Maastricht - Hondstraat 14 - Evangelisch Lutherse Kerk

(27116) monumentenregister Monumentnummer: 27116

Introductie

In het centrum van Maastricht gelegen zaalkerk met bescheiden voorplein. Oorspronkelijk gebouwd voor de lutherse eredienst. Vanaf 2003 vinden hier ook vieringen van de Oudkatholieke Kerk plaats Orgel plaats. Tot 1990 vindt ook de Nederlands Gereformeerde Kerk er domicilie. Sinds 2013 is het kerkgebouw aan de eredienst onttrokken om in 2014 te worden verkocht.

In zuidelijk Limburg resideert de evangelisch-Lutherse gemeente nog in Heerlen aan de Meezenbroekerstraat 70.

Orgel

Het mechanische tweemanuaals orgel staat op de imposante orgelgalerij, achter een dubbele, boven elkaar geplaatste balustrade gedragen door Dorische zuilen. Het orgelfront van zowel de onder-als de bovenkas is in dit hekwerk geïntegreerd.

Blijkens bronnen heeft de kerk in 1664 een uit Breda afkomstig orgel van bescheiden afmetingen. In 1695 wordt dit orgel vervangen door een eenmanuaals orgel van Metzker-makelij, eveneens uit Breda. Uitbreiding van dit orgel verzorgt in 1762 de Luikse orgelbouwer Henri Müselaire/Moseler. In 1862 hergebruiken orgelbouwers Pereboom & Leijser hiervan de windlade en het pijpwerk (reliwikie; Kerkgebouwen in Limburg, zie onder) voor de bouw van een nieuw tweemanuaals orgel. Dit orgel wordt in 1965 door Flentrop ingrijpend gewijzigd. Over het resultaat van deze werkzaamheden verschillen de bronnen van mening. Feit is dat in 1986 Verschueren Orgelbouw de opdracht krijgt in elk geval een deel van de eerdere werkzaamheden te herstellen. Zo wordt ondermeer de intonatie gecorrigeerd.

De orgelkas verraadt de hand van bouwer Pereboom & Leijser die zich vaak bedienen van het zn. Luikse type. Tekenend daarvoor zijn aantal en opbouw van de pijpen - laag in het midden met twee hoge zijtorens - en het verloop van de labia: vijf pijpen in de middentoren, zeven in beide zijtorens. Kenmerkend is de naar beide zijden aflopende lijn van de labia in de twee tussenvelden. Bij de orgels met een hoge middentoren hebben de labia juist een naar weerszijden oplopend verloop.

De licht ingesnoerde onderkas huisvest het onderpositief, bestaande uit vijf naar het midden oplopende rondboogvormige velden. Het formaat wekt de indruk een zelfstandige orgelkas te zijn. Het type wordt door de bouwers later ook als zodanig toegepast. Het eerste voorbeeld is het Vlaamse Gingelom (1867).

Versierd is de orgelkas met bloemslingers en engelenkopjes. Het vermoeden bestaat dat ook deze spolia van het eerdere 17de eeuwse orgel zijn, evenals de panelen van de borstwering. Verder draagt de onderkas voluten aan weerszijden als overgang naar de sober gedecoreerde bovenkas: blinderingen van S-ranken, bloemslingers en gedraaide stengels met krullen als vleugelstukken aan beide zijden. Fraaie acanthus-consoles dragen de drie torens.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Nederland Evangelisch Lutherse Kerk
Flentrop Orgelbouw
Het Historische Orgel, in Nederland, 1858 - 1865 , Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 256 - 259
Kerkgebouwen in Limburg Evangelisch Lutherse Kerk
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 208
Orgelkring Jacobus Zeemans
Reliwiki Evangelisch Lutherse Kerk
Wikipedia Luikse School
Wikipedia Pereboom & Leijser
Wikipedia Lutherse Kerk (Maastricht)
Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

Evangelisch-Lutherse Kerk, Classicisme, Neoclassicisme en orgels

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.