Haarlem - Gierstraat 3 - Drogisterij A.J. van der Pigge

(19158) monumentenregister Monumentnummer: 19158

Introductie

Een drogisterij in de ouderwetse betekenis van het woord heeft tegenwoordig museale waarde, maar is nog springlevend bij Van der Pigge in Haarlem.

Auteur: Maartje Taverne

Deze tekst is afkomstig van de niet meer bestaande website Monumentale Interieurs (monumentaleinterieurs.nl) en dateert uit circa 2019. Het platform Monumentale Interieurs was onderdeel van het Programma Interieurs (2015-2019) van de Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed. Heeft u aanvullingen of verbeteringen? U kunt op deze kennisbank reageren via het reactieformulier.

‘Affaire in Droogerijen’

Wanneer Antonie Johannes van der Pigge voor zijn ‘Affaire in Droogerijen’ in 1849 een geschikt pand in Haarlem zoekt, valt zijn keus op het strategisch gelegen Gierstraat 3. Het ligt in de buurt van veel deftige huizen aan de Grote Houtstraat en de Oude Gracht, en dicht bij de levendige Botermarkt, die zorgt voor voldoende aanloop. Halverwege de negentiende eeuw vormt de drogisterij met het uithangbord en de gaper geen uitzondering tussen de oude winkelwoonhuizen. Het contrast tussen de alledaagsheid van de winkel bij de oprichting, en het huidige, uitermate zeldzame winkelinterieur met nostalgische inrichting en assortiment is treffend.

Ingesloten

De winkel van Antonie wordt overgenomen door zijn schoonzoon Joannes van Os, die de zaak tot bloei brengt. Inmiddels is de 6de generatie van het familiebedrijf aangetreden. Legendarisch wordt de zaak eigenlijk pas aan het begin van de 20ste eeuw als Joannes’ zoon Anton van Os de strijd aangaat met het grootwinkelbedrijf Vroom & Dreesmann. In de jaren '20 van de vorige eeuw koopt V&D in de Haarlemse binnenstad een heel huizenblok op om er een modern warenhuis te bouwen. Alleen Van Os wil zijn pand niet verkopen. Uiteindelijk bouwt V&D het warenhuis om de drogisterij heen. Vandaag de dag levert dat een uniek stadsgezicht op: een klein, oud pand, omsloten door een moderne reus.

De geur van kruiden en drop

De huidige zaak bestaat uit het oorspronkelijke winkelinterieur dat bij de oprichting in 1849 werd vervaardigd. De houten kasten, planken en de toonbank zijn groen en bruin geschilderd. Het is niet alleen bijzonder dat de kasten inclusief de laden nog dagelijks worden gebruikt, maar ook dat wat op de laden staat, er ook werkelijk in zit en wordt verkocht. Naast de winkel is er de kelder waar in het verleden de producten werden vervaardigd. Om de monumentale waarden van de winkel niet te veel geweld aan te doen en toch aan wetgeving te voldoen, gebeurt dit nu elders. Op de verdiepingen boven de winkel is onder meer de drop- en kruidenzolder gesitueerd waar een heerlijke, onvergetelijke geur hangt van zoethout en gedroogde kruiden.

Inventarisboeken

De winkelinventaris maakt het tot een bijzonder ensemble. Aanwezig zijn onder meer gapers, oude vijzels, trechters, geijkte maatbekers en vooral veel stopflessen en houten tonnetjes. Ook hangen er de portretten van de oprichter en diens opvolgers. De 2 zeeslangen en een opgezette krokodil komen uit de verzameling van Anton van Os en zijn in de jaren '20 aan de inventaris toegevoegd. Aan het interieur is de afgelopen eeuw weinig veranderd, getuige oude foto’s. Ook het assortiment is in meer dan 150 jaar weinig veranderd. De winkelinventarisboeken uit de 2de helft van de negentiende eeuw geven een goed beeld van wat er bij de drogisterij werd verkocht en tot op de dag van vandaag te koop is.

Overlevingsstrategie

Het interieur is indertijd gemaakt en aangepast vanuit functionele overwegingen, zonder nostalgisch effectbejag. Voornaamste doel was het verkopen van de zalfjes en middeltjes die er werden geproduceerd. Het is niet te onderschatten hoe uitzonderlijk deze inkijk in het verleden is. Het koppige verzet tegen de inmiddels opgeheven grootschalige winkelketen is niet alleen een uitstekende overlevingsstrategie gebleken voor Van der Pigge, die met zijn thuisbezorging en webshop volledig bij de tijd is. Het uiteindelijke resultaat, een authentiek historisch en daarom uniek winkelconcept – sluit ook naadloos aan bij de wens van de hedendaagse consument.

Bronnen en verwijzingen

Nijgh, L. (1999). Met open mond. Haarlem: Mevos
Os, H.W.M. van (1949). 100 jaar van der Pigge. Haarlem: uitgegeven in eigen beheer

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het reactieformulier