Wergea - Greate Mar bij 1
Monumentnummer: 22879
Introductie
Zerk voor P. J. Kley, die in 1623/3 het Wargaster meer liet indijken.
Historie
Begin 17de eeuw hechtte de Friese Staten aan het indijken van nieuw land en stelde deze vrij van belasting. In combinatie met de hoge landbouwprijzen leidde dit tot tal van initiatieven in het waterrijke Fryslân. In 1631 werd door de bewoners van het dorp Wirdum aan de Amsterdamse koopman Paulus Jansen Kley en een aantal Friese investeerders toestemming gegeven om het Wargaster Meer droog te leggen en te bedijken. Het Wargaster Meer werd van een ringvaart voorzien, bedijkt en door drie molens drooggemalen. Uiteindelijk zou de opbrengst van de drooggelegde polder tegenvallen. De bodem van het meer bestond uit minder kalkrijke klei en was weinig geschikt voor landbouw.
Kley overleed op 4 september 1655, waarna hij overeenkomstig zijn wens werd begraven in de kerk van Eagum, gelegen ten zuiden van de polder. Ook zijn in 1662 overleden broer Wilhelm Kley werd in de kerk begraven. Op beide graven lag een zerk. De kerk van Eagum is in 1838 verkocht en in 1856 afgebroken. Waar de zerk voor Wilhelm is gebleven, is niet bekend, maar de zerk voor Paulus Jansen werd in de jaren dertig van de vorige eeuw aangetroffen op het erf van een boerderij tegenover de kerktoren van Eagum.
Op 25 september 1939 werd de zerk voor Kley overgedragen aan het waterschapsbestuur nadat deze op initiatief van het Friesch Genootschap in een bocht was geplaatst van de weg door de Meerpolder. De zerk bevat een wapenschild met daarboven de tekst: “Hier rvst de Kley, de ziele / Leeft in vreugt; / O mensch, vreest God opdat / Ghy leeven meugt.’ Daaronder de tekst: “PAVLVS IANS / KLEY / is gervst den 4 Septem / bris anno 1655 ovdt / synde 73 iaeren.”
Bij het verplaatsen werd ontdekt dat de onderzijde een grafschrift uit 1782 bevat, hetgeen erop wijst dat de zerk is hergebruikt.
Rijksmonument
In 1971 werd het grafmonument aangewezen als rijksmonument. Het is waarschijnlijk een van de weinige monumenten die verwijst naar de drooglegging van de Friese polders in de 17de eeuw. De aanwijzing zal mede tot stand zijn gekomen doordat er al verschillende artikelen waren gewijd aan deze bijzondere zerk en de inpoldering.
Huidige situatie
De grafzerk voor Kley ligt in een bocht van de Greate Mar nabij Wergea, met aan weerzijden van de zerk struiken. De zerk is aan de onderzijde beschadigd en vertoont ook enkele breuken. Aan de achterzijde is een hardstenen gedenkplaat geplaatst met de verwijzing naar de indijking van het Wargaster Meer en de rol die P.J. Kley daarbij speelde.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Heerma van Voss, A.L; De inpoldering van de Wargaster Meer en Paulus Jansz. Kley, in: De Vrije Fries 34 (1937) 104-121.
- Honderd en achtste verslag van de toestand en de handelingen van het Friesch Genootschap van Geschied-, Oudheid- en Taalkunde te Leeuwarden, Fries Genootschap (1939) p. 3
- Schroor, M.; ‘Droogmakerijen in Friesland (1600-1800)’, in Noorderbreedte 13(3), (1989) pp. 73–78
Zie ook
Hoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 23 sep 2025 om 02:21.