Maastricht - Keizer Karelplein 6 - Sint Servaasbasiliek

(27168) monumentenregister Monumentnummer: 27168

Introductie

De dagkapel van Sint Servaas bevindt zich in de 13e-eeuwse westelijke vleugel van de kloosterhof. Het stamt van het oorspronkelijke gelijknamige klooster dan in de 19e eeuw een ingrijpende verbouwing onderging. De kapelruimte zelf met zijn netgewelven fungeerde tot die tijd als schatkamer.

De basiliek is gesitueerd aan het Vrijthof in het hart van Maastricht.

Kerk

Aan het Vrijthof in het hart van Maastricht gelegen indrukwekkende, goeddeels uit kolenzandsteen opgetrokken drieschepige basiliek op kruisvormige plattegrond. De kerk heeft een indrukwekkend westwerk en een koor met een tweetal torens en halfronde apsis met dwerggalerij.

Orgel

In de loop der eeuwen stonden in de Sint Servaas verschillende orgels. Het huidige driemanuaals sleepladenorgel werd oorspronkelijk in 1736 voor de Dominicanenkerk in Maastricht gebouwd. Toen het in onderdelen voor schoonmaak en herstel naar het atelier van Binvignat was gebracht werd de Dominicanenkerk door de Fransen na de inval gesloten. Hij functioneerde als pakhuis voor meubels uit de andere gesloten kerkgebouwen en kloosters. In 1806 wordt het orgel van de Dominicanenkerk naar de Sint Setvaas overgebracht. In 1843 brengen de Gebroeders Franssen het orgel naar de nieuwe westbouw. Zijtekenen ook voor diverse, ingrijpende werkzaamheden, evenals Pereboom & Leijser in drie verschillende periodes, laatstelijk 1912. In 1990 tenslotte krijgt Verschueren Orgelbouw de schone taak het orgel te restaureren en deels ook te reconstrueren. Naast grotendeels vernieuwen van de orgelkas en plaatsen van ronde pedaaltorens, wijzigen zij de opstelling van het Pedaal, brengen nieuwe klaviatuur aan herordenen de disposities de toestand van 1843 en 1882. Zij staan hiermee eveneens te boek als bouwers.

Het driedelige middendeel van de imponerende kas behelst nog het oude hoofdwerk uit de Doninicanenkerk en is op Luikse leest geschoeid: drie ronde pijptorens, lage middentoren met hogere zijtorens, verbonden door aflopende tussenvelden. Zij rusten op een middendeel bestaande uit een dubbele kroonlijst met versierde consoles. De decoratie bestaat verder uit krulwerk, engelenkopjes en bandwerk. De blindering van de pijpen, oorspronkelijk werk, bestaat uit voluten en bladranken. In 1843 werden de zijvelden en torens toegevoegd, de zijtorens stammen in hun huidige vorm van de restauratie uit 1990.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Sint Servaasbasiliek Hoofdorgel
De Orgelsite Gebroeders Franssen
De Orgelsite Maastricht Sint Servaasbasiliek
Het Historische Orgel, in Nederland, 1726 - 1769, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 99 - 103
Het Historische Orgel, in Nederland, 1790 - 1818, Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 36 - 37
Het Orgel De orgelmaker Albert de Graaf
Kerkgebouwen in Limburg Servatius Basiliek
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et al, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 196
Wikipedia Orgels van de Sint Servaasbasiliek in Maastricht
Wikipedia Luikse School
Wikipedia Pierre Cuypers
Wikipedia Joseph Binvignat
Wikipedia Johannes Petrus Künckel
Wikipedia Sint Servaasbasiliek (Maastricht)
Wikipedia Sint Servaaskerk
Wikipedia Pereboom & Leijser
Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

basilieken, Romaans, Neoromaans, Neoclassicisme en orgels

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.