Oldenzijl - Oldenzijlsterweg 4 - Nicolaaskerk

(21321) monumentenregister Monumentnummer: 21321

Introductie

Dertiende-eeuws kerkgebouw met inspringende halfronde sluiting; deze is uitwendig versierd met twee nissengeledingen, waarvan de bovenste bakstenen bewerkte kapitelen heeft. Inwendig een koepelgewelf met doorhangende sluitsteen en eveneens versierde kapitelen in koorsluiting en schip. Achttiende-eeuwse preekstoelkuip; éénklaviers orgel in 1900 gemaakt door de gebroeders Van Oeckelen; herenbank met opzetstuk, waarin wapen Alberda-Clant; knopbanken, enige zerken. Geschilderd gedenkbord. Het kerkgebouw is eigendom van de Stichting Oude Groninger Kerken.

Versterkingsopgave

De kennis op deze pagina is (deels) verzameld in het kader van de versterkingsopgave als gevolg van de aardbevingsproblematiek in de provincie Groningen. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) was de opdrachtgever voor deze versterkingsopgave in de periode 2016 t/m 2028.

Totaal omvat de versterkingsopgave ongeveer 360 rijksmonumenten. Deze rijksmonumenten zijn aan de hand van een norm constructief onderzocht op voldoende veiligheid voor de bewoners en gebruikers. De monumenten die constructief niet voldoen aan de norm zijn versterkt. Iedere versterkingsopgave is steeds zo veel mogelijk gecombineerd met een instandhouding-, verduurzamings- en/of herbestemmingsopgave.

De tijdlijn van de Nicolaaskerk

De eerste bewoning op deze plek tussen 1000 en 1250)

kwelderwal in Fivelboezem
Wierde op kwelderwal, rechthoekig met omgrachting

De bouw van een kerk gewijd aan Nicolaas (13e - 16e eeuw)

niet ingedeeld westelijk gedeelte, in twee vakken ingedeeld oostelijk gedeelte met absis, geheel overwelfd:
Koepelgewelf: overgangsvorm meloen en kruisribgewelf, gebundelde wandpijlers;
Koor: bakstenen plint, omkraalde openingen, laag geplaatste vierpasvensters, ingesnoerde apsis in rijnlandse vormen, terra cotta kapitelen;
Vrijstaande toren
(1570) herstel binnen, buiten: afbraak westelijk gedeelte vernieuwd door enkelvoudige balklaag, herplaatsing kapconstructie met dekbalkjukken, behoud absis
(1570) wandschildering

De eerste versteviging met trekbalken in de 17e eeuw

(1683) memoriesteen,
enkelvoudige balklaag met sleutelstukken met 17e eeuws profiel, moerbinten waarop nieuwe kapconstructie met dekbalkjukken, trekbalken gewelf 17e eeuwse detaillering,
dakruiter, klok, herenbanken
verhoging van de absis en steunberen in de 18e eeuw
(1743) preekstoel, vernieuwde herenbank, zerken, gedenkbord
(1829) sloop toren

De Nicolaaskerk als een monument (20e eeuw- heden)

1930 slechte staat
1940 restauratieplan Wittop Koning: reconstructie middeleeuwse situatie zonder steunberen, reconstructie dakvoet absis (verlaging, eigen dak), opening toegang zuidzijde, betonversterking fundering + dakvoet, vernieuwing kapconstructie (grenen, dekbalkjukken dekbalk/ jukstijlen en korbelen), flieringen met schoren, sporenparen met haanhouten, halfhoutse zwaluwstaartvormige , gehakte telmerken, verticaal beschot, (merken en geschaafde profielen verwijzen naar restauratie 1950) overkepingen. Hoekkepers met oplangers (grenen) boven apsis voorzien van regels met verticaal beschot.
1950 start restauratie i.s.m. Offringa.

De monumentale waarde van de Nicolaaskerk

Kerkgebouw

De huidige verschijningsvorm van een zaalkerk met dakruiter, tot stand gekomen vanaf de 13e t/m de 20e eeuw. De toegepaste materialen, detaillering en constructie die bij deze geschiedenis horen waarbij de 13e, 14e en 5e eeuwse onderdelen als zeldzaam zijn aan te merken vanwege de ouderdom vertegenwoordigen.

Kap

Grenenhouten constructie op de kerk van vier dekbalkjukken, bestaande uit een dekbalk, twee jukstijlen en korbelen. Over de uiteinden van de dekbalk flieringen die met schoren aan de jukstijlen is gekoppeld. Over de flieringen sporenparen met haanhouten eveneens in grenenhout die met halfhoutse zwaluwstaartvormige overkepingen aan elkaar zijn verbonden. De sporen zijn voorzien van gehakte merken. Over de sporen regels en een verticaal beschot. Het merkensysteen en de geschaafde profielen wijzen op het aanbrengen van de constructie tijdens de restauratie in de jaren 1950-1952. Grenenhouten hoekkepers met oplangers boven de apsis (bouwdeel B) tegen de oostelijke topgevel van de kerkruimte (bouwdeel A), voorzien van regels, waarover een verticaal beschot is aangebracht.

Bronnen en verwijzingen

Zie ook

Artikelen

Rijksmonumenten

Hoort bij deze thema's

Begrippen

dakruiters, herenbanken, orgels, preekstoelen, luidklokken en gedenkborden

Specialist(en)

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.

werkzaamheid	van	tot	nauwkeurigheid	toelichting
vervaardiging	1200	1300	globaal
wijziging	1400	1500	globaal	herstel; kapconstructie; schilderingen
wijziging	1600	1700	globaal
wijziging	1700	1800	globaal
wijziging	1829	1829	exact	sloop toren
restauratie	1900	2000	globaal

Inhoud