Katwijk aan den Rijn - Kerklaan bij 12-14
Monumentnummer: 23518
Introductie
Langs de Kerklaan geeft een fors hek tussen gemetselde pijlers toegang tot de achter het koor van de kerk liggende grafkelder van de familie Van Wassenaer.
Historie
Al vanaf de late middeleeuwen had de familie Van Wassenaer bezittingen in en rond Katwijk. De relatie met Katwijk gaat terug tot 1339, toen Philips III van Wassenaer werd beleend met de ambachtsheerlijkheid Valkenburg-Leiden, waaronder ook Katwijk viel. Door overerving via een familie die trouw bleef aan de koning van Spanje gingen de bezittingen verloren. Langs allerlei omwegen belandden de heerlijkheden rondom Katwijk via de tak Duivenvoorde in 1737 toch weer in het bezit van het geslacht Van Wassenaer. De familie had een grafkelder in de kerk van Katwijk aan den Rijn waar Rombout Verhulst in 1663 in opdracht van Maria van Reygersbergh een grafmonument vervaardigde voor haar man Willem van Liere, heer van Katwijk. Door het huwelijk van Frederik Hendrik van Wassenaer met Jacoba Josina Isabelle van Wijhe, nicht van Willem van Liere III kwam de grafkelder en alle bezittingen in 1737 weer in handen van de familie Van Wassenaer. In het familiewapen dragen zij het wapen van Katwijk, een van zilver beladen schuin kruis op een blauwe achtergrond.
Na het verbod op het begraven in de kerk in 1829 werd de grafkelder aangepast zodat deze via een toegang van buitenaf te benaderen was. In 1858 werd ook buiten de kerk een grafkelder aangelegd, afgedekt met een tombe, gelegen achter het oude koor van de kerk. De ruimte hier wordt ook gebruikt voor andere begravingen. De toegang aan de straatzijde wordt gevormd door een bijpassend hekwerk. Op de hekpijlers zijn twee schilddragende leeuwen opgenomen met links het wapen van de familie Van Wassenaer van Katwijk en rechts de klimmende Nederlandse leeuw. Onder de leeuwen staat links ANNO en rechts 1758. Die datering wijst niet op de plaatsing van het hek ter plekke. De pijlers zijn namelijk afkomstig van de voormalige tol aan de weg naar Rijnsburg. Waarschijnlijk zijn ze daar ergens in de 19de eeuw weggehaald omdat de weg verbreed werd.
De leeuwen op de pijlers lijken vervaardigd van Belgisch hardsteen, terwijl ze geplaatst zijn op zandstenen afdekplaten. De bakstenen pijlers ogen 19de-eeuws, met name door de wijze waarop de pijlers gedecoreerd zijn. De zijkanten zijn gedeeltelijk afgeschuind. De onderzijden van de pijlers zijn uitgemetseld en sluiten aan op een lage schansmuur met ezelsrug waarop een smeedijzeren hekwerk is geplaatst. Dit zwart geschilderde hekwerk sluit aan op het dubbele openslaande hekwerk dat tussen de pijlers is geplaatst.
Rijksmonument
In de Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel III. De provincie Zuid-Holland uit 1915 wordt het hekwerk genoemd. Bij de aanwijzing van de kerk in 1971 werd niet meteen het hekwerk ook mee beschermd. Dat volgde pas in 1978. De reden daarvoor is niet bekend. In de monumentendossiers is over aanpassingen of onderhoud van het hekwerk niets bekend.
Huidige situatie
Vandaag de dag is het hek altijd gesloten. Via een eenvoudig houten hekwerk kan men echter via het kerkhof de locatie van de grafkelder betreden. Voor het hek staan regelmatig auto's geparkeerd wat het zicht op het hekwerk niet ten goede komt. In 2025 laat de onderhoudssituatie enigszins te wensen over.
Inmiddels heeft de familie ook een aantal graven buiten de grafkelder in gebruik genomen. De laatst bekende bijzetting in de grafkelder vond plaats in 1996.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
Zie ook
Hoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 10 sep 2025 om 04:53.