Geulle - Kerkplein 2a - Sint Martinuskerk

(28476) monumentenregister Monumentnummer: 28476

Introductie

Rooms-katholieke kerk; toren XIV; gotisch koor 1626. Dwars tussen koor en toren een driebeukig schip naar een ontwerp van Hubert van Groenendael (1868-1942) uit 1920. Eenklaviers orgel, in 1818 gemaakt door J. Binvignat. Eiken balustrade van de orgelgalerij XVII A. Gebeeldhouwde zerk van Walther van Hoensbroek, 1631. Grafzerk van Carle Suchen, 1653. Zes grafkruisen, XVII.

Kerk

Samengestelde kerk (1920) op kruisvormige plattegrond ligt op een kerkhof met omringende kerkhofmuur. Opgetrokken uit mergelsteen en Kunradersteen heeft de kerk een kruisvormige plattegrond met 14de eeuwse toren met latere spits (ca. 1810). Het driebeukige schip met koor is gerealiseerd na afbraak van het oude schip en is dwars op de oude as geplaatst. De ingang met flankerende torens is daardoor op het zuiden gericht.

Orgel

Aan dit eenmanuaals mechanisch sleepladenorgel werken meerdere orgelbouwers. Allereerst Binvignat die het orgel bouwde met gebruikmaking van oudere elementen, zijnde een orgelkas, windlade en oud pijpwerk. Binvignat tekent ook voor vergroting van de kas en windlade en het verplaatsen van de speeltafel naar de achterzijde. Het orgelfront draagt daarmee sterk zijn signatuur. Na de verbouwing van het kerkgebouw in 1920 krijgt M. Pereboom & Zn. de opdracht tot (her)plaatsing van het orgel in het nieuwe schip. In 1900, tussen beide genoemde gebeurtenissen door, werkt ook bouwer P.J. Vermeulen aan het orgel. Daarbij krijgen de frontpijpen een tinfolie, worden het hand- en pedaalklavier, de windkanalenen de mechanieken vernieuwd en krijgt het orgel nieuwe registerknoppen. In plaats van de spaanbalgen wordt een magazijnbalg geplaatst. Bij één van de twee restauraties vindt een aantal dispostiewijzigingen plaats. Bronnen zijn niet eenduidig over of dat in 1900 of juist 1920 gebeurde.

Verschueren tenslotte tekent voor restauratie in 1977 waarbij het orgel in het transept domicilie vindt op zijn oude plek op het oksaal. Doel van de werkzaamheden is herstel van de toestand van 1818. Wederom worden nieuwe registerknoppen aangebracht en vinen stemmingswijzigingenbplaats, ook wordt de magazijnbalg vervangen door een spaanbalg en wordt een aantal niet-oorspronkelijke panelen in de orgelkas vernieuwd. De orgelkas krijgt bovendien een lichtere kleur.

De signatuur van de oudere, door Binvignat hergebruikte orgelkas die in vergulde cijfers het jaartal 1818 draagt, leest zich duidelijk af aan de nog zichtbare oorspronkelijke insnoering van het front van de onderkas. De decoratie is sober met eenvoudig lijstwerk en een pijnappel met loofwerk onder het driehoekige sokkel dat de middentoren draagt. De eveneens sober uitgevoerde, vijfdelige bovenkas heeft een hogere halfronde middentoren en twee vlakke zijtorens die door aflopende tussenvelden met elkaar zijn verbonden. De torens dragen blinderingen met trigliefen, metopen en guttae, de timmermansvertalibg van een opengewerkt Dorisch fries.

Hoe om te gaan met historisch waardevolle orgels?

Een historisch orgel is een waardevol en kwetsbaar instrument. Ook relatief eenvoudige of gangbare onderhoudswerkzaamheden aan een (kerk)gebouw kunnen het orgel ernstige schade toebrengen.

Gaat u binnenkort verbouwen of wordt de kerk, kapel of andere locatie waar het orgel staat geschilderd of gerenoveerd, schakel dan zo spoedig mogelijk een orgeladviseur in of vraag advies bij de orgelspecialist van de RCE. U kunt contact opnemen via info@cultureelerfgoed.nl.

Zie ook: Orgels in Nederland

Bronnen en verwijzingen

De Orgelsite Kerk van de Heilige Martinus
Forschungsstelle Glasmalerei des 20. Jahrhunderts e.v. Beschrijving en afbeeldingen van de ramen
Het Historische Orgel, in Nederland, 1790 - 1848 , Utrecht/Antwerpen, NIVO 2010. p. 342 - 344
Kerkgebouwen in Limburg Beschrijving en afbeeldingen
Monumenten in Nederland, Limburg, R, Stenvert et all, Rijksdienst voor de Monumentenzorg/Waanders, Zeist/Zwolle 2003, p. 123
Reliwiki
Wikimedia Meer afbeeldingen van dit rijksmonument
Wikipedia
Wikipedia Vermeulen (bedrijf)
Wikipedia Pereboom & Leijser
Wikipedia Verschueren (orgelbouwers)
Wikipedia Joseph Binvignat

Zie ook

Artikelen

Hoort bij deze thema's

Begrippen

Gotiek, Eclecticisme en Neoromaans

Specialist(en)

Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.

Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.

Verbeteringen, vragen of opmerkingen?Geef een inhoudelijke verbetering door, stel een vraag of maak een opmerking via het contactformulier.