Maastricht - Keizer Karelplein 6 - Sint Servaasbasiliek
Monumentnummer: 27168
Introductie
De dagkapel van Sint Servaas bevindt zich in de 13e-eeuwse westelijke vleugel van de kloosterhof. Het stamt van het oorspronkelijke gelijknamige klooster dan in de 19e eeuw een ingrijpende verbouwing onderging. De kapelruimte zelf met zijn netgewelven fungeerde tot die tijd als schatkamer.
De basiliek is gesitueerd aan het Vrijthof in het hart van Maastricht.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 30 juni 1966
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
Kerk
Aan het Vrijthof in het hart van Maastricht gelegen indrukwekkende, goeddeels uit kolenzandsteen opgetrokken drieschepige basiliek op kruisvormige plattegrond. De kerk heeft een indrukwekkend westwerk en een koor met een tweetal torens en halfronde apsis met dwerggalerij.
Orgel
- Orgelbouwer: Johannes Pieter of Petrus Künckel, ca. 1790; A.H. de Graaf, ca. 1980; R. Venema, 1982
- Stijl: neoclassicistisch
In de loop der eeuwen stonden in de Sint Servaas verschillende orgels. Het huidige driemanuaals sleepladenorgel werd oorspronkelijk in 1736 voor de Dominicanenkerk in Maastricht gebouwd. Toen het in onderdelen voor schoonmaak en herstel naar het atelier van Binvignat was gebracht werd de Dominicanenkerk door de Fransen na de inval gesloten. Hij functioneerde als pakhuis voor meubels uit de andere gesloten kerkgebouwen en kloosters. In 1806 wordt het orgel van de Dominicanenkerk naar de Sint Setvaas overgebracht. In 1843 brengen de Gebroeders Franssen het orgel naar de nieuwe westbouw. Zijtekenen ook voor diverse, ingrijpende werkzaamheden, evenals Pereboom & Leijser in drie verschillende periodes, laatstelijk 1912. In 1990 tenslotte krijgt Verschueren Orgelbouw de schone taak het orgel te restaureren en deels ook te reconstrueren. Naast grotendeels vernieuwen van de orgelkas en plaatsen van ronde pedaaltorens, wijzigen zij de opstelling van het Pedaal, brengen nieuwe klaviatuur aan herordenen de disposities de toestand van 1843 en 1882. Zij staan hiermee eveneens te boek als bouwers.
Het driedelige middendeel van de imponerende kas behelst nog het oude hoofdwerk uit de Doninicanenkerk en is op Luikse leest geschoeid: drie ronde pijptorens, lage middentoren met hogere zijtorens, verbonden door aflopende tussenvelden. Zij rusten op een middendeel bestaande uit een dubbele kroonlijst met versierde consoles. De decoratie bestaat verder uit krulwerk, engelenkopjes en bandwerk. De blindering van de pijpen, oorspronkelijk werk, bestaat uit voluten en bladranken. In 1843 werden de zijvelden en torens toegevoegd, de zijtorens stammen in hun huidige vorm van de restauratie uit 1990.
Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?
Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.
Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.
Zie ook: Orgels in Nederland
Bronnen en verwijzingen
- De Orgelsite Maastricht Sint Servaasbasiliek
- De Orgelsite Sint Servaasbasiliek Hoofdorgel
- De Orgelsite Gebroeders Franssen
- Het Historische Orgel, in Nederland, 1726 - 1769, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 99 - 103
- Het Historische Orgel, in Nederland, 1790 - 1818, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 36 - 37
- Het Orgel De orgelmaker Albert de Graaf
- Kerkgebouwen in Limburg Servatius Basiliek
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Sabine Broekhoven, Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert, Jos Venner. Monumenten in Nederland. Limburg – Maastricht (2003), p. 196-201
- Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst (1908-1933) Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel VIII, I. De provincie Limburg (Amby-Meer) - Maastricht. (1926)
- Wikipedia Pereboom & Leijser
- Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)
- Wikipedia Orgels van de Sint Servaasbasiliek in Maastricht
- Wikipedia Luikse School
- Wikipedia Pierre Cuypers
- Wikipedia Joseph Binvignat
- Wikipedia Johannes Petrus Künckel
- Wikipedia Sint Servaasbasiliek (Maastricht)
- Wikipedia Sint Servaaskerk
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's BegrippenMeer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 30 aug 2026 om 02:07.