decennia na die verbouwing de kustverlichting van Scheveningen opnieuw te verbeteren. Er moest nu een hoog, krachtig verkenningslicht komen. Quirinus Harder maakte daarom in 1874 een ontwerp voor een gietijzeren vuurtoren. IJzergieterij Nering Bögel uit Deventer kreeg de opdracht voor de bouw van de toren.

De eerste gietijzeren vuurtorens, waaronder die van Scheveningen, werden opgebouwd uit platte segmenten, waardoor de torens hoekig van vorm werden. Voor platte segmenten was het makkelijker om houten mallen te maken dan voor gebogen segmenten. Het duurde dus even voordat men de giettechniek voor ronde vuurtorens in de vingers had.

De toren heeft inwendig negen gietijzeren vloeren die gedragen worden door middenkolommen met Corinthische kapitelen. De vloeren worden verbonden door gietijzeren spiltrappen. De koperen koepel van het lichthuis is voorzien van een walmbol met daarop een windwijzer in de vorm van een zeemeermin.

Optiek

In 1922 werd de toren voorzien van een andere optiek: een bundeloptiek van de derde grootte (brandpuntsafstand 500 mm), vervaardigd door de fabrikant Barbier, Bénard et Turenne uit Parijs. Deze optiek, uit 1912, was afkomstig van het hoge licht van Hoek van Holland en is er nu nog steeds.

Boven deze scheepvaartoptiek werd een luchtvaartoptiek geplaatst en de koperen platen van de koepel van het lichthuis werd vervangen door glazen ruiten. De vuurtoren van Scheveningen werd onderdeel van een stelsel van luchtvaartlichten dat het vliegverkeer in het donker de weg moest wijzen. Radar was in die tijd nog onbekend.

De luchtvaartoptiek werd aan het begin van de Tweede Wereldoorlog verwijderd en is niet meer teruggeplaatst. Omstreeks 1958 zijn de ruiten van de luchtvaartkoepel vervangen door koperen platen, waardoor het weer een gesloten kap werd. In 1960 is tevens de omloop rond de kap verwijderd omdat hij geen functie meer had.

In november 2023 werd de lampenwisselaar met kwikjodidelampen die lange tijd in gebruik was vervangen door een ledarmatuur van ITO Navaids.

Kustwachtpost

In 1921 is de bovenste verdieping van de toren ingericht als uitkijklokaal voor de kustwachters. Daartoe werden in een aantal gietijzeren segmenten vlak onder de eerste omloop ramen geplaatst. In 1953 is het uitkijklokaal verplaatst naar de zesde verdieping. Ook daar werden ramen aangebracht. Bij de reconstructie van de bovenste verdieping in 1960 zijn de ramen van het eerste uitkijklokaal verdwenen. Het uitkijklokaal op de zesde verdieping is nu in gebruik door de reddingsbrigade. Het interieur is in de loop van de tijd aangepast en voorzien van moderne communicatiemiddelen.

Samenhang met andere objecten

Aan weerszijden van de vuurtoren staat een in 1875 gebouwde dubbele dienstwoning. Het zijn witgepleisterde woningen met een rood pannendak. Ze zijn gelijktijdig met de vuurtoren beschermd (rijksmonumentnummers 18109 en 18110).

De in 1875 gebouwde opzichterswoning is in 1972 afgebroken om ruimte te creëren voor het nieuwe gebouw van de Technische Dienst van ’s-Rijkskustverlichting. Ook de extra dubbele lichtwachterswoning die in de jaren tachtig van de negentiende eeuw was toegevoegd is er niet meer. Deze is aan het begin van de twintigste eeuw al afgebroken, met het oog op uitbreiding van wat toen nog het Proefstation van ’s-Rijkskustverlichting heette.

Monumentale waarde

De vuurtoren van Scheveningen is een van de drie nog bestaande hoekige gietijzeren vuurtorens in Nederland is. De andere, eveneens door Harder ontworpen hoekige gietijzeren vuurtorens zijn: de vuurtoren van Breskens (Hoge Licht Nieuwe Sluis, rijksmonument nr. 31526) en de vuurtoren van Huisduinen (Lange Jaap, rijksmonument nr. 335626). De monumentale waarde wordt mede bepaald door de nog aanwezige dienstwoningen aan weerszijden van de toren. Ensembles van een vuurtoren met originele dienstwoningen zijn er niet veel meer in Nederland.

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging

In aanvulling op deze waarde-beoordeling door de RCE kan vermeld worden dat de vuurtoren van Scheveningen een van de drie nog bestaande hoekige gietijzeren vuurtorens in Nederland is. De andere, eveneens door Harder ontworpen veelhoekige gietijzeren vuurtorens zijn:

• Breskens - Panoramaweg 1 - Hoge Licht van Nieuwesluis (1867)
• Huisduinen - Zeeweg 5 - Vuurtoren van Huisduinen, Lange Jaap (1877-1878)

---

Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met de Nederlandse Vuurtoren Vereniging.

Bronnen en verwijzingen

• Beeldbank RCE
• J.J. Havelaar, De vuurtoren van Scheveningen. Scheveningen : Museum Scheveningen. - 1995. - 72 p. : ill. fot. : 22
• Kouwenhoven, Peter (2019). De vuurtoren van Scheveningen. Deel 2: de gietijzeren toren. De Vuurboet 28(4), 4-11.
• Kouwenhoven, Peter (2019). De vuurtoren van Scheveningen. Deel 1: van vissersvuur tot vuurbaak. De Vuurboet 28(3), 4-9.
• Nederlandse Vuurtoren Vereniging: Historische waardebepaling ‘De vuurtoren van Scheveningen’.
• Rijkswaterstaat: projectoverzicht ‘Vuurtoren Scheveningen’.
• Wikipedia Korte beschrijving van Quirinus Harder. Daarbij lijst van door hem ontworpen vuurtorens

Zie ook

Monumenten

• 's-Gravenhage (Den Haag) - Zeekant 8
• 's-Gravenhage (Den Haag) - Zeekant 10
• Breskens - Panoramaweg 1 - Hoge Licht van Nieuwesluis
• Huisduinen - Zeeweg 5 - Vuurtoren van Huisduinen, Lange Jaap

• Huisduinen - Zeeweg 5 - Vuurtoren van Huisduinen, Lange Jaap

Artikelen

• Rijksmonumenten
• Rijksmonumenten - Uitvoerders - IJzergieterij Nering Bögel
• Rijksmonumenten - Ontwerpers - Quirinus Harder (1801 – 1880)

Hoort bij deze thema's

• Monumenten

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

---