Rotstergaast - Schoterweg bij 11
Monumentnummer: 20851
Introductie
Afgelegen kerkhof met klokkenstoel..JPG)
Historie
Langs de noordzijde van de Tjonger ligt vanaf Nieuweschoot een uitloper van wat hogere zandgrond, in Fryslân gaast genaamd. De strook strekt zich uit over een kilometer of vier á vijf en dankt zijn ontstaan aan de ijstijden die ook zwerfkeien meevoerden. Met de rivier aan de ene kant en de lagere gronden aan de noordzijde was de zandrug zeer geschikt voor bewoning. Begin 14de eeuw is er sprake van twee kapellen, aan het eind van de zandrug. Westergaast en Rotstergaast waren de benamingen. De kapel van Rotstergaast werd tot kerk gemaakt maar de draagkracht van de bevolking was onvoldoende om de kerk aan te houden. In 1718 kwam de kerk te vervallen en werd deze afgebroken. In 1722 is er sprake van een klokkenstoel op het kerkhof waarin een klok hing, teruggaand tot 1556.
Begin 19de eeuw werd het kerkhof ingetekend op de kadastrale kaart van Nederland. Op die kaart is niet de weg te zien die over de percelen liep en met een bocht direct rond het kerkhof liep. Deze zogenaamde onverharde polderdijk vormde samen met enkele voetpaden de enige toegang tot het dorp. Achter het kerkhof, in de richting van de Tjonger lag de dorpsschool. Na verbetering en verharding in 1927 kwam het kerkhof wat verder van deze weg te liggen. De ruimte tussen de weg en het kerkhof werd in 1928 ingevuld met een eenvoudige hervormde kapel door de kerkvoogden van Sint Johannesga.
De school achter het kerkhof werd ergens eind 19de eeuw afgebroken en van de afkomende stenen werd onder meer het lijkenhuisje op het kerkhof opgetrokken. Van de afgebroken kerk werden bij het delven van graven herhaaldelijk tegels en bakstenen aangetroffen.
De klok werd in 1943 uit de klokkenstoel gehaald door de bezetter en is niet meer terugkomen. Bij de herbouw van de klokkenstoel is in 1950 een nieuwe klok in de klokkenstoel gehangen. Vervolgens werd de klokkenstoel herbouwd in 1976, nadat de vorige door een storm in 1972 was vernield. Inmiddels is de klokkenstoel in 2023 geheel vernieuwd. Het aanzien is door de jaren hetzelfde gebleven, net als dat van het kerkhof. Inmiddels staat de klokkenstoel niet meer op 6 zwerfkeien, maar op een betonnen fundering. De keien liggen er nog wel.
Rijksmonument
Reeds in de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst van 1930 werd de klokkenstoel op het kerkhof genoemd. Waarom in 1968 ook het kerkhof zelf meegenomen is in de bescherming is niet bekend. De omschrijving van het kerkhof met klokkenstoel slaat niet op de grafmonumenten op het kerkhof en feitelijk ook niet op het lijkenhuisje. Vanzelfsprekend behoren het ommepad en de groene zoom rondom wel tot het kerkhof.
Huidige situatie
Een kort pad van zo'n 30 meter loopt van de weg richting het kerkhof, langs de kapel. De toegang tot het kerkhof wordt gevormd door een eenvoudig dubbel smeedijzeren hekwerk tussen gietijzeren pijlers, bekroond met dennenappels. Het hekwerk staat op een betonnen dam over een ondiepe sloot die rond het kerkhof loopt. Het hoogste punt, waar de klokkenstoel staat, ligt bijna 3 meter hoger dan het omringende land.
De grafmonumenten staan met name aan de oostzijde van het kerkhof en langzamerhand wordt ook begraven op het westelijke deel. Dat gebeurt met moderne grafmonumenten, terwijl de oude hardstenen stèles steeds meer uit het zicht verdwijnen.
Het ommepad, onverhard, is geheel intact met aan de achterkant, op het verste punt van het ommepad, het kleine bakstenen lijkenhuisje. Het huisje staat in een brede rand van loofbomen en struiken. Deze zorgen met name in de zomer voor een beschutte ruimte.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Het dorp Rotstergaast Nieuwsblad van Friesland : Hepkema's Courant, 08-11-1950
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 jan 2025 om 03:04.