Mensingeweer - Bij Klein Maarslag 3
Monumentnummer: 24003
Introductie
Van oorsprong middeleeuws kerkhof, gelegen op een lage wierde met tal van zerken.
Historie
De oorsprong van de wierde gaat terug tot rond het begin van de jaartelling en had een strategische functie langs de benedenloop van de Hunze. In de 14de eeuw ging de positie verloren door een storm waardoor de loop van de Hunze veranderde. De kerk die in het dorp werd gebouwd moet dateren uit de 12de eeuw, geheel opgetrokken uit tufsteen. Rondom de kerk lag een grafveld dat ouder is dan de kerk en waaruit later het kerkhof is ontstaan. De kerk werd in 1584 in brand gestoken waarbij ook het dorp veel schade leed.
De kerk werd weer opgebouwd en rond 1600 is het koor vergroot. Waarschijnlijk werd ook in de kerk begraven, getuige de talloze zerken uit de 17de en 18de eeuw. in 1811 werd de kerk wegens bouwvalligheid afgebroken en kreeg het kerkhof een zogenaamde klokkengalg. Die werd op zijn beurt in 1911 afgebroken toen de kerkgemeente bij die van Mensingeweer werd gevoegd.
Het kerkhof bleek in 1888 overvol omdat ook de bewoners van Schouwerzijl en een ruime omgeving gebruik maakten van het kerkhof. In 1892 kreeg Schouwerzijl een gemeentelijke begraafplaats en in 1905 vond de laatste begrafenis plaats op het oude kerkhof. Rondom het kerkhof stonden iepen en populieren, waarvan het hout nog in 1898 door de kerkvoogdij verkocht werd. In de negentiende eeuw was een groot deel van de wierde rondom afgegraven en daarvoor waren ook de meeste huizen opgekocht waardoor het dorpskarakter verdween.
In 1953 werd ter plekke een opgraving verricht door de bekende archeoloog Van Giffen, als onderdeel van een opknapbeurt. Hiervoor werd door de kerkvoogden van Mensingeweer de onderhoudsplichtigen opgeroepen hun graven in goede conditie te brengen, anders volgde verwijdering. Het is dan ook niet duidelijk of de oudste zerken nog op hun oorspronkelijke locatie liggen en nog alle aanwezig zijn. De contour van de kerk is nadien aangegeven met een schelpenlaag.
Rijksmonument
Op grond van de opgraving uit de jaren vijftig is het kerkhof in 1975 aangewezen als rijksmonument en aangemerkt als terrein met een zeer hoge archeologische waarde. De omvang van dit terrein beslaat ook een groot gedeelte ten oosten van het kerkhof, langs de straat. Van herstel of onderhoud is niets bekend in het archief van de RCE.
Huidige situatie
Het kerkhof is vandaag de dag bereikbaar via een betonweg. Bij de ingang staat een metalen hekwerk tussen pijlers dat mogelijk dateert uit de 20ste eeuw. Rondom is een meidoornhaag aangebracht met daartussen linden. Op het kerkhof zelf dat enigszins omhoog loopt, vallen drie lange smeedijzeren hekwerken op. Binnen twee van deze hekwerken ligt een rij met zerken, veelal daterend uit de 19de eeuw. Deze zerken bevatten familiewapens en verder tal van funeraire symboliek. Niet alle zerken zijn even goed leesbaar doordat veel zerken sterk begroeid zijn met mos, er bladeren op liggen of omdat er inmiddels zelfs gras op sommige zerken groeit.
Er liggen verder nog tal van andere zerken, sommige half, andere wat groter. De oudste dateert uit 1609 en bijna alle zerken zijn voorzien van symbolen en veel tekst, waaronder ook grafpoëzie. Onder de symbolen bevinden zich onder andere afbeeldingen van paarden en landbouwattributen. Verder staan er op het kerkhof nog een zestal stèles, alle met een ronde boog als beëindiging en verder heel eenvoudig. Behalve de contour van de voormalige kerk bestaat het kerkhof vooral uit gras.
Deze pagina is tot stand gekomen in samenwerking met stichting Dodenakkers.
Bronnen en verwijzingen
- Kerkhof van Klein Maarslag in 1968. Zichtbaar is de oorspronkelijke laag die de contour van de kerk aangaf.
- Klein Maarslag - Kerkhof bij voormalige kerk Stichting Dodenakkers.nl
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenSpecialist(en)Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 8 apr 2025 om 02:05.