Huizinge - Torenstraat 15 - Johannes de Doperkerk
Monumentnummer: 29897
Introductie
De hervormde kerk en toren op kerkhof van Huizinge kent een lange geschiedenis die terug gaat tot de 8e eeuw. Het kerkgebouw is in de 13de eeuw gerealiseerd, terwijl de bouw van de kerktoren pas in de 14de eeuw begon. In de 15de eeuw is de kerk verbouwd en de toren verhoogd tot min of meer de huidige hoogte. In de 16de eeuw werd in het koor de sacramentshuis aangebracht. Dit is ook de periode waarin de eerste begravingen plaatsvonden. In de 18de eeuw werd met name het interieur aangepakt met een preekstoel en een balustradeorgel. In 1848 is het zadeldak van de toren vervangen en een klok geplaatst, in 1868 de bekroning wegens bouwvalligheid vervangen door het huidige tentdak. Na jaren van verval werd in de jaren ’30 van de 20ste eeuw begonnen met plannen voor de restauratie van de kerk. Pas in 1959 kreeg architect Offringa de opdracht om zijn plannen uit te voeren. In 1974 is een tweede klok aangekocht.
Kenmerken
Rijksmonument sinds: 23 mei 1973
Bouwactiviteiten
Bouwtypen
Bouwstijlen
Versterkingsopgave
De kennis op deze pagina is (deels) verzameld in het kader van de versterkingsopgave als gevolg van de aardbevingsproblematiek in de provincie Groningen. De Nationaal Coördinator Groningen (NCG) was de opdrachtgever voor deze versterkingsopgave in de periode 2016 t/m 2028.
Totaal omvat de versterkingsopgave ongeveer 360 rijksmonumenten. Deze rijksmonumenten zijn aan de hand van een norm constructief onderzocht op voldoende veiligheid voor de bewoners en gebruikers. De monumenten die constructief niet voldoen aan de norm zijn versterkt. Iedere versterkingsopgave is steeds zo veel mogelijk gecombineerd met een instandhouding-, verduurzamings- en/of herbestemmingsopgave.
Bouwgeschiedenis
(bron: Dijkoraad, Bouwhistorische Verkenning Johannes de Doperkerk, Huizinge, 2018)
De eerste vermelding van Huizinge in de 8e eeuw
Huizinge was een agrarische nederzetting gesitueerd op een rechthoekige wierde met gracht.
Bouw van de kerk met halfronde sluiting en koepelgewelven in de13e eeuw
Romano gotiek: rondboogfriezen, kraalprofielen vensters, muurvlakverdelingen; Kust gotiek: gepleisterde casementen; Zoneverdeling koorsluiting; plaatsing tegen breder kerkgebouw; oudere koorsluiting(?); Vensters in koorsluiting identiek aan noordzijde; Mannen en vrouwenentree (2e travee vanuit westen in noord en zuidgevel); Priesteringang (3e travee zuidzijde)
Koepelgewelven met ribben verdeeld in acht gewelfvlakken en komen samen in sluitringen; voorheen lagere aanzet ter hoogte van koorsluiting (meloengewelf): gebundelde wandpijlers, gordel- en muraalbogen en gewelfribben van de koepelgewelven; lage aanzet mogelijk achter pleisterwerk
Bouw van de toren tegen de kerk in de 14e eeuw
Westelijke travee van later datum? Een bouwlaag met toegang aan oostzijde; Werkzaamheden aan kerkgebouw: hogere aanleg gewelven m.u.v. koorsluiting. Uitgevoerd in romano-gotiek met ribben; Beschildering baksteenpatronen op band van pleisterwerk onderzijde van de gewelven, aansluitend op schoon metselwerk noordelijke en zuidelijke wand
Het verhogen van de toren, wijzigen van de gevels en nieuwe schilderingen in de 15e -18e eeuw
Vergroten vensters (zuidzijde) tot spitsboogvensters; Nieuwe toegangen (westelijke travee); dichtzetten bestaande toegangen 2e travee; gewelfschilderingen florale motieven, eenhoorn op meloengewelf; verhoging toren met zadeldak.
Het sacramentshuisje en andere verbouwingen in de 16e en 17e eeuw
- (1539/ 1553) Zandstenen priesterzerken (2);
- (1570-1639) zerk met wapen Coenders/ grafkapel
- (1641) koorhek ter afscherming van grafkapel, ornamentiek Vredemand de Vries; open eiken kerkbanken met schelpmotieven; eikenhouten offerblok;
- (1663) smeedijzeren torenuurwerk; smal tussenlid tussen kerk en toren? toreningang (westzijde); aanpassing galmgaten; windvaan met wapen geslacht Alberda
Herbouw van de toren, een nieuw zadeldak en van een rijke bekroning naar een tentdak in de 19e eeuw
- (1808) toevoegen preekstoel met 18e eeuwse vormen en 19e eeuws snijwerk, achterschot, klankbord
- (1825) Orgelgalerij op onderslag en twee kolommen; naar ontwerp van L. en J. van Dam (Leeuwarden)
- (1847) herbouw toren: vernieuwing zadeldak door bekroning van twee op elkaar gestapelde 8 zijdige open lantaarns met koepelvormige helm en uivormige bekroning met windwijzer (vb uithuizermeeden).
- (1868) bekroning vernieuwd door tentdak;
- (1848) aankoop klokkenstoel met twee klokken uit 1452
Verval en herstel in de 20e en 21e eeuw
- (1945) Vordering klok door Duitsers; (1974) aankoop klok (uit 1950)
- (1930) Slechte staat kap, muurwerk, fundering (inwatering en druk muren); dikke muren, grote versnijdingen van halve kloostersteen op elke laag (veeenstra); Advies gewapend beton voor ring en trekbalken met verankering in muren; herstel muurwerk (Veenstra); (1948) plan vernieuwing kap, gewapend betonen ringbalk rondom koor, verwijderen oude trekbalken, herstel scheuren, gewelven en muurwerk, afbreken schuin oplopende steunberen (van Veen)
- (1960-1963) restauratie: lekkages, scheuren muren en gewelven; restauratie (nieuwe kap toren en kerkgebouw met restauratiekwaliteit vernieuwen/ kopiëren) en versterking: betonnen ringbalk boven gewelven bestaande uit omtrek en trekbalken om verdere scheurvorming te voorkomen + versterkingen met beton op andere plaatsen. zware steunberen weggebroken, tenminste 4 (noord, zuid, zuidwestelijke hoek, noordwestelijke hoek toren); slechte staat koorgewelf en gewelf bij toren (scheuren en verzakking) . (plan Offringa volgens van veen). Dekbalkjukken met A-spanten, sporenspanten en flieringen. Jukstijlen en sporen p standvinken slof. Over de sporen regels en beschot, genageld met toognagels;
- (1961) muurgedeelte voor westgevel afgebroken, realisatie betonplaat volledige lengte; Betonnen ondervloeren gestort; Funderingsherstel toren; aanbrengen ringbalk in muurwerk toren; Gestorte betonconstructie over muurkroon; Restauratie muurschilderingen Jelle otter: blootleggen schilderingen, vernieuwen pleisterwerk, voegen ingeboet met cementmortel.
- (2004) stabiliseren onthecht pleisterwerk, scheurherstel (Leo boer);
- (2019) bevingsherstel, herstel schilderingen Daniel Oudman noodconservatie onthecht pleisterwerk;
- (2024) bevingsherstel + herstel schilderingen OUOU conservering pleisterwerk en gewelfschilderingen.
Advies omgevingsvergunning
Over dit monument is advies uitgebracht:
- Huizinge - Advies 1247113 (3 juni 2022)
Adviezen van voor 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Wet algemene bepalingen omgevingsrecht (Wabo). Adviezen vanaf 1 januari 2024 zijn uitgebracht in het kader van de Omgevingswet, rijksmonumentenactiviteit.
Bronnen en verwijzingen
- Beeldbank RCE afbeeldingen van dit rijksmonument
- Bibliotheek RCE Publicatie(s) over dit rijksmonument
- Groninger Archieven
- Stenvert e.a. (1998). Monumenten in Nederland. Groningen. Zwolle: Waanders Uitgevers.
- Voorloopige lijst der Nederlandsche monumenten van geschiedenis en kunst. Deel XI. De provincie Groningen (1933). Den Haag: Algemeene Landsdrukkerij.
Zie ook
ArtikelenHoort bij deze thema's- Monumenten
- Aardbevingen in Groningen
- Kerken
- Kerkenvisies
- Religieuze gebouwen
- Begraafplaatsen en grafmonumenten
kerktorens, preekstoelen, schilderingen, koorhekken, orgels, koepelgewelven en dooptuinen
Meer informatie Meer over het monumentenregister en het rechtsgevolg van de aanwijzing tot rijksmonument is te vinden op cultureelerfgoed.nl/monumenten.
Meer over de omvang en reikwijdte van de bescherming van specifiek dit monument is te vinden in Monumenten - Rijksmonumentenregister en de leeswijzer.
Deze pagina is voor het laatst bewerkt op 5 mei 2026 om 02:06.