Middelburg - Abdij 1
Monumentnummer: 28660
Introductie
In het westelijke deel van het abdijcomplex, rechts ten aanzien van het Statengebouw, is de commissariswoning gelegen.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 20 mei 1966
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Eeuwenlang bestuurswoning
Omstreeks 1500 is het oorspronkelijke gravenlogement uit de dertiende eeuw geheel vernieuwd onder Habsburgs gezag. Karel V verbleef hier twaalf weken in de zomer van 1517. Met hem hebben veel vooraanstaande zestiende-eeuwers gebruikgemaakt van het logement. Dit was ook de plek waar de ‘hooge vierschaar’ werd gehouden en waar een vorstelijke zetel stond opgesteld.
Het pand heeft ook in latere tijdperken altijd de rol van ambtswoning gehad. Na de verovering van Zeeland door de prins van Oranje deed het dienst als prinsenlogement. In de Napoleontische tijd woonde hier de prefect, en daarna nam de commissaris van koning Willem I er zijn intrek.
In 1818 gaf de commissaris van de koning aan Abraham Voerman de opdracht om het logement te verbouwen tot een statig stadspaleis van twaalf traveeën breed. De traptoren aan de kant van het plein werd gesloopt en de verschillend uitziende gevels werden verenigd onder een uniforme pleisterlaag. Het pand kreeg een strak en regelmatig voorkomen, naar Frans voorbeeld. In de gevel kwamen zesruits schuiframen en een klassieke entree met kroonlijst. Op het dak waren vier tweeruits dakkapellen aangebracht met ronde frontons. Er werd voor meer dan dertienduizend gulden verbouwd en voor eenzelfde bedrag werd de inboedel aangeschaft. Alles in empirestijl. De meubels kwamen bij de firma’s Van Santen uit Gent en Milborn uit Middelburg vandaan.
In 1874 beginnen Pierre Cuypers en Victor de Stuers met de ontwikkeling van een restauratieprogramma voor het abdijcomplex. In 1906 komt uiteindelijk de commissariswoning aan de beurt. De arcade op de begane grond werd weer zichtbaar gemaakt door deze half bloot te leggen. Het metselwerk werd van stuc ontdaan en de entree werd vervangen door een gotische spitsboogentree met maaswerk in het bovenlicht. De pas gerestaureerde woning is helaas volledig uitgebrand ten gevolge van het bombardement in 1940. Er was niets van over dan zwaar beschadigde gevels. Al in 1941 werd een bouwhistorisch onderzoek naar de abdij in gang gezet. Hiervoor waren de Utrechtse architectuurhistoricus G.C. Labouchere en architect Th. Haakma Wagenaar aangesteld. Dit is overigens voor het eerst dat in Nederland de term “bouwhistorisch onderzoek” wordt gebezigd. Al in de jaren ’40 begint de restauratie van het abdijcomplex, maar de commissariswoning werd als laatste van alle gevels rond het plein hersteld. Pas in 1962 wordt het pand opnieuw opgebouwd. Op een betonnen fundering worden volledig nieuwe gevels opgericht. Op verzoek van de Rijkscommissie voor de Monumentenzorg reconstrueerde architect De Lussanet de middeleeuwse toestand. De traptoren werd teruggebracht, de arcade kwam terug en zware houten balken dragen sindsdien de vloeren van de commissariswoning, die als zodanig in gebruik bleef.
Bronnen en verwijzingen
- De Abdij van Middelburg / Jeanine Dekker, eindred. ; auteurs Jeanine Dekker ... [et al. ; redactieraad J.C. Dekker ... et al.. - Utrecht : Matrijs. - 2006. - 320 pagina's : ill. plgr. fot. : 32 cm]
- Encyclopedie van Zeeland Abdij van Middelburg
- Wikipedia Abdij van Middelburg
- Zeeuws Archief Afbeelding: Hotel van den heer Commissaris des Konings, te Middelburg. Gezicht op het huis van de Commissaris des Konings aan het Abdijplein te Middelburg, met voorbijgangers. (naïeve tekening)
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema'sBeschermd stads- en dorpsgezichtMeer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 22 jan 2026 om 04:03.