Middelburg - Markt 1 - Raadhuis
Monumentnummer: 29284
Introductie
Het voormalige raadhuis van Middelburg is gelegen aan de Markt. De bouw begon in 1452 met het leggen van de eerste steen op 21 april. In de daaropvolgende jaren werd het bouwproces voortgezet. De gevels aan de Markt en de Noordstraat waren in 1460 gereed, op de topgevels na. Dit was het werk van Andries en Mattheus Keldermans. In de vijftiende en zestiende eeuw hebben wel acht verschillende leden van de Mechelse bouwmeestersfamilie Keldermans meegewerkt. De toren uit de vijftiende eeuw kreeg tussen 1506 en 1511 een nieuwe bekroning. Deze campagne was onder toezicht van Anthonis Keldermans. Tussen 1512 en 1514 voorzag Rombout Keldermans het pand van een nieuwe gevel. Deze werd samengevoegd met de gevel van de vleeshal, die gelijktijdig naast het raadhuis aan de Markt werd opgetrokken. Ook de lakenhal en de vierschaar waren in het pand ondergebracht. Het geheel is in de stijl van de late Vlaams-Brabantse gotiek.
De kunstenaar Albrecht Dürer beschreef het gebouw in 1520 als “een prachtig raadhuis met een kostelijke toren.”
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 20 mei 1966
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Ambachten
De beelden
Op de penanten tussen de spitsboogvensters op de verdieping bevinden zich beeldnissen met 25 gravenbeelden die oorspronkelijk door Michiel Ywijnsz uit Mechelen waren gemaakt (1512-1514). Vanwege hun kwetsbaarheid in de zilte Zeeuwse weersomstandigheden hebben er vele restauraties plaatsgevonden. Al in 1561 moest één van de beelden een nieuw hoofd krijgen, omdat het oude eraf was gevallen. In 1696 zijn zelfs alle beelden gerepareerd of totaal vernieuwd door beeldhouwer Louis Ramaut. In de late negentiende eeuw zijn ze alle vervangen.
Aanpassingen door de eeuwen heen
De toegang, die eerst aan de Noordstraat lag, werd in 1613 naar de Markt verplaatst en voorzien van een hardstenen bordes uit 1756. Aan de Noordstraat was tussen 1780 en 1784 een neoklassieke gevel opgetrokken door architect Coenraad Kayser. Het zestiende-eeuwse arendshuisje dat tegen de hoek van de vleeshal was aangebouwd, werd in 1858 gesloopt. Hierin weren levende arenden gehouden als levende beeltenis van het Middelburgse wapen.
Van 1881 tot 1918 werd het stadhuis grondig gerestaureerd door Pierre Cuypers. In deze periode zijn de gravenstandbeelden vervangen; aan de dakrand werd een balustrade toegevoegd. Fragmenten van de beelden zijn nog in de vleeshal aanwezig. Ook werd in 1910 aan de topgevel van de vleeshal een beeld van koningin Wilhelmina met prinses Juliana toegevoegd.
Verwoesting en wederopbouw
De stadsbrand van 17 mei 1940 was desastreus voor het stadhuis van Middelburg. Een aantal gevels en de toren bleven behouden, maar van het interieur was helemaal niets meer over. De kostbare inventaris ging in rook op. Hiertoe behoorden ook het stadsarchief en de oudheidkamer (een soort stadsmuseum met curieuze voorwerpen). De gotische gevels werden tijdens de wederopbouw hersteld en er kwam een nieuwbouwgedeelte bij in aangepaste stijl. De neoklassieke uitbreiding is toentertijd niet herbouwd. De betrokken architecten waren H. van Heeswijk en M.J.J. van Beveren. Voor het interieur en de achteruitbouwen was A. van der Steur aangesteld. Bij de wederopbouw is ook veel gebruik gemaakt van gewapend beton voor de constructie. Het gotische gedeelte van het stadhuis werd opnieuw gevuld met een antieke inventaris, voornamelijk met stukken uit de zestiende, zeventiende en achttiende eeuw. Dit werd mogelijk gemaakt door zowel schenkingen en bruiklenen als eigen aankopen. Op 18 augustus 1950 heropende koningin Juliana het stadhuis. De restauratie van de gevels, echter, duurde nog tot ongeveer 1990.
Huidige tijd
Het stadhuis was tot 2004 als zodanig in gebruik. Daarna kwam University College Roosevelt in het pand. De vleeshal werd een expositiegebouw en kwam in beheer van Stichting Beeldende Kunst Middelburg. In 2026 is een nieuwe restauratie van het oude raadhuis van start gegaan.
Advies omgevingsvergunning
Over dit monument is advies uitgebracht:
- Middelburg - Advies 1727913 (19 augustus 2025)
Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE potloodtekening van Heeswijk
- Beeldbank RCE Markt en raadhuis te Middelburg naar een schilderij door N. de Bast (1605) in het raadhuis
- Beeldbank RCE na de verwoesting
- Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit rijksmonument
- Middelburg.nl Restauratie stadhuis Middelburg
- Monumenten in Nederland (1996-2006) Piet van Cruyningen, Saskia van Ginkel-Meester, Chris Kolman, Elisabeth Stades-Vischer, Ronald Stenvert. Monumenten in Nederland. Zeeland – Middelburg (2003), p. 168
- Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst (1908-1933) Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel VI. De provincie Zeeland - Middelburg. (1922)
- Wikimedia Commons City Hall (Stadhuis) Middelburg.
- Wikipedia Stadhuis van Middelburg
- Zeeuwse Ankers Het stadhuis van Middelburg
- Zeeuwse Ankers Functie en gebruik van het stadhuis in Middelburg
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema'sMeer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 18 mrt 2026 om 10:02.