Harlingen - Voorstraat 81

woonhuizen
winkels

(20699) monumentenregister Monumentnummer: 20699

Introductie

De kaart van Harlingen uit 1588 is de eerste schriftelijke bron waarop bebouwing zichtbaar is op deze plek. De huidige opzet van het monument is tot stand gekomen in de 17e eeuw. Rond 1600 eerst de bouw van het voorhuis en een later in de zeventiende eeuw de bouw van het achterhuis, beide bestaande uit twee bouwlagen plus een zolder. De vloerniveaus en de nok en goot van het achterhuis liggen iets lager dan die van het voorhuis. Beide bouwdelen onderscheiden zich ook van elkaar door een afwijkende kleur baksteen.

Tijdlijn

(Bron: Bouwhistorische verkenning Voorstraat 81, Harlingen, Natasja Hogen erfgoedadvies, 2025)

Trapgevel met kruiskozijnen en achterliggende zadeldak

(1588) Voorhuis, bebouwing op de kaart van Harlingen waarschijnlijk voorzien van een trapgevel met kruisvensters.
(1613) Voorhuis, bebouwing op de kaart van Laurentius: gemetselde trapgevel en een zadeldak haaks op de Voorstraat met twee gemetselde schoorstenen.

Bouw van een achterhuis

(17e eeuw) Huidige opzet met voor- en achterhuis.

Vernieuwing trap- door lijstgevel en een dakkapel

(18e eeuw) Vernieuwing trapgevel door lijstgevelmet dakkapel, wolfseind en nokschoorsteen. Nieuwe vensters met schuiframen. Dakkapel met gemetselde zijwangen in Lodewijk XIV-stijl. Wijziging indeling van de eerste verdieping van het voorhuis. Driepaneelsdeuren met kozijn en architraven.

Samenvoeging voor- en achterhuis en vernieuwing van de ramen

(19e eeuw) Nieuwe schuiframen.
(1855) Samenvoeging van de bovenwoningen van het voor- en achterhuis. Realisatie nieuwe gang en wijziging van de indeling van enkele aangrenzende vertrekken.

Een moderne winkelpui en modernisering interieur

(1900) Houten winkelpui in neoclassicistische stijl met kroonlijst met fries en tronies.
(20e eeuw) En-suite schuifdeuren op de eerste verdieping in Art Deco-stijl tussen de voorkamer en tussenkamer.
(16 februari 1966) Aanwijzing als rijksmonument 20699.

Beschrijving 2025

Het voorhuis is gedekt onder een zadeldak met voorschild en een eenvoudige topgevel aan de achterzijde, inmiddels een binnengevel. Het achterhuis heeft een zadeldak, opnieuw met een eenvoudige geveltop in de achtergevel. Op de nok van het voorhuis staan twee prominente gemetselde schoorstenen afgedekt met een houten bord met kroonlijst. De voorgevel, uitgevoerd als met gesneden consoles gedecoreerde lijstgevel in Lodewijk XIV-stijl. Ook deze ingreep tekent zich duidelijk af door de kleur van het metselwerk. De houten winkelpui in neoclassicistische stijl. Op de verdieping heeft de voorgevel een indeling in drie vensterassen, met achttiende-eeuwse schuiframen met een negentiende-eeuwse roedenverdeling. Centraal op het voordakvlak bevindt zich een rijk geornamenteerde dakkapel met gemetselde zijwangen eveneens in Lodewijk XIV-stijl. De zij- en achtergevels zijn eenvoudig uitgevoerd in metselwerk zonder ornamenten, waarbij de achtergevel is uitgevoerd als eenvoudige topgevel.

Monumentale waarde

Op basis van het onderzoek in de bouwhistorische verkenning Natasja Hogen Erfgoedadvies uit 2025 kan worden gesteld dat het monument cultuurhistorische en stedenbouwkundige waarde vertegenwoordigt als onderdeel van de historische straatwand van de Voorstraat en de historische binnenstad van Harlingen. Stedenbouwkundige waarde vertegenwoordigt eveneens de opzet met voor- en achterhuis, vermoedelijk gebouwd respectievelijk rond 1600 en later in de zeventiende eeuw, met kappen haaks op de straat. Het pand vertegenwoordigt bouwhistorische waarde vanwege de ouderdom van de vloer- en kapconstructies, met stapelspanten en vliering in het voorhuis, dekbalkspanten in het achterhuis, en in beide bouwdelen daksporen in rondhout, die in principe nog gaaf aanwezig is. Het pand vertegenwoordigt architectuurhistorische waarde vanwege de zorgvuldig vormgegeven voorgevel, die in de eerste helft van de achttiende eeuw nieuw werd opgetrokken in Lodewijk XIV-stijl, met hieronder een in het laatste kwart van de negentiende eeuw of rond 1900 aangebrachte winkelpui. Ook de zijgevels en achtergevels van het voor- en achterhuis, opgetrokken in Friese moppen, vertegenwoordigen vanwege de ouderdom architectuurhistorische waarde. De schuiframen in de verschillende gevels zijn aangebracht in de achttiende eeuw (in oudere gevelopeningen) en hebben een negentiende-eeuwse roedenverdeling. Ook de indeling van de eerste verdieping vertegenwoordigt vanwege de hoge ouderdom grotendeels hoge monumentwaarde.

Bronnen en verwijzingen

Bouwhistorische verkenning Voorstraat 81, Harlingen, Natasja Hogen erfgoedadvies, 2025

Zie ook

Artikelen

Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

Monumenten

Beschermd stads- en dorpsgezicht

Harlingen

Specialist(en)

Mieke van Bers

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

Inhoud